EL QÝATYN ESELEÝ JOLY

Keshe Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tóraǵalyǵymen Aqordada elimizdiń údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy talqylandy. Onyń jumysyna Premer-Mınıstr Kárim Másimov, Prezıdent Ákimshiliginiń Basshysy Aslan Mýsın, Memlekettik hatshy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev, Úkimet músheleri, ortalyq memlekettik atqarý organdarynyń basshylary men elimizdiń barlyq óńirleriniń ákimderi qatysty. Aqordada Qazaqstannyń ındýstrııalyq damý máselesi talqylandy Keńes aldynda Elbasy Almaty oblysy Aqsý aýdanynda sý tas­qy­ny saldarynan oryn alǵan oqı­ǵa­ny habarlap, osyǵan baılanysty Úkimetke tıisti tapsyrmalar berdi. Bolyp ótken apattyń sebep-sal­da­ryn tekserip, zardap shekkenderge kómek kórsetý úshin úkimettik ko­mıs­sııa quryldy. “Biz Joldaýdan keıin ony jú­ze­ge asyrý baǵytynda biraz sha­rýa­lar­dy jasadyq. Jergilikti jer­ler­de qolǵa alǵan istiń mańyzyn tú­sin­dirý jumystary júrgizilý ústinde. Munyń syrtynda Úkimette jáne basqa da memlekettik organdarda baǵ­darlamany júzege asyrýǵa qaty­satyndarmen, kásipkerlik qury­lym­darmen tıisti kezdesýler uıym­dastyryldy. Memleket jáne Úki­met jaǵynan atqarylatyn jumys­tar­dyń barlyǵy qazirdiń ózinde belgili boldy. Jumystyń negizgi sal­maǵy endi ákimdikterge, jergi­lik­ti atqarý organdaryna túsedi. Iske qosylatyn ónerkásip oryn­dary­nyń jumystary ákimdikterdiń is-áreketterimen tyǵyz baılanysty bolady. Sondyqtan atqarylatyn isti taǵy bir anyqtap alǵanymyz jón”, dedi Elbasy óziniń kirispe sózinde. Munan keıin Memleket bas­shy­sy Úkimettiń berip otyrǵan aqpa­raty boıynsha 191 iri jobany iske qosý qajettigin, ol jobalardyń aýqymy 4,7 trıllıon teńgeni qu­raı­tyndyǵyn, bul jobalardyń 144-i bıylǵy jyly paıdalanýǵa be­riletindigin, sonyń 141-i ákimdik­ter­diń jaýapkershiliginde ekendigin aıtty. Qalǵan úsh jobany “QazAgro” holdıngi júzege asyrýy kerek. Osy arada Elbasy byltyrǵy jyly “Jol kartasyn” júzege asy­rý arqyly ákimderdiń halyqtan jaq­sy pikirler estip, upaı alǵan­dy­ǵyn, bıylǵy qatań qystyń eli­mizge, ásirese, Shyǵys Qazaqstan, Pavlodar oblystaryna aýyr tıge­nin, bul qıyndyqtan da shyǵyp kele jatqandyǵymyzdy tilge tıek etip, osy atqarylǵan sharýalarda ákimderdiń úlesi kóp ekendigin eske aldy. Endi el aldyndaǵy asa ma­ńyz­dy mindet – údemeli ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq baǵdarla­ma­ny júzege asyrýymyz kerek. Elimizdiń bolashaǵy, ál-aýqatynyń jaqsarýy osy oıǵa alǵan isti qalaı jú­zege asyratyndyǵymyzǵa baıla­nys­ty bolady. Basqadaı jol da joq. Mundaǵy negizgi jobalardy qarjylandyrý kózderiniń barlyǵy sheshilgen. Atqaratyn istiń aýqymy belgili. 141 joba túgeldeı ákim­der­diń usynystary arqyly ótti deýge bolady. Endeshe derbes jaýap­ker­shilikti moıynǵa ala otyryp, ba­ryn­sha jumys isteıtin kez keldi. Sol úshin barlyq másele aldyn ala es­kerilip, qajetti jaǵdaı týǵy­zylyp otyr. Munan keıin sóz kezegi In­dýs­trııa jáne saýda mınıstri Áset Ise­keshevke berildi. Mınıstr óz baıandamasynda Úde­meli ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq damý baǵdarlamasynyń barlyq ortalyq jáne jergilikti memle­ket­tik organdarmen, Ulttyq bankpen, bıznes qoǵamdastyqpen kelisilip ázirlengendigin aıta kele, negizinen eki máselege toqtaldy. Onyń birin­shisi ındýstrııalyq jobalardy iske asyrý barysy, ekinshisi – joba­lar­dyń eleýli bóligi aımaqtarǵa tıesili bolǵandyqtan, olarmen aradaǵy is-árekettegi úılesimdilikti saqtaý máselesi. Joǵarydaǵy aıtylǵan 144 jo­banyń jalpy quny 854 mıllıard teńgeni quraıdy. Osy jumys bıyl­ǵy jyly júzege asqan jaǵdaıda elimizde 20 myńǵa tarta turaqty jumys orny qurylýy tıis. 44 joba boıynsha úlken qurylys jumysta­ry júredi. Oǵan 100 myńǵa tarta adam qatystyrylady. Bul sharýa­nyń barlyǵy Elbasynyń tikeleı tapsyrmasymen qurylǵan respýb­lı­kalyq jáne óńirlik basqarýshy ortalyqtardyń baqylaýynda tur. Elbasy Joldaýynan keıin qol­daý kórsetýdiń jańa quraldarynyń nátıjesinde basqa da jobalar qa­ras­tyrylý ústinde. Sonymen qa­zirgi kúni Úkimet qaraýynda 238 joba bar. Olardyń jalpy somasy 7,5 trıllıon teńgeni quraıdy. Osy jobalardyń barlyǵy respýblı­ka­lyq jáne óńirlik ındýs­trııa­lan­dy­rý kartasyna engizilýi ábden múm­kin. Júzege asyrylýy qolǵa alyn­ǵan árbir joba boıynsha naqty jaýapty tulǵalar men ol jobalar­dyń iske qosylý ýaqyty belgi­len­gen. Bıylǵy jyly paıdalanýǵa be­ri­letin jobalarda Aqtóbe obly­sy­nyń enshisi mol. Munda 95 mıl­lıard teńgeniń 24 jobasy iske asy­rylmaq. Investısııanyń neǵurlym iri kólemi Shyǵys Qazaqstan (148 mıllıard teńgeniń 11 jobasy), Pavlodar (145 mıllıard teńgeniń 13 jobasy) oblystarynyń úlesine tıedi. Eń kóp jumys orny Jambyl oblysynda (9 joba boıynsha 3668 jumys orny) qurylady. Ústimizdegi jyldyń birinshi jartyjyldy­ǵyn­da iske qosylatyn jobalar boı­yn­sha 1 naýryzdaǵy málimet boıynsha Aqmola (97 paıyz), Mańǵystaý (96 paıyz) oblystary alda keledi. Ekinshi jartyjyldyqta iske qosy­latyn jobalar boıynsha ınves­tı­sııalardy ıgerý deńgeıi Soltústik Qazaqstan (81 paıyz), Ońtústik Qa­zaqstan (71 paıyz) oblystarynda jaqsy jaǵdaıda. Iske qosylatyn nysandarǵa mo­nı­torıng júrgizý jáne oryn alǵan prob­lemalardy jergilikti jerde sheshý úshin Premer-Mınıstrdiń orynbasary О́mirzaq Shókeevtiń basshylyǵymen úkimettik jumys toby qurylyp, ol 7 oblysty ara­lap shyqqan. Jumystyń bul túri­niń tıimdiligi qazirdiń ózinde anyq baıqalyp otyr. Kóptegen másele­ler jedel túrde sheshimin tabýda. Al endi bir sheshimder zańdarǵa ózgeris engizýge qatysty bolýda. Neǵurlym iri dep tabylyp otyr­ǵan 30 jobanyń júzege asýyna Premer-Mınıstrdiń ókimi boıyn­sha mınıstrler men ulttyq hol­dıng­ter basshylary jaýap beredi. Má­selen, Energetıka jáne mıne­ral­dyq resýrstar mınıstrligi Bal­qash JES, gaz-hımııalyq keshen, Ekibastuz GRES-1 jáne GRES-2, Beıneý-Bozoı gaz qubyry, Moınaq SES, Shardara SES sekildi 10 jo­ba­ǵa jaýapty dep tabylatyn bolsa, Indýstrııa jáne saýda mınıstrligi Bozshakól ken baıytý kombınaty qu­rylysyna, Kólik jáne kommý­nı­kasııa mınıstrligi “Batys Eýropa-Batys Qytaı” asa iri ınfraqu­ry­lym­dyq jobasyna, Tótenshe jaǵ­daılar mınıstrligi Kóksaraı qarsy rettegishine, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Nura-Esil kanalynyń qaıta jańǵyrtý qurylysyna jaýapty. “Samuryq-Qazyna” qorynyń moınyna munaı óńdeý zaýyttaryn qaıta jańǵyrtý, bıtým zaýyty, Shymkenttegi dári-dármek fabrı­ka­synyń qurylysyn júzege asyrý júktelgen. “QazAgro” holdıngi jeti jobaǵa jaýap beredi. Áset Isekeshev ár oblys boı­yn­sha júzege asatyn iri ınves­tı­sııa­lyq jobalarǵa toqtalyp ótti. Jalpy, ústimizdegi jyldyń birinshi jartysynyń ózinde 367 mıllıard teńgeniń 71 jobasy júzege aspaq. Al jyl sońyna deıin taǵy da 70 joba iske qosylady. Olardyń kóp­shiligi serpindi jobalar bolyp esep­teledi. Bulardyń barlyǵy – eli­mizde sońǵy birqatar jyldardan beri júrgizilip kele jatqan ın­dýs­trııalandyrý saıasatynyń nátıjesi. Sonymen ındýstrııalyq joba­lar­dy júzege asyrýda bıylǵy jyl­dyń mindeti erekshe bolyp otyr. Elimizde osyǵan deıingi ýaqytta bir jylda mundaı kóp joba iske asqan emes. Keńeste Pavlodar, Shyǵys Qa­zaq­stan, Aqmola, Aqtóbe, Qara­ǵan­dy, Batys Qazaqstan oblys­tary­nyń ákimderi Baqytjan Saǵyntaev, Berdibek Saparbaev, Albert Raý, Eleýsin Saǵyndyqov, Serik Ahme­tov, Baqtyqoja Izmuhambetov jáne Qarjy mınıstri Bolat Jámishev sóz alyp, júzege asatyn jobalar jaıyn baıandady. Baqytjan Saǵyntaevtyń aı­týyn­sha, óńirdegi ındýstrııalan­dy­rý baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa barlyq iri kásiporyndar atsalys­paq. Mundaǵy jobalardyń kópshi­ligi aldyńǵy qatarly tehnologııa­lar­dy qoldana otyryp, qazaq­standyq úlesti arttyrý máselesine jáne álemdik rynokqa ótimdi taýarlar shyǵarýǵa negizdelgen. Berdibek Saparbaev Shyǵys Qazaqstanda júzege asatyn irgeli jobalarǵa toqtala kele, olardy iske qosý nátıjesinde 8 myńnan astam jumys orny ashylatynyn aıtty. 15 jobanyń 4-eýi sheteldik ınvestorlardyń qarjysy esebinen júrgiziledi. Máselen, bir ǵana “Kazsınk” AQ-ta jańa ónim shyǵarýǵa baǵyttalǵan jobaǵa 30 mıllıard teńgeniń sheteldik ınves­tı­sııasy salynyp otyr. Indýs­trııa­landyrý kartasyndaǵy árbir joba óz janynan 20-30 shaǵyn jáne orta kásiporyndy damytýǵa múmkindik beredi. Eleýsin Saǵyndyqov 2010 jyly jobalardy júzege asyrý nátı­je­sinde el óńirine keletin ınvestısııa kólemi 1,3 ese artatyndyǵyn aıtty. 2015 jylǵa taman Aqtóbe obly­syn­da osyndaı irgeli isterdiń nátı­je­sin­de jumyssyzdyq deńgeıi 4 paıyz­dan aspaıtyn bolady. Bar­lyq shaǵyn qalalar men aýyldyq eldi mekender taza aýyzsýmen qam­tamasyz etiledi. Osy kezeńde sha­ǵyn jáne orta kásiporyndarda jumys isteıtin adamdardyń úlesi barlyq ekonomıkalyq belsendi ha­lyqtyń 50 paıyzynan asyp tú­setin bolady. Oblys ákimi Elba­synyń Joldaýyn oblys jastary­nyń qyzý qoldap otyrǵandyǵyn, olar “Aýyldyń gúldenýi – Qazaq­stan­nyń gúldenýi” degen uranmen eldi mekenderdi abattandyrý isine kiriskendigin, oǵan 70 myńnan astam qyzdar men jigitter qaty­syp, 360-qa tarta jumys otrıad­tary qury­latyndyǵyn aıtty. Elbasy Aqtóbe oblysyndaǵy jastardyń bul bastamasyna jaqsy baǵa berdi. Ony elimizdiń táýel­siz­diginiń 20 jyldyq torqaly toıyna laıyqty tartý retinde atap kór­setti. Prezıdent Ákimshiliginiń Bas­shysy Aslan Mýsın memlekettegi kadr saıasaty jóninde jeke baıan­da­ma jasady. Aslan Mýsınniń aıtýy boıynsha, memlekettik qyz­metker­ler­diń jeke isterin tekserý nátı­je­si 18 mınıstrdiń oryn­ba­sary men 21 jaýapty hatshynyń el óńir­lerinde jumys isteý táji­rıbesiniń joqtyǵyn kórsetken. Al óńirler­degi 329 basshy qyzmetker zeınet­aqy qarsańyndaǵy jasqa jetip otyr. Osyǵan baılanysty Prezı­dent Ákimshiligi ortalyq pen óńirler arasynda memlekettegi saıa­sı jáne ákimshilik qyzmet­ker­lerdi almastyrýdyń josparyn ja­saǵan. Birinshi kezekte 100 saıası jáne ákimshilik salasyndaǵy mem­lekettik qyzmetkerdi ortalyq or­gan­dardan óńirlerge aýystyrý kóz­delýde. Bul shara óńirlerdi bilik­tiligi jetkilikti basshylarmen qam­tamasyz etýge múmkindik berse, ekinshiden, jergi­lik­ti memlekettik atqarý organ­da­ry­nan baı táji­rı­beli jáne jergi­likti jerdiń jaǵ­daıyn jaqsy bile­tin jaýapty qyz­metkerlerin orta­lyq organ­dar­da synap kórýge qolaıly jaǵdaı týǵyzatyn bolady. Keńesti Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev qorytyn­dy­lady. Elbasy óz sózinde údemeli ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵ­darlamany tıimdi júzege asyrý úshin birqatar ortalyq memleket­tik organdardyń qyzmeti qaıta qury­lym­dalatyndyǵyn aıtyp, osy óz­geristermen jınalǵandardy tanys­tyr­dy. Bul ózgerister eli­mizdiń ekonomıkalyq qyzmet sa­la­syndaǵy birqatar mınıstrlik­ter men agenttikterin qamtıtyn bolady. Memleket basshysynyń atap kórsetkenindeı, Búkilálemdik bank­tiń málimeti boıynsha álem­niń aldyńǵy qatarly elderiniń ındýs­trııa­landyrý jónindegi sekiristeri­niń tek 30 paıyzy ǵana aqshanyń bolýymen baılanysty bolǵan. Al úshten birinde durys strategııalyq saıasattyń bolýy basty aıqyn­daý­shy ról atqarǵan. Endi úshten biri tıimdi apparattyń kúsh-jigeri nátı­jesinde júzege asqan. Búgingi kúni Qazaqstanda ın­dýstrııalandyrýdy tabysty júr­gizýdiń barlyq múmkin­dikteri bar dep esepteýge bolady. Aıqyn stra­tegııa bar, qarjylan­dyrý kóz­deri anyqtalǵan, árbir joba der­bes jaýapkershilikke tap­sy­ryl­ǵan. Bızneske qolaıly jaǵ­daılar týǵyzylýda. Tıimdi basqarý júıesi men nátıjelerdi baǵalaý ólshem­deri qalyptastyrylýda. Endi berile otyryp jumys isteý kerek. Elbasy shaǵyn jáne orta bız­neske qolaıly jaǵdaı týǵyzý má­se­­lesine erekshe toqtaldy. Ústi­miz­degi jyldyń 26 aqpanynda ká­sip­ker­ler­men ótken keńeste bız­nestiń jolyndaǵy ákimshilik ke­der­gilerdi múmkindiginshe azaıtý jó­ninde tap­syrmalar berilgen bolatyn. – О́kinishke qaraı, barlyq óńirler memlekettik sáýletkerlik-qurylystyq baqylaý qyzmetin, jer komıtetteriniń jekelegen qyz­met túrlerin halyqqa qyzmet kór­setý ortalyqtaryna nemese qyzmet kórsetýdiń elektrondy júıe­sine tap­syrý isin keshiktirip otyr. О́ıt­keni, kásipkerlerdiń óz aldaryna máselemen májbúr bolyp kelgen­dik­terin qalaıdy, – degen Elbasy óńir basshylarynyń shaǵyn jáne orta bızneske ja­ǵymdy yqpal ete otyryp, ózindik salyq bazasyn arttyrýy kerek­tigin aıtty. Júzege asyrý ústindegi iri ın­dýs­trııalyq nysandardyń ma­ńaıy­­nan kóptegen shaǵyn jáne orta bıznes kásiporyndary ósip shyǵýy tıis. О́ıtkeni, tek shaǵyn jáne orta bıznes qana ózindik erekshelikteri bar ınnovasııalyq beldeýdi qalyp­tastyra alady. Osy arqyly adam­darǵa jańa jumys oryndary taby­lady. Biraq qazirgi jaǵdaıda shaǵyn bıznes jer telimderine, ınfraqu­rylymdar men ken oryndaryna qaraı jol asha almaı otyr. Kópte­gen resýrs kózderi bıznespen aına­lys­qysy kelmeıtin nemese bul iske qabileti joq adamdardyń qolynda. Bul máselemen aınalysyp, tıisti sheshim qabyldaý kerek. Elbasy muny Úkimet pen ákimderge qadap turyp tapsyrdy. О́kinishke qaraı, bıznespen naq­ty jumys isteýdiń ornyna keıbir ákimdikter kóptegen tıimsiz ko­mıs­­sııa­larmen keńester qurýdan asa almaı otyr. Mundaı komıs­sııa­lar­dyń sany keıbir jerlerde 60-qa deıin jetken. Ortalyq or­gandarda da osyndaı jaǵdaı oryn alýda. Atal­ǵan máselege baıla­nysty Mem­leket basshysy Úki­met­ke ko­mıs­sııalardyń sanyn kúrt qys­qar­týdy, al Prezıdent Ákim­shi­ligine osy máseleni baqylaýǵa alýdy tapsyrdy. Sondaı-aq, bar­lyq óńir­ler basshylaryna kásip­ker­lermen toqsanyna kem degende bir ret kezdesip, olardyń prob­lemalaryna úńilý mindeti júk­tel­di. Mundaı ju­mystardy bank­ter­men de júrgizip otyrý qajettigi es­kertildi. О́z ke­zeginde bankter ne­sıelik qarjy­lardy óz merziminde qaıtaryp alýǵa barynsha kóńil bólgeni oryndy. Elbasy iske qosylǵan nysan­dar­dyń jobalyq qýatynda jumys isteýine durys mán berilmeı­tin­digin atap kórsetti. Jańa nysan aldyn­daǵy lenta qıylyp, onyń ashylýy áıgilenisimen munan keıin ne bolyp jatqandyǵy esten shy­ǵyp ketedi. Demek, iske qosylǵan kásip­oryndaryndaǵy jumys bary­sy budan bylaı únemi nazarda bo­lýy kerek. Olardyń jumys jaǵ­daıy, uzaq merzimdi tapsyrystarǵa ıe bolýy, qajetti taýarlardy shy­ǵa­ryp, ótkizý rynogynan óz ornyn alýy ákimderdiń kúndelikti qadaǵa­laýynda turatyn sharýa. О́ıtkeni, iske qosylyp, jaqsy jumys istep jatqan kásiporyndardan salyq túsedi, olar áleýmettik salaǵa da qoldaý kórsetip otyrady. О́ndirilgen ónimdi ótkizýdiń jańa rynoktaryn izdestirý – mańyz­dy mindetterdiń biri. Osyǵan oraı qurylyp otyrǵan Kedendik odaq­tyń múmkin­dik­terin paıdalaný, qa­zaqstandyq taýar óndirýshiniń osy úlken rynokqa shyǵýyna tıisti alǵy-sharttardyń bárin qalyp­tas­tyrý kerek. – Búgingi kúni kóp másele aýdan ákimderiniń jumysyna baı­lanysty. Sondyqtan olardan su­raý kúsheıe túsedi. Osyǵan baıla­nysty Prezı­dent Ákimshiligine ústimizdegi jyl­dyń birinshi toq­sa­nynan bastap ár­bir ákimniń jumy­syna reıtıngtik baǵalaý engizýdi tapsyramyn. Bul ba­ǵalaýda ınno­vasııalyq kórset­kish­ter esepke aly­natyn bolýy tıis, – dedi Elbasy. Keńeste, sondaı-aq bólingen qar­jyny tıimdi paıdalaný máse­lesi de qatań sóz boldy. Elbasy osyǵan baılanysty Ońtústik Qa­zaqstan oblysyndaǵy jaqsy bir mysaldy atap kórsetti. Munda birqatar nysan­dardyń smetalyq qunyn qaıta qarastyrýdyń ná­tıjesinde 13 mıllıard teńgeden astam qarjy únemdelgen. Bul qar­jy mektepter qurylysyna jáne ınfraqurylym­dyq jobalardy aıaqtaý isine baǵyt­talǵan. – Mine, osyndaı tıimdi isti bas­qa oblystarda nege qolǵa almas­qa, – dedi Prezıdent. Indýstrııalandyrý halyqtyń turmys sapasy men ómir súrý deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalady. Elimizde bul baǵdarlamanyń qolǵa alynýy kóshi-qon máselesine de qozǵaý salatyny túsinikti. Demek, tıimdi kóshi-qon saıasatyn qalyp­tas­tyryp, júzege asyrý, qýat únem­­de­gish tehnologııalardy engizý qajet. Elbasy óz sózin aıaqtaı kele bıylǵy jyldyń el ómirinde iz qal­dy­rar oqıǵalarǵa toly eken­digin jetkizdi. Qazaqstan EQYU-ǵa tóraǵalyq etýde. Bıylǵy jyly Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyǵyn, elimizdiń Ata Zańy – Konstıtýsııanyń 15 jyldyǵyn atap ótemiz. Osy oqıǵalardy uıym­dasqan túrde óz deńgeıinde, bekitilgen josparǵa sáıkes ótkizý – Úkimet pen barlyq deńgeıdegi ákimderdiń mindeti. Keńeste ústimizdegi jyly El­ba­­sy­nyń 70 jyldyǵyn búkilha­lyq­tyq mereke retinde atap ótý jó­nin­de usynys aıtylǵan bola­tyn. Elba­sy bul usynystan bas tartty. Mundaı máseleni qaıta kótermeýdi eskertti. Negizgi mindet, oıǵa alyp otyrǵan asqaraly ju­mys­tardy jú­zege asyrý jáne ha­lyq­qa qatysty merekelerdi laıyq­ty atap ótý ekendigin jetkizdi. Suńǵat ÁLIPBAI, Sýretti túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.