— Lázzat Meırashqyzy, elimizde azamattardyń barlyq sanatyna qandaı medısınalyq kómek túrleri tegin kórsetiletinin jáne halyqtyń jekelegen sanattaryna kórsetiletin medkómektiń túrleri qandaı ekenin aıtyp berseńiz?
— Búgingi tańda tegin medısınalyq kómektiń kepildendirilgen kóleminiń aıasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryna, oralmandarǵa, sheteldikterge, QR aýmaǵynda turaqty turatyn azamattyǵy joq adamdarǵa medısınalyq kómek kórsetiledi. Jalpy, tegin medısınalyq kómektiń kepildendirilgen kólemi medısınalyq kómektiń negizgi túrlerin qamtıdy. Bul - orta medısına qyzmetkeri kórsetetin, dárigerge deıingi alǵashqy medısınalyq kómek, jalpy tájirıbe dárigerleri, terapevter, pedıatrlar kórsetetin biliktilikti kómek, belgili bir naqty baǵyt mamandary kórsetetin mamandandyrylǵan kómek, joǵary tehnologııalyq medısınalyq qyzmetter jáne medısınalyq-áleýmettik kómek. Munyń barlyǵy tegin medısınalyq kómektiń kepildendirilgen kólemine kiredi.
— Kómekti bólý kezinde azamattardyń qandaı sanattary alǵashqy basymdyqqa ıe? Qymbat operasııalar úshin kvota qalaı bólinedi? Erekshe qajettilikteri bar balalardy tárbıelep otyrǵan otbasylarǵa nemese kóp balaly otbasylarǵa jekelegen kezek bar ma?
— Medısınalyq kómektiń eki túri bar – shuǵyl jáne josparlanǵan. Shuǵyl medısınalyq kómek kezinde eshqandaı da kezek bolmaıdy, sebebi ondaı jaǵdaılarda árbir saǵat, tipti ár mınýt mańyzdy. Sondyqtan da shuǵyl medısınalyq kómek qajet bolǵan kezde shuǵyl medısınalyq kómek alý úshin medısına uıymyna júginý kerek nemese 103 nómirine habarlasý qajet. Josparly medısınalyq kómekke keler bolsaq, ol «Emdeýge jatqyzý bıýrosy» portaly arqyly retteledi. Kórsetkishter bolǵan jaǵdaıda dáriger aýrýhanaǵa jatqyzý úshin joldama beredi jəne emdelýshiniń aty-jóni men dıagnozyn aqparattyq júıege — «Emdeýge jatqyzý bıýrosy» portalyna engizedi. Naýqastyń aýrýynyń túrine sáıkes medısınalyq qyzmet kórsetiletin medısınalyq uıym anyqtalady. Odan keıin, tósek ornynyń bosaýyna, onyń ótkizý múmkindigine qaraı aýrýhanaǵa jatqyzý kúni belgilenedi. Aýrýhanaǵa jatqyzý kúni portalda kórsetilgen kúnmen sáıkes kelmeıtini túsinikti, aýrýhanaǵa jatqyzý keıinge shegerilýi múmkin. Sondyqtan da ol josparly dep atalady. Alaıda medısınalyq kómekti kútý barysynda naýqasty aýrýhanaǵa jatqyzýǵa kidirtýge bolmaıtyn jaǵdaı týyndasa, ol shuǵyl kómek kórsetý sanatyna jatqyzylady da, birden aýrýhanaǵa jatqyzylady. Stasıonarlyq emdelýge jekelegen kezek týraly aıtar bolsa, munda da medısınalyq kórsetkishterdi basshylyqqa alý qajet: shuǵyl nemese josparly. Jekelegen kezek joq. Degenmen, tegin medısınalyq kómektiń kepildendirilgen kóleminde halyqtyń áleýmettik álsiz toptaryna arnalǵan áleýmettik kómek túsinigi bar. Bul qymbat turatyn medısınalyq qyzmetterge qatysty: halyqtyń osy sanattaryna basymdyq berilgen. Olarǵa — balalar, júkti áıelder, «Altyn alqamen», «Kúmis alqamen» marapattalǵan kóp balaly analar, 1, 2, 3 toptaǵy múmkindigi shekteýli jandar, jasy boıynsha zeınettegi adamdar, UOS múgedekteri men ataýly áleýmettik kómek alýshylar kiredi. Sondyqtan kez-kelgen medısınalyq uıymda qymbat turatyn medısınalyq qyzmetke joldama birinshi kezekte osy sanattardaǵy naýqastarǵa beriledi. Máselen, kompıýterlik, magnıttik-rezonanstyq, pozıtrondyq-emıssııalyq tomografııa jáne t.b.
— 2019 jyldyń I toqsanynda shuǵyl kómekti qosa alǵanda qansha azamat memlekettik kvota boıynsha emdeldi?
— Osy jyldyń I toqsanynda 1800 adamǵa joǵary tehnologııalyq medısınalyq qyzmet boıynsha medısınalyq kómek kórsetildi. Mundaı qyzmetterdi barlyq medısınalyq uıymdar kórsetpeıdi. Bul úshin tıisti kadr áleýeti jáne materıaldyq-tehnıkalyq baza bolýy qajet. Mysaly, bul — búırek, uryq jasýshalaryn transplantasııalaý, súıek ótkizgishtigin ımplantasııalaý. Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý komıteti ólshemderge sáıkestigine baılanysty ruqsat beretin joǵary tehnologııalyq qyzmetter bar. Odan keıin, Medısınalyq áleýmettik saqtandyrý qorymen kelisimshart jasasqannan keıin bul qyzmet tegin kórsetiledi. Bizde joǵary tehnologııalyq medısınalyq qyzmetter kólemin arttyrýdyń oń úrdisi baıqalady. Eger jyldyq kórsetkishterdi salystyrsaq, 2016 jyly 71 myńǵa jýyq adam joǵary tehnologııalyq medısınalyq qyzmet alsa, al ótken jyly bul kórsetkish 105 myń adamdy qurady. Kóptegen medısınalyq uıymdar joǵary tehnologııalyq medısınalyq qyzmetterdi kórsete bastasa, olar kvota joq mamandandyrylǵan medısınalyq kómek kategorııasyna óte alady, ıaǵnı kólemi boıynsha shekteý joq. Lımıtter halyqtyń suranystaryna baılanysty anyqtalady, ıaǵnı, eger osy tehnologııalarǵa qajettilik bolsa, mysaly, myńdaǵan naýqas endoprotezdeýge muqtaj bolsa, onda ótken jyldary kórsetiletin qyzmetterdiń tarıhı kólemi qadaǵalanyp, halyq sanynyń ósýin eskere otyryp, qansha adamǵa kómek kórsetilýi kerek bolatyny esepteledi. Iаǵnı, belgili bir qyzmetterdi shekteý kezinde mindetti túrde osy tehnologııaǵa halyqtyń suranysy eskeriledi.
— Medısınalyq kómekti shuǵyl jáne josparly kútý kezindegi shekti kútý merzimderi qandaı?
— Shuǵyl jaǵdaılar - jedel medısınalyq kómek qajet bolatyn jaǵdaılar, sondyqtan múnda kútý ýaqyty joq. Josparly aýrýhanaǵa jatqyzý ǵana «Emdeýge jatqyzý bıýrosy» portaly arqyly júrgiziledi. Búgingi tańda «Emdeýge jatqyzý bıýrosy» portalynda 44 myń adam josparly emdelýdi kútip júr. Eger aýrý túrlerine qarap aıtar bolsaq, kóbinese oftalmologııalyq aýrýlary, ıaǵnı kóz aýrýlary bar, ortopedııalyq aýrýlary bar, negizinen endoprotezdeýdi qajet etetin naýqastar kezekte tur. Kezek kútý ýaqyty birneshe aıǵa deıin sozylýy múmkin, degenmen, bul kútiletin ýaqyttyń naýqastyń densaýlyǵyna keri áserin bermeıtin aýrýlar.
— Tegin medısınalyq kómek kórsetiletin aýrýlar tizimi qanshalyqty ózgerdi? Áleýmettik mańyzy bar aýrýlardyń tizimi ózgere me?
— Búginde áleýmettik mańyzy bar aýrýlar tizimi, burynǵydaı, 13 aýrýdan turady. Bul tizim ózgermegen, biraq ótken jyly bul tizimdi ózgertý týraly pikirtalas boldy. Biz birneshe tizimderde bolýy múmkin aýrýlardyń qaıtalanýyn boldyrmaý úshin jumystar júrgizdik. Mysaly, áleýmettik mańyzy bar aýrýlar tizimindegi sýsamyr aýrýy asqynýlary bolýy sebepti adamnyń múgedektigin týdyrady. Sońynda, bul tizimdi ózgertpeý týraly sheshimge keldik. Bul tizimder neden shyǵady? Sóz mundaı aýrýlar kezinde dıagnostıkalyq qyzmetter men emdeý sharalaryn tolyq qarjylandyrý qajettigi týraly bolyp otyr, sondyqtan birinshi kezekte bul pasıentterdiń dıagnostıkalyq emdeý taktıkasyn qarjylyq turǵydan ótegen mańyzdy. 2020 jylydń 1 qańtarynan bastap mindetti medısınalyq sqatandyrý fýnksııasy iske qosylady. Densaýlyq sqataý salasyna qosymsha qarjy resýrstary keledi. Sondyqtan turǵyndardyń dıagnostıkalyq qyzmetterge qanaǵattanbaýshylyǵy MÁMS engizilýine oraı qanaǵattandyrylatyn bolady. Sonda, múmkin, biz bul tizimdi ózgertetin bolamyz. Búginde bul aýrýlar tizimi esh ózgergen joq.
— Memlekettik kepildendirý men saqtandyrý boıynsha medısınalyq kómek kórsetý júıesinde qandaı ózgerister oryn alýy múmkin? Bul qujattardyń aıyrmashylyqtar qandaı?
— 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap medısınalyq kómek kórsetýdiń birneshe paketi engiziledi. Negizgisi — tegin medısınalyq kómektiń kepildendirilgen kólemi. Ekinshisi — saqtandyrý paketi. Úshinshisi — qosymsha paket. Qosymsha paket aqyly qyzmetter nemese zańmen ruqsat etilgen basqa da kózder arqyly kórsetiledi. Tegin medısınalyq kómektiń kepildendirilgen kólemi qazirgi kezdegideı, Qazaqstan Respýblıkasynyń barlyq azamattaryna kórsetiletin bolady. Saqtandyrý paketi saqtandyrylǵan pasıentterge kórsetiledi. Iаǵnı, bul tegin medısınalyq kómektiń kepildendirilgen kóleminen basqa medısınalyq kómek túri. Tegin medısınalyq kómektiń kepildendirilgen kólemi esebinen óteletin jáne turǵyndarǵa tegin kórsetiletin pakette qandaı qyzmetter bolady? Bul — jedel medısınalyq járdem, sanıtarlyq avıasııa, birinshi rettik medısınalyq-sanıtarlyq kómek, pallıatıvti kómek. Budan ózge, múgedektik pen ólim-jitimmen aıqyndalatyn áleýmettik mańyzy bar jáne negizgi aýrýlar kezindegi tegin medısınalyq kómektiń kepildendirilgen kólemi bar. Bular 25 negizgi aýrý túrleri, olardyń qatarynda arterııalyq gıpertenzııa, qant dıabeti, sozylmaly júrek jetkiliksizdigi t.b. bar. Aýrýlardyń mundaı túrlerinde tegin konsýltatıvtik-dıagnostıkalyq kómek, dıagnostıkalyq qyzmetter, shaǵyn mamandar keńesteri, josparly stasıonarlyq kómek, ambýlatorlyq dári-dármektermen qamtý kórsetiletin bolady. Sonymen qatar, saqtandyrylǵanyna nemese saqtandyrylmaǵanyna qaramastan, barlyq turǵyndarǵa shuǵyl stasıonarlyq kómek kórsetiledi. Bul tegin medısınalyq kómektiń kepildendirilgen kólemi aıasynda júrgiziledi. Tegin stasıonarlyq kómektiń kepildendirilgen kólemine engizilmegender saqtandyrý paketine kiredi. Olar tegin medısınalyq kómektiń kepildendirilgen kólemine engizilmegen aýrýlar boıynsha konsýltatıvtik-dıagnostıkalyq qyzmetter, ambýlatorlyq dári-dármektermen qamtý, tegin medısınalyq kómektiń kepildendirilgen kólemine engizilmegen aýrýlar boıynsha dári-dármekterdi tegin taratý, josparly stansıonarlyq kómek. Bul rette saqtandyrylǵan bolýynyń mańyzy zor. Saqtandyrylǵandar úshin saqtandyrý paketi qoljetimdi bolady. Mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesinde jeńildik beriletin azamattar sanaty bar. Iаǵnı, azamattardyń bul 15 sanaty úshin memleket tólem júrgizedi, olar jarna tólemeıdi. Olar úshin saqtandyrý paketi tegin. Bul sanattarǵa balalar, jumys istemeıtin júkti áıelder, AÁK alýshylar, oqýshylar, kóp balaly analar, «Altyn alqa», «Kúmis alqa» ıegerleri, 1,2,3 top múgedekteri men bala kezinen múgedekter jatady. Sany 11 mln azamat bolatyn jeńildikti sanattaǵylarmen qatar, jumys berýshileri tólem aýdaratyn jumyskerler de saqtandyrylady. olar — 5 mln-ǵa jýyq adam. Biryńǵaı jıyntyq tólem júrgizetin azamattar sanaty da bar. Olar da mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesinde sqatandyrylatyn bolady.
— Tegin qyzmet kórsetý fýnksııalary bolyp tabylatyn medısınalyq qyzmetkerlerdiń jumys sapasyn baqylaý qalaı júrgiziledi?
— Árbir medısınalyq uıymda pasıentterdi qoldaý qyzmeti bar, olar azamattardyń shaǵymdaryn jedel qabyldap, medısınalyq kómek sapasyna qanaǵattanbaý máselelerin sheshedi. Árbir medısınalyq uıymda medısınalyq kómek aýdıti boıynsha bas dárigerdiń orynbasary bar. Bul tusta medısınalyq uıymdaǵy medısınalyq kómek sapasyna qanaǵattanbaǵan jaǵdaıda bizdiń azamattardyń sol jerde óz máselelerin sheshýdiń mańyzy zor. Sonymen qosa, syrtqy baqylaý bar, medısınalyq kómektiń sapasyz kórsetilgeni týraly shaǵym túsirýge bolatyn Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý komıteti bar. Osy jyldyń I toqsanynda azamattardan 1100 shaǵym tústi. Onyń jartysyna jýyǵy qaraldy. Qaralǵandardyń ishinen 22%-nyń negizi bar. Negizdiligine oraı Ákimshilik quqyq buzýshylyqtar týraly kodekske sáıkes ákimshilik jaýapqa tartylady. Al medısınalyq kómek kórsetý kezinde zardaby tıgen jaǵdaıda materıaldar quqyqtyq turǵydan baǵalaý úshin IID-ine joldanady.
— Zamanaýı ınnovasııalyq tehnologııalar kómegimen kúrdeli otalardy jasaýda, jeńil emdeýde qazaqstandyq medısına qanshalyqty ilgeri jyljydy? Qazirgi tańda qandaı em túrleri qoljetimdi?
— Qazaqstandyq medısına álemdegi úrdisterden qalys qalmaı, aıtarlyqtaı tez damyp keledi. Dárigerler halyqaralyq moıyndalǵan klınıkalyq nusqaýlar negizinde jasalǵan dıagnoz qoıý men emdeýdiń klınıkalyq hattamalaryn basshylyqqa alady. Tehnologııalar engizilip jatyr. Alaıda, elimizde medısınalyq kómek kórsete almaıtyn aýrýlardyń tizimi bar, sondyqtan naýqastar shet elderge jiberiledi. О́tken jyly 89 naýqas jiberildi. Negizinen, otandyq klınıkalarda tıisti jabdyqtardyń bolmaýynan nemese dárigerlerimizdiń osy tehnologııalardy meńgermeýi sebebinen naýqastar shetelge jiberiledi. Máselen, Neırohırýrgııa ulttyq ǵylymı ortalyǵynda engiziletin gamma-pyshaq apparaty, kelesi jyldan bastap onyń kómegimen emdeýge bolatyn naýqastar shetelge jiberilmeı, elimizde emdeledi. Ulttyq ǵylymı onkologııa ortalyǵynyń qurylysy aıaqtalǵannan keıin isik aýrýlaryna arnalǵan protondyq terapııany engizý josparda bar. Iаǵnı, jyldan jylǵa elimizde bolmaǵan tehnologııalardyń sany artyp, shetelge jiberý sany azaıyp keledi. Úsh qyzmet belsendi túrde damyp keledi: kardıohırýrgııa, neırohırýrgııa, ortopedııa, olarda álemde bar eń jańa, ınnovasııalyq tehnologııalar qoldanysta. Neırohırýgııada — neıronavıgasııalar, ortopedııada — býyn aýrýlary kezinde jańa endoprotezder engizilip jatyr. Kardıohırýrgııa ortalyǵynda álemde alǵash ret jasandy júrek almastyrý otasy jasaldy. Sondyqtan bizdiń otandyq medısına álemdik tehnologııalar kóshinen qalmaı keledi. Sondyqtan da bizdiń otandyq medısına álemdik tehnologııalarmen teń dárejede júrgizilip keledi deýge bolady. Jańa tehnologııalardy engizýdiń negizinde jatqan eń bastysy — «shyǵyndar – tıimdilik» qaǵıdaty. Osy tehnologııalardy engizýge jumsalatyn shyǵyndardyń medısınalyq kómektiń sapasynyń tıimdiligin arttyrýǵa negiz bolýy óte mańyzdy.
— Lázzat Meırashqyzy, suhbat bergenińizge raqmet.
