Qurmet

Senbi, 2 aqpan 2013 7:17

Qazaqta «tegine tartyp týǵan» degen sóz bar. Bekerge aıtylmaǵan. О́z jurty ne naǵashy jurtynda diline myǵym, dinine berik bekzat adam bolsa, bul qasıet onyń tuqym-juraǵatyn aınalyp ótpegen. Urpaǵy úlgi tutqan, eńbekqorlyǵymen el esinde qalǵan ulaǵatty ustaz Esengeldi Qasymov ta sondaı tegi asyl adam.

Senbi, 2 aqpan 2013 7:17

Qazaqta «tegine tartyp týǵan» degen sóz bar. Bekerge aıtylmaǵan. О́z jurty ne naǵashy jurtynda diline myǵym, dinine berik bekzat adam bolsa, bul qasıet onyń tuqym-juraǵatyn aınalyp ótpegen. Urpaǵy úlgi tutqan, eńbekqorlyǵymen el esinde qalǵan ulaǵatty ustaz Esengeldi Qasymov ta sondaı tegi asyl adam.

Esengeldiniń atasy Jalmaǵambet qajy el-jurtyna asa syıly, Saryarqanyń sar dalasynda 30 myń bas mal ustaǵan aýqatty adam bolatyn. Ult ustazy Ahmet Baıtursynuly: «Álhamdýlla, 6 mıllıon qazaq boldyq», deıtin sol 1913 jyldyń ózinde qazaq dalasynda 60 mln. bas qoı óriste júrse, keshegi Keńes ókimeti kezinde 33 mıllıonǵa áreń jetken.

…Qazaqtyń qaımaǵy qalqyp alynyp, qurdymǵa jiberilgen astan-kesten shaqta Jalmaǵambet qajynyń balalary Shahman, Qasym men Aıtqoja da qý tirliktiń qamytyn kıip, jumys izdep, jan-jaqqa sabyldy.

Qyzyljardaǵy balalar úıinde tárbıelengen Esengeldi osyndaǵy jetijyldyq qazaq mektebin támamdaǵannan keıin 1931 jyly qazaq pedagogıkalyq tehnıkýmyna túsip, bitiredi.

1935-1937 jyldary Qyzyljar qalasyndaǵy Jambyl atyndaǵy qazaq mektebinde orta synyp­tardyń muǵalimi bop qyzmet etip júrgen Esengeldi Qasymov osyndaǵy muǵalimder ınstıtýtyn bitirdi. Keıin Qaraǵandy oblysy, Aǵadyr beketindegi №46 mekteptiń dırektory bola júrip, Almatydaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynda oqıdy. Instıtýt dıp­lomyn alǵan jyly Qaraǵandy oblystyq oqý bólimi meńgerýshisiniń orynbasary boldy.

Uly Otan soǵysy jyldaryndaǵy qıyndyqqa qaramastan ol ózine qarasty óńir oqýshylarynyń patrıottyq tárbıesine erekshe kóńil bóldi.

Soǵystan keıin E.Qasymov Aqmola oblystyq oqý bólimi meńgerýshisiniń orynbasary, Gýrev (qazirgi Atyraý) oblystyq oqý bóliminiń meńgerýshisi boldy. Almaty oblysy, Jambyl aýdanyna qyzmet aýystyryp, mektep dırektory, aýdandyq oqý bóliminiń bastyǵy bolady.

Qaı jumysty da utqyr uıymdastyrýshyny abyroı men bedel ózi izdep tabady. Esengeldi Qasymov osyǵan laıyqty adam edi. Ol qaı jerde de keýdemsoqtyqpen ne ózin kórsetý úshin emes, iskerlikpen jumys isteıtin. Kisi zerdeli bolǵan sa­ıyn keýdemsoqtyq keri sheginedi. Parasatty da degdar adam bárinen de bıik turady. Esengeldi aǵa ózin jurtpen teń sanady, artyq qurmetti qajet etpeıtin.

Áke-sheshesi ulaǵatty ustaz bolǵandyqtan, Esengeldiniń balalary da elgezek bop ósti. Zııaly otbasynda tárbıelengen uldar – Maǵzamnyń minezi syndarly bolsa, Ǵanıy tabandy. Birinshisi – kóp jyldan beri memlekettik qyzmette keledi, ekinshisi qoǵamdyq ómirge belsene aralasyp, el-jurty úshin jany aýyryp júrgen azamat. Bir qaraǵanda, jospary túrlishe bolǵanymen, ekeýi de sózdiń emes, istiń adamy. Aıtty, isteıdi.

Kezinde Es-aǵańmen Úkimette birge qyzmet etken Ekaterına Pusyrmanova bylaı deıdi:

– Esengeldi Qasymuly bizden eresek ári tájirıbeli bolatyn. О́zine tıesili salany jan-jaqty biletin. Qamqory, qaıyrymdy kisi edi. Eshqashan betińdi qaıtarmaıtyn. Saýatty bolatyn.

Esengeldi Qasymovtyń jan jary Manar Ahmet­qyzy qazaq tili men ádebıeti, oǵan qosa orys tili men ádebıeti pániniń bilikti mamany edi. Qos tildi qatar meńgergen, ádebıetti de tereń biletin.

Osydan on jyl buryn, E.Qasymovtyń týǵanyna 90 jyl tolǵan shaqta Aqmola oblysynyń Atbasar qa­lasy mańyndaǵy ol ómirge kelgen óńirdegi mektepke, aýyl men aýyldyq aýmaqqa Esengeldiniń esi­mi berildi. Bul ustazǵa degen el-jurttyń qurmeti bolatyn.

«Shákirtterine tálim-tárbıe bergeni sııaqty, balalarynyń da túsinik uǵymynyń mol azamat bop ósýine ákelik aqyl keńesin aıamady. Bul rette ol bizdi de syn tezine salyp alatyn. О́zimizge jaýapkershilikpen qaraýymyzǵa aıryqsha mán berdi. Al shákirtteriniń birazy mınıstr, memlekettik qyzmette júr, arasynda generaldar da bar. Qaıda barsaq ta, aldymyzdan ákeıden tálim kórgen, sabaq alǵan shákirtteri ushyrasady. Ákemiz 1992 jyly ómirden ozdy», – deıdi Ǵanı Esengeldiuly.

Búgingi Elbasy Nursultan Nazarbaev Mınıstrler Keńesiniń tóraǵasy bolyp turǵan shaǵynda Esengeldi Qasymovty respýblıkalyq dárejedegi zeınetke shyǵaryp salyp turyp, inilik iltıpat tanytqanyn úlgi etip aıtyp, «Jaqsynyń sharapaty solaı bolady» dep otyrady eken.

Esengeldi Qasymovpen birge qyzmet etken zamandasy Rımma Aqmurzına:

– Men Eńbek jáne halyqty áleýmettik qamsyz­dandyrý mınıstrliginen úkimetke qyzmetke aýysqanda oqý mınıstri Sh.Shaıahmetov Esengeldi Qasymovty «bizdiń ardagerimiz» dep tanystyrdy. Jeke bólme bergen. Jolyqqan sátte aqyl-keńesin aıamaıtyn. Ustazdyq biliktiligine qosa, kásibı bilim berý isinde mol tájirıbege ıe edi. Muny mınıstrliktegiler jaqsy biledi. Onyń qarapaıymdylyǵyna, qamqorlyǵyna, eńbekqorlyǵyna súısinetin. Úsh balam, alty nemerem bar. Olarǵa «Muǵalimdi syılańdar!» dep aıtyp otyramyn deıtin, – deıdi ótken kúnderin eske túsirip.

Hakim Abaıdyń: «Ustazdyq etken jalyqpas, úıretýden balaǵa» degen óleń joly da tap osy Esengeldi Qasymuly tárizdi qıyndyqtan qaımyqpaı, jas urpaqty oqý-bilimge umtyldyrǵan arda azamatqa qaratyla aıtylǵandaı.

«Ustazy myqtynyń – ustyny myqty» degen halqymyzda qanatty qaǵıda bar. Sol ras. Búginde el basqaryp, san-salada bedeldi, basshylyq, jetekshilik qyzmet atqaryp júrgen azamattardyń kóbi, joǵaryda Ǵanı Esengeldiuly aıtqandaı, Esengeldideı azamat ustazdyń shákirti, sol kisiniń tálim-tárbıesin kórgender.

Ulaǵatty ustazdyń 100 jyldyǵyna oraı, Qasymov­tar áýletine el aýmaǵynan, bilim mekemelerinen aǵylǵan tilek-hattardyń tolassyz kelip jatqanyna kýá boldyq. Bul – jas urpaqtyń bilim alýy jolynda aıanbaı eńbek etip, ter tókken asyl azamatqa degen sheksiz rızashylyqtyń belgisi. «Ustazsyz shákirt – tul» degen osy bolar.

Aınabaı MÁDI,

Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi.

ALMATY.