Aıtpaqshy, shahar qurylysynyń bastalýyna Uly dalanyń úles qosqanyn da aıta ketý lázim. Tarıhqa júginsek, Eýropany dúr silkindirip, Rım ımperııasyn talapaıǵa salǵan ǵundardan qashqan Venesııa patshalyǵynyń halqy Adrıat teńiziniń soltústik bóliginde, dál sýdyń ústine qala salǵan eken. Osylaısha olar «qart qurlyqta» atoı salǵan ǵundardan aman qalǵan desedi.
Álemniń osyndaı biregeı qalasy búgingi tańda birqatar qıyndyqqa tap kelip otyr. Ǵalymdardyń esepteýi boıynsha, jyl saıyn shahar 1-2 mıllımetrge shógip barady eken. Onyń ústine kóktem men kúz mezgilinde Adrıat teńizinen kelgen tolqyndar shahardy basyp qalady. Osyǵan baılanysty qalany qutqarý jumystary áldeqashan qolǵa alynǵan-dy. Alaıda sarapshylardyń kúdigi basylar emes. Keıbir boljamǵa sáıkes, 2028 jyly Venesııa ómir súrýge qolaısyz mekenge aınalmaq. Al 80 jyldan keıin múldem sý astyna ketedi degen de qaýip bar.
2003 jyly Italııa bıligi Venesııany jáne sol mańdaǵy lagýnalardy qorǵaýǵa arnalǵan MOSE jobasyn bastaǵan-tuǵyn. Búginde atalǵan qurylys tolyqtaı aıaqtalyp qaldy. Alda-jalda Adrıat teńizinen kóterilgen tolqyndar 110 santımetrden assa, aýmaqty aınala qorshaǵan qaqpalar avtomatty túrde kóterilip, shahardy oqshaýlaıdy.
Italııa bıligi tabıǵı tolqynmen kúresip, onyń ońtaıly sheshimin tapty desek qatelespeıtin shyǵarmyz. Áıtse de, shahar taǵy bir tolqynǵa tótep berýi tıis. Bul – týrıster aǵyny. Qazirgi tańda Venesııany tamashalaýǵa, «Mahabbat kópirine» barýǵa, gondolalarmen júzýge mıllıondaǵan týrıst keledi. Jyl saıyn shaharǵa aǵylǵandar sany 25 mıllıonnan asyp jyǵylady eken. Al 2025 jylǵa qaraı týrısterdiń sany 38 mıllıonǵa jetedi degen boljam bar.
Árıne, el aralaǵan jıhankezderdiń kóp kelýiniń paıdasy mol ekeni belgili. Máselen, Venesııanyń osy saladan túsken tabysy byltyr 2 mıllıard eýroǵa jetken. Alaıda týrıster tolqynynyń zııandy tusy da bar. Meımandardyń kóbeıýi qaladaǵy qonaqúıler qunyn qymbattatyp, baspana tapshylyǵyna dýshar etip, qorshaǵan orta men jergilikti halyqtyń turmysyna kedergi keltirip otyr. Máselen, 2008 jylmen salystyrǵanda qonaqúılerdiń aqysy 57 paıyzǵa qymbattapty.
Týrıst kóbeıgen saıyn qoqystyń kólemi de artatyny aıtpasa da túsinikti. Osyǵan baılanysty keı qonaqúıler plastıkalyq ónimderden múldem bas tartqan. Sol arqyly mıllıondaǵan plastıkalyq bótelke únemdeıdi. Budan bólek, qala halqy meımandarǵa jatyn orynǵa beriletin bólmelerge baqylaý jasaýdy usynady.
«Venesııalyq joba ortalyǵynyń» málimetine súıensek, shahar kúnine 55 000 qonaq qabyldaýǵa ǵana qabiletti. Iаǵnı, jyl saıyn shamamen 20 mıllıon týrıske qyzmet kórsete alady. Sondyqtan qala turǵyndary Eýropa qalalaryna arnalǵan qaýipsizdik standarttaryn qabyldaýǵa múddeli.
Jalpy, týrısterdiń kóbeıýi Venesııa ǵana emes, búkil Eýropaǵa tán. BUU Jahandyq týrızm uıymynyń málimetine saı, 2018 jyly «qart qurlyqqa» aǵylǵan qonaqtardyń sany 713 mıllıonnan asqan. Bul – 2017 jylmen salystyrǵanda 8 paıyzǵa kóp. Keleshekte bul mejeniń arta beretini túsinikti. Endeshe, Eýropa qalalarynyń týrıst nópiriniń artýyna alańdaýshylyq bildirýi zańdylyq.
Aıtpaqshy, týrızm salasy týraly sóz bolǵanda, óz elimiz de oıǵa oralatyny bar. Qudaıǵa shúkir, «toǵyzynshy terrıtorııada» jıhankezderdi qyzyqtyratyn jerler jeterlik.
О́kinishke qaraı, týrıstik mekenderdiń kóp ekenine qaramastan, alystan at terletip, «toǵyzynshy terrıtorııany» kórýge qumartqandar sany mardymsyz. Máselen, Statıstıka komıtetiniń derekterine súıensek, 2017 jyly Qazaqstanǵa 7,7 mıllıon meıman kelgen. Bul 2016 jylmen salystyrǵanda 1,2 mıllıonǵa kóp. Alaıda derekterge tereńirek úńilsek, ahýaldyń basqasha kelbetin kóremiz. Joǵaryda aıtylǵan 7,7 mıllıon qonaqtyń 7 mıllıony TMD elderinen kelgen. Onyń ózinde 6 mıllıonnan astamy úsh elge tıesili. 2017 jyly О́zbekstannan – 3,3 mıllıon, Reseıden – 1,7 mıllıon, Qyrǵyzstannan 1,2 mıllıon týrıst at basyn burǵan. Al alys shetelderden kelgenderdiń sany nebári 640 566 adamdy quraǵan.
Venesııa týrızmi men Qazaqstan týrızmi arasyndaǵy aıyrmashylyq jer men kókteı ekeni aıtpasa da túsinikti. Sýda qalqyǵan shahar qaıtsem qonaqtardyń sanyn azaıtamyn dep álek bolsa, Qazaqstan meımandardy kóbeıte almaı bas qatyryp otyr...
