Keıbir zańnamalyq aktilerge qarjy naryǵyn retteý men damytý jáne mıkroqarjylyq qyzmet máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasy jóninde negizgi baıandamany Ulttyq banktiń tóraǵasy Erbolat Dosaev jasady. Ol zań jobasy Ulttyq banktiń qadaǵalaý mandatyn kúsheıtý maqsatymen ázirlengenin aıtty. О́zgerister júıelilik táýekelderiniń jınaqtalýyna jol bermeıdi jáne olardyń aldyn alýǵa múmkindik beredi, deı kelip E.Dosaev Ulttyq banktiń qarjy naryǵyn retteý jáne tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý fýnksııalaryn jańa memlekettik organǵa berý týraly bastama jasalǵanyn aıtty.
Osy bastamany iske asyrý úshin ázirlengen zań jobasynda eki aýqymdy baǵyt qamtylǵan. Birinshi baǵyt qarjy sektoryn retteýdiń táýelsiz organyn qurý. Qarjy naryǵyn damytý men tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý fýnksııalary endi osy – Qarjy naryqtaryn retteý men damytý agenttigine berý usynylyp otyr. Ulttyq bank sııaqty, bul jańa agenttik te Qazaqstan Prezıdentine tikeleı baǵynady jáne respýblıkalyq bıýdjet esebinen qarjylandyrylatyn bolady. Qyzmetkerlerdiń mártebesi Ulttyq bankpen birdeı.
Al ózgeristiń ekinshi baǵyty – retteýshi arbıtraj ben tutynýshylardy kredıtteý naryǵyndaǵy júıelilikti buzatyn problemalardy joıýǵa baǵyttalǵan. Munda barlyq kredıtteý sebepterine qatysty tıisti retteý men qadaǵalaý quraldaryn negizge engizý talap etiledi. Búginde tutynýshylyq kredıtterdiń rettelmeıtin belsendi ósýi baıqalady. Olar – onlaın kredıtorlar, kredıttik sáıkessizdikter men lombardtar. Munda ishinara qaryz alýshylardyń quqyqtary men múddeleriniń buzylýyna jol beriledi. Atalǵan problemalardy sheshý de qadaǵalaý organynyń retteý aýqymyna engiziletin bolady. Zań jobasynyń talaptaryn oryndaýǵa respýblıkalyq bıýdjetten jyl saıyn shamamen 10 mlrd teńge mólsherinde shyǵys shyǵarýǵa týra keledi, – dedi Ulttyq bank tóraǵasy.
Suraq berý rásimi bastalǵanda alǵashqy sózdi depýtat Omarhan О́ksikbaev alyp, Ulttyq banktiń qaıta qurylýy qalaı júrgiziletinin, qansha shtat birligi qysqartylatynyn jáne qysqartylǵan shtattyń shyǵyndary respýblıkalyq bıýdjetke keri qaıtarylatynyn ne qaıtarylmaıtynyn surady. Oǵan E.Dosaev 500-deı adamnyń jańa agenttikke kóshetinin aıtty. Al olardy ustaýdyń belgilengen shyǵyny bıýdjetke qaıtarylatyny týraly naqty jaýap bere almady. Osy arada Spıker de suraq berip, jańa agenttiktiń qaı qalada ornalasatynyn jáne Ulttyq banktiń Nur-Sultan qalasyna qashan kóship keletinin surady. Oǵan E.Dosaev agenttiktiń Almaty qalasynda ashylatynyn, al Ulttyq bankti Nur-Sultanǵa kóshirý týraly jospar bar ekenin aıtty. Kelesi suraqty qoıǵan depýtat Qanat Mýsın barlyq qarjy uıymdary ózderiniń esebin áli de Ulttyq bankke beretin bolady, demek, jańa organ onyń bergen aqparatyn paıdalanady. Osyǵan baılanysty ol Qadaǵalaý organy bola tura qarjy uıymdary ózderiniń esepterin nelikten Ulttyq bankke beredi dep surady. Oǵan qarjylyq uıymdar esepteriniń statıstıkalyq bazasyn Qadaǵalaý organy Ulttyq bankpen birdeı paıdalanýyna bolatyny aıtylyp, jaýap berildi.
Zań jobasyn talqylaý barysynda depýtattar salyqtyq ákimshilendirý, derekterdi durys bermeý jumystary da syn kótermeıtinin aıtyp, otyrysqa qatysyp otyrǵan IIM, Ádilet mınıstrligi, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi ókilderin de suraqtardyń astyna aldy. Ásirese Májilis Tóraǵasy N.Nyǵmatýlın olardyń jumystaryndaǵy kóptegen shalalyqtardy atap berip, olardy joıýǵa shaqyrdy.
Talqylaýǵa qatysqan depýtat Sapar Ahmetov Ulttyq banktiń pikirine sáıkes jańa organ múddeler qaıshylyǵyn joıýǵa yqpal etetinin, túrli táýekelderdi jáne qarjy sektoryndaǵy josyqsyz praktıkany bolǵyzbaýǵa arnalǵan kúsh-jigerdi bir jerge shoǵyrlandyratynyn aıtty. «Bizdiń oıymyzsha bul óte durys sheshim, óıtkeni 2011 jyly Qarjylyq qoldaý agenttigin Ulttyq bankke qosý tıimsizdik kórsetti. Jańa organ óziniń ǵana emes, Úkimettiń de jaýapkershiligin arttyrady degen senim bar», dedi ol.
Talqylaýǵa basqa da birneshe depýtat qatysyp, zań jobasyn qoldaý týraly usynys túsirdi. Sonymen zań jobasy birinshi oqylymda maquldanyp, ekinshi oqylymǵa ázirlenýge jiberildi. Osy zań jobasy boıynsha pikir bildirgen Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın onyń tıimdiligi joǵary bolatynyna senim bildirdi. «Tıimdilik quqyqtyq qana emes, áleýmettik-ekonomıkalyq sıpatta da bolady. Búgingi tańda álemdik qarjy júıesinde turaqsyzdyqtyń qaýip-qaterleri bar ekenin kórip otyrmyz. Sol qaterlerge qarsy áreket etetin derbes osy organ Elbasynyń tapsyrmasymen qurylǵaly otyr. Ol bank sektoryndaǵy tártipti saqtap, azamattardyń mıkroqarjylyq sektordaǵy quqylary men múddelerin qorǵaıtyn bolady, sonymen qatar tutynýshylyq nesıelendirý naryǵyndaǵy problemalardy boldyrmaýǵa qyzmet etedi. Mıkronesıeleý uıymdary endi kelisimniń sharttaryn tek qaryz alýshyǵa paıda keltiretin jaǵdaıda ǵana ózgerte alatyn bolady», dedi ol. Sonymen birge ol zań jobasyn ázirleýshilermen birge depýtattardyń jumys toby qujatty áli de jetildire túsýi kerektigin eskertti.
Otyrysta qaralǵan ekinshi zań jobasy «Qazaqstan Respýblıkasynyń atqarýshylyq is júrgizý máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» boldy. Zań jobasy atqarýshylyq is júrgizý salasyndaǵy zańnamany jetildirýge jáne atqarýshylyq qujattardy májbúrlep oryndatý salasynda qalyptasyp otyrǵan qoǵamdyq qatynastardy retteýge baǵyttalǵan. Sondaı-aq osy zań jobasyn qabyldaý arqyly jeke sot oryndaýshylarynyń qyzmetin jetildirý jáne atqarýshylyq is júrgizýdiń tıimdiligin, atap aıtqanda, sot oryndaýshysy qabyldaıtyn prosestik qujattardy, áreketterdi ońtaılandyrý arqyly arttyrý jáne osy áreketterdiń dáıektiligin aıqyndaý; zamanaýı tehnologııalardy engizý; atqarýshylyq is júrgizý taraptary úshin májbúrlep oryndatý júıesiniń ashyqtyǵy men qoljetimdiligin arttyrý; jeke sot oryndaýshylarynyń tártiptik praktıkasyn jetildirý; «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń sot aktilerin atqarýshylyq qujattar tizbesine engizý; memlekettik eńbek ınspektorlary jumys berýshilerdiń jalaqy tólemeý máseleleri boıynsha bergen uıǵarymdardyń tıimdi oryndalýyn qamtamasyz etý sııaqty mindetterdi sheshýge múmkindik beredi.
Kún tártibindegi máseleler qaralyp bolǵan soń depýtattar ortalyq atqarýshy organdarǵa arnalǵan ózderiniń saýaldaryn joldady.
