– Rahmet. Bul endi áý basta Qazaqstan men Qytaı memleket basshylarynyń tikeleı bastamasymen qolǵa alynǵan joba bolatyn. «Kompozıtor» – dostyq týraly fılm. Eki eldiń daryndy uldarynyń ot pen oq keshken syn sáttegi adamgershilik qasıeti men taǵylymdy isterin, uly dostyǵyn keleshek urpaqqa kórsetkimiz keldi. Men áýelde atalǵan fılmniń sýretshisi bolyp bekitilgenmin. Al kartınanyń rejısserligi qytaılyq Sherzat Iаkýbqa tapsyryldy. Biraq ózderińiz biletindeı, túsirilim jumystary eki elde qatar ótkendikten, keıin shyǵarmashylyq quram mindetteri qaıta qaralyp, Qazaqstandaǵy túsirilimge jaýapkershilik maǵan júkteldi. Osylaısha «Kompozıtor» fılmine ári rejısser, ári sýretshi bolyp kelip qaldyq.
– Jalpy, kórkem fılm túsirýdiń óz qyzyǵy, óz qıyndyǵy bar. Dese de, ómirde bolǵan tulǵa jaıynda fılm túsirý, onyń ózinde kompozıtor Baqytjan Baıqadamovtyń kózin kórgen zamandastarynyń áli de ortamyzda júrgendigin eskersek, ssenarıske de, rejısserge de, akterlerge de úlken jaýapkershiliktiń júktelgeni sózsiz. Bul turǵyda qandaı da bir qıyndyqtarǵa keziktińizder me?
– Álbette, ondaı qıyndyq, qorqynyshtyń bolǵany ras. Qandaı jumysty qolǵa alsań da tolqý seziminiń bolýy zańdylyq qoı. Bul fılmde de dál solaı boldy. Túsirilimge kirispes buryn eń aldymen qos kompozıtordyń ómirbaıanyn jan-jaqty oqyp, zerdeleýden bólek, óner ıeleriniń kózin kórgen adamdarmen kezdesýge, estelikterin tyńdaýǵa barynsha kóńil bóldik. Bizge atalǵan kınotýyndyny túsirýge Baqytjan Baıqadamov aǵamyzdyń týǵan perzenti Balapan Baqytjanqyzy men fılmde sóz bolatyn qaryndasy Danashtyń qyzy Qalamqas apalarymyzdyń úlken kómegi tıdi. Izdenisimizdi eń áýeli sol kisilermen áńgimeden bastadyq. Úıine arnaıy baryp, fotosýretterin alyp, birtalaı qundy derekterge qanyqtyq.
Iá, ózińiz aıtyp otyrǵandaı, tulǵa jaıly kórkem dúnıe shyǵarýdyń jáne bir qıynshylyǵy bar. Ol – syn-eskertpeler. Máselen, fılmdegi basty keıipker Sıan Sınhaı men Baqytjan Baıqadamovtyń qaryndasy Danashtyń qoshtasatyn tusyna qatysty «Kompozıtor men anamnyń arasynda súıispenshilik sezimi bolǵan emes» dep Qalamqas apamyz óziniń eskertýin jasady. Biraq biz ol epızodta tipti de mahabbatty emes, surapyl soǵystyń qıyn-qystaý kezeńinde bir shańyraq astynda birge turyp, bir-birine baýyr basyp, týysqanǵa aınalǵan jandardyń adamı aıaýly sezimderin kórsetkimiz kelgen edi. Árıne, jumys prosesi, onyń ústine shyǵarmashylyq dúnıe bolǵandyqtan ondaı pikir qaıshylyqtarynyń bolyp turýy zańdylyq, tipti qalypty dúnıe der edim. Eń bastysy – fılm bar. Basty jeńis – sol.
– Basty rólge akterlik quram qalaı tańdaldy?
– Kastıng jumystarymen tolyǵymen Qytaı jaǵy aınalysty. Bizdiń tarap Baqytjan Baıqadamov pen qaryndasynyń rólin oınaýǵa laıyqty degen akterlerdi jınadyq. Túsken fılmderin kórsettik. Ishinen iriktep, saralaı kele, rejısser basty rólge Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Berik Aıtjanov (Baqytjan Baıqadamov) pen Arýjan Jazylbekovany (Danash) tańdap aldy. Sıan Sınhaı beınesin qytaılyq tanymal akter Hý Szıýn somdady.
– Qazaq pen qytaı kıno túsirý sheberhanasynda aıtarlyqtaı aıyrmashylyqtar bar ma eken?
– Ár eldiń óz jumys isteý júıesi, tártibi bar ǵoı. Máselen, dástúrli qytaı óneriniń ózindik ereksheligi bar. Ol ásirese akterlik oıynda da, akterlermen jumys isteýde de anyq kórinedi. Qytaı fılmderi emosııany óte ashyq kórsetýge umtylady. Jek kórse – jek kórgeni, unatsa – unatqany ashyq, ásire emosııamen berilýi kerek. Rejısserdiń bizdiń akterlerge qoıǵan eń birinshi talaby osy boldy. Sol jaǵy biraz qıyndaý bolǵan sekildi. Tipti, azdap óreskel de kórindi. Biraq bara-bara ortaq kelisim, túsinistikke kelip, akterler óz rólderin sátti alyp shyqty dep oılaımyn.
Odan keıin taǵy bir aıta keterlik jaıt – qytaı kınematografısteri óte jedel eken. Bizdegideı jaıbaraqattyq joq. Olardyń kıno alańyndaǵy jumys ýaqyty da óte uzaq, tipti 14-16 saǵatqa deıin sozylady. Osy jaǵy bizdiń mamandarǵa biraz qıyn boldy. Máselen, túsirilimniń alǵashqy kúni mynadaı bir yńǵaısyz jaǵdaı oryn aldy. Qytaılar jumysqa tańǵy saǵat 5.00-de jınalyp alypty. Al bizdiń jaq 30 mınýtqa keshigip keldi. Sony kórgen qytaılyq túsirilim toby: «Bulaı jalǵasa berse, jumysty belgilengen ýaqytta aıaqtaı almaı qalamyz» dep alańdaýshylyq bildirdi. Osydan keıin biz de jınaldyq (kúldi). Fılmniń teń rejısseri retinde ózimniń taǵy bir kezikken qıynshylyǵym – ol kópshilik sahna máselesi. Qytaılar massovkaǵa 2000-3000 adamǵa deıin suraıdy eken. Al bizde ondaı masshtab joq. Eń kóp degende 200-300 adamdy ázer jınaımyz. Sony kórip: «Adamdaryńyz qaıda? Nege kelmeıdi?» dep rejısser de, prodıýser de biraz renjigendeı boldy. Keıinirek jaǵdaıǵa qanyǵyp, kúlip jatyr.
– Til máselesi qalaı sheshildi? Bul jaǵynan qıyndyq bolǵan joq pa?
– Fılm qansha ýaqytta túsirildi?
– 2017 jyly bastalǵan túsirilim jumystary jyl mezgilderiniń ereksheligine baılanysty úzilip júrdi. Onyń biraz bóligi Qazaqstanda túsirilse, jartysy Qytaıda ótti. Fılmniń bastan-aıaq túsirilimi 1 jylǵa sozyldy. Al mýzyka, kompıýterlik óńdeý, grafıkasy bar, ıaǵnı jalpy fılm montajyna 1 jarym jyldaı ýaqyt ketti. О́ıtkeni montaj jumystary tolyqtaı Qytaı stýdııasynda oryndaldy. Biz qatyspadyq. Qytaı kınogerleri kompıýterlik óńdeýge qatty kóńil bóledi eken. Adamdardy kóbeıtý, tabıǵatty qosý, kóshelerge zaman atmosferasyn berý, qalany ózgertý máseleleri tikeleı tehnıkanyń kómegi arqyly júzege asty. Jalpy fılmniń sapasy jaman bolmaǵan sııaqty. Kınotýyndynyń premerasy mamyr aıynda Beıjiń qalasynda ótip, 17 mamyrdan bastap prokatqa shyqty. Al qazaqstandyq jalpyhalyqtyq prokat maýsym aıyna josparlanyp otyr.
