Paryz ben qaryz
Juma, 22 aqpan 2013 7:01
Osy maqalama ózek bolǵan ákemniń týǵan inisi Jáken Tileýbaev Uly Otan soǵysynan oralmady. 1939 jyly Qaraǵandy oblysy, Qarsaqpaı aýdandyq áskerı komıssarıaty arqyly Prımorskidegi bronetank jáne motorlandyrylǵan jeke quramaǵa áskerı mindetin atqarýǵa jiberilgen bolatyn. Sodan 1941 jyly atalǵan áskerı quramada alǵashqylar leginde maıdanǵa endi.
Juma, 22 aqpan 2013 7:01
Osy maqalama ózek bolǵan ákemniń týǵan inisi Jáken Tileýbaev Uly Otan soǵysynan oralmady. 1939 jyly Qaraǵandy oblysy, Qarsaqpaı aýdandyq áskerı komıssarıaty arqyly Prımorskidegi bronetank jáne motorlandyrylǵan jeke quramaǵa áskerı mindetin atqarýǵa jiberilgen bolatyn. Sodan 1941 jyly atalǵan áskerı quramada alǵashqylar leginde maıdanǵa endi.
Marqum Jáken áskerde №56 armııanyń quramyndaǵy №63 Taman tank brıgadasynyń №1 tank ekıpajynda atqysh-radıst bolǵan. Osylaısha, ómiri maıdan shebinde ótip, 1942 jyldyń qarasha aıynan bastap ońtústik-batys maıdanynda soǵysa júrip, 1943 jyly 11 qarashada Ýkraınanyń Kerch oblysy, Lenın aýdanyna qarasty Bondarenko selosy mańaıyndaǵy Tımırova taýynyń 104,7 bıiktigindegi qııan-keski shabýylda erlikpen qaza tapqan (SAOM derekteri). Tank otqa oranǵan shaqta aqtyq demi taýsylǵansha jaýǵa pýlemetten oq jaýdyryp, nemistiń 30 shaqty soldattary men ofıserlerine ajal qushtyryp, kóz jumǵan. Sodan soń Kerch qalasynan soltústik-shyǵysqa qaraı 3,5 shaqyrym jerge jerlengen. Jeke isiniń №49808 qosymshasynyń sońynda jazylǵan Prımorsk bronetank jáne motorlandyrylǵan jeke armııasynyń qolbasshysy polkovnık Degýnovtyń 1943 jylǵy usynýymen KSRO Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmynyń jarlyǵyna sáıkes, nemis basqynshylarymen soǵysta kórsetken qaharmandyǵy men erligi úshin II-dárejeli Uly Otan soǵysy ordenimen marapattalǵan.
Alaıda, keńestik dáýirdegi «qupııa» degen qara qulyp saldarynan bul málimet ashylmaı keldi. Sodan Uly Otan soǵysy Jeńisiniń 65 jyldyǵyna baılanysty izdestirý nátıjesinde habardy Reseı Federasııasy Qorǵanys mınıstrliginiń Podolsk qalasy ortalyq muraǵatynan aldyq. Onda: «…radıst 63-tankovoı brıgady 56-armıı, st.serjant Tleýbaev Jaken Ankıchevıch,1920 g.r. ýrojenes Karagandınskoı obl. prızvan Karsakpaıskım RVK Karagandınskoı oblastı, pogıb 11 noıabrıa 1943 goda, vysota 133,3 chto 3,5 km severo-vostochnee g.Kerch, Avtonomnaıa Respýblıka Krym, Ýkraına….» delingen. О́kinishtisi – bul habardy ata-analary men baýyrlary estigen joq.
Sodan zańdy qujattar negizinde Ýkraınanyń Kerch qalalyq áskerı komıssarıatyna jerlengen jerin naqtylaý úshin 2010 jyly hat joldaǵam. Odan «Kerch tarıhı-mádenı qoryǵy» avtonomııalyq respýblıkalyq mekemesinen jáne Kerch áskerı komıssarıatynan hat keldi. Mátini tómendegishe:
«-st.serjant Tlıýbaev Jaken Ankıchevıch 1920 g.r. voevavshego v sostave 63-Tamanskoı tankovoı brıgady 56-Armıı, bratskaıa mogıla ılı memorıalnye znakı s ýkazanıem ımen pogıbshıh, soobshaem, chto ınteresýıýshaıa vysota raspoljeno okolo sela Bondarenkovo, Lenınskogo raıona, avtonomnoı respýblıkı Krym. Bratskıh mogıl ı memorıalov v raıone etoı vysoty net. Informasııa SAMO RF o tom chto mestom zahranenııa ıavlıaetsıa vysota 132,3 na nash vzglıad podtverjdaet fakt, chto Tıleýbaev J.A. deıstvıtelno sgorel v tanke v raıone etoı vysoty», degen hat keldi.
Osy oraıda redaksııaǵa hat jazý sebebim, biz qazaqpyz, jeti atasynyń arýaǵyn qurmettep ósken halyqpyz. Al endi Otanym dep opat bolǵan týǵan baýyrymnyń 70 jyldan keıin bir habary shyqqanda, qol qýsyryp dármensiz otyrý azamattyq arymyzǵa, qudaı aldyndaǵy musylmandyq paryzymyzǵa qııanat bolmaq. Sondyqtan da týǵan jerimiz kıeli de qasıetti Ulytaý jerinen bir ýys topyraqty baýyrymyz ólgen jerge buıyrtý, basyna quran oqyp qaıtý armanymyz. Taqaý arada osy maqsatqa qolushyn berer dep egemendi elimizdiń Qorǵanys jáne Syrtqy ister mınıstrleri atyna hat joldadym. Hat mátini halyqaralyq laýazymdy organdardyń aralasýymen Ýkraınanyń Kerch qalasyn qorǵaýshy jaýyngerlerdiń memorıaldyq taqtasyna aǵa serjant, Uly Otan soǵysynyń II-dárejeli ordeniniń ıegeri Tileýbaev Jáken Áńkishuly esiminiń jazylýyna qol jetkizý. Biz, týysqandary 70 jyl ótkende mola izdemeı, sol memorıaldyq taqtaǵa baryp taǵzym jasasaq, nur ústine nur bolyp, ári óli arýaq rıza bolyp, tiri adam alǵysyn aıtar edi.
Sóıtip, Ýkraınanyń Kerch qalasyna barýǵa memleket tarapynan qoldaý jasalyp, memleket-aralyq tıisti maquldaýlar alynsa, aǵaıyndary eki úsh adam baryp qaıtar edik. Bizdiń qolymyzda Kerchtiń tabıǵı murajaıy túsirip bergen «qany tógildi» degen jerdiń de topografııalyq kartasy bar. Tiri bolsa búginderi bir áýlettiń atasy bolar, 15 kindikten qalǵan jalǵyz tuıaqtyń óli dereginiń 70 jyl ótken soń tabylýyna baılanysty endigi arman-maqsat sol jerge baryp bir ýys ózi jaralǵan qazaq jeriniń qasıetti topyraǵyn buıyrtyp, quran duǵa baǵyshtap qaıtsaq, jyldar boıǵy júregimizdegi shemen sher tarqap, maýqymyz basylar edi.
Muhanbetjan ÁBILULY.
TEMIRTAÝ.
