Úrimjiden bastalǵan úmit joly

Beısenbi, 28 aqpan 2013 7:03

О́mirde altynǵa da aıyrbastalmaıtyn qundylyqtar bolady. Al adamnyń kópshilikke jasaǵan jaqsylyǵyn eshnársemen ólsheýge kelmeıdi. Sol úshin tynymsyz izdenip, ǵylymmen aınalysyp júrgen Begylan Stambolulyn bireý bilse, bireý bilmes. Sonaý Úrimjide týǵan qandasymyz bir kúnde tabysy mol qyzmetin tastap, Astanaǵa jol tartqan edi. Ol ne úshin atajurtyna bet burdy? Búgingi aıtylar sóz osy tóńirekte órbimek.

Beısenbi, 28 aqpan 2013 7:03

О́mirde altynǵa da aıyrbastalmaıtyn qundylyqtar bolady. Al adamnyń kópshilikke jasaǵan jaqsylyǵyn eshnársemen ólsheýge kelmeıdi. Sol úshin tynymsyz izdenip, ǵylymmen aınalysyp júrgen Begylan Stambolulyn bireý bilse, bireý bilmes. Sonaý Úrimjide týǵan qandasymyz bir kúnde tabysy mol qyzmetin tastap, Astanaǵa jol tartqan edi. Ol ne úshin atajurtyna bet burdy? Búgingi aıtylar sóz osy tóńirekte órbimek.

Begylan aıtqandaı, 70-shi jyldyń aıaǵynda júrek-qan tamyrlaryna ota jasaý – keńirdekten kindik tusqa taıaý aralyqqa deıin terini tilý arqyly iske asyrylǵan. Deneniń bir múshesinen tamyr alyp, ony álgi jaramsyz tamyrdyń ornyna jalǵaıdy. Mundaı tásil sol jerdiń qaıta zaqymdanbaýyna esh kepildik bere almaıdy. Begylan osy tujyrymdy Qytaıda qorǵaǵan óziniń ǵylymı jumysynda dáleldep shyǵypty.

Jaqsy júrek mamany ataný úshin kardıolog bolý qajet deıdi ol. Osy eńbek ótilinen ót­ken maman ǵana júrek soǵysyn tap basyp aıta alady. Ýnıversıtet qabyrǵasynda oqyp júr­gen jastardyń muny eskergeni jón. Eń kem degende bes jyl kardıolog bolýy tıis. Me­dı­sınany damytýǵa baǵyt alǵan elder osyǵan basa mán beredi. Sóıtip, operasııa ústeline úlken daıyndyqpen keledi. Máselen, Begylan Stamboluly Úrimji qalasyndaǵy «Dostyq» emhanasynda bes jyl kardıolog bolǵan. Sosyn, «Beıjiń Fý Ýaı júrek-qan tamyr ortalyǵynda» oqyp ári ıntervensııalyq kardıolog qyzmetin atqarady. Negizi, ıntervensııalyq kardıologııa degenimiz – keýdeni tilmeı, tamyr jalǵastyrmaı ota jasaý qyzmeti.

– Rasyn aıtaıyn, júrek talmasymen aýy­ra­tyn­dardyń deni – dene shynyqtyrý isin aqsa­typ alǵandar. Jaıly jumsaq kreslo kóńil jubatqanymen, qan taralý jolyn retke keltire almaıdy. Al temeki shegý saldarynan arterııanyń ishki perdeleri zaqymdalyp, qan tamyry tarylady. Osynyń áserinen adam júrek talmasyna dýshar bolady. Kúızeliske berilý, semizdik te adam aǵzasynyń buzylýyna ákelip soǵady. Jalpy, Elbasymyz óz Joldaýlarynda densaýlyq saqtaý máselesine basa mán berip keledi. Bul de­ge­nimiz, adam densaýlyǵynyń alǵy kezekte turǵanyn, bizge zor jaýapkershilik júktelip otyr­­ǵanyn aıǵaqtaıdy. Desek-taǵy, joǵaryda meń­zep ótkenimdeı, bárimiz salamatty ómir saltyn ustanýymyz qajet, – dedi Begylan bizben áńgimesinde.

Qytaıdyń Úrimji qalasynda júrek aqaýyn anyqtaıtyn eki qazaq azamaty bolypty. Biri – júrektiń qalypty soǵýyn tekserse, ekinshisi zaqymdalǵan tamyrǵa kergish (stend) ornalastyrǵan. Osy sońǵy aıtylǵandy Begylan zamanaýı qural-jabdyqtarmen sátti atqaryp keledi. Medısına ǵylymynyń doktory, professor atanǵan bul azamattyń qan tamyrynyń eki jaǵyna kergishti ornatý týraly ǵylymı jumysy kezinde oń baǵalanǵan.

Jalpy, júrek-qan tamyrynyń zaqymdalyp, bitelýi A,V,S degen topqa bólinedi. Sonyń ishinde V-1-ortasha, V-2-aýyr, S toby óte qaýipti túr retinde sanalady. Al uıyǵan qan qazirgi kezde kateter arqyly anyqtalady. Bul kateter adamnyń denesine kishigirim iz qaldyryp enedi de, tamyrdy boılap uıyǵan qanǵa tireledi. Sodan keıin zaqymdalǵan tamyrdy arnaıy quralmen tazalap, kergish ornatady. Osy úderis júzege asyrylǵan kezde adam oıaý jatady.

Endi Úrimjiden Astanaǵa qalaı atbasyn burdy degen saýalǵa jaýap bereıik. Sol jerdegi júrek-qan tamyr ortalyǵynda qyzmet istep júrgen kezinde álemniń birqatar elinen kelgen beldi azamattar Begylan eminiń shıpasyn sezinedi. Sondaı bir syrqatynan aıyqqan qazaqstandyq belgili akademık keıipkerimizge: «Bizdiń qarajatymyz bolǵasyn saǵan jettik. Al tabysy kúndelikti iship-jemine áreń jetip otyrǵan, janyna daýa izdegen jandardyń myna Úrimjińe kelýi muń ǵoı. Osy qandastaryń úshin elińe baryp qyzmet istegeniń jón.

Mazalaǵan san suraqtar aqyry Begylandy elorda tórine jeteledi. Astanaǵa kelisimen ulttyq ǵylymı medısınalyq ortalyǵynyń dırektory Abaı Baıgenjınge jolyǵyp, oı bólisti. Abaı Qabataıuly alystan at arytyp kelip turǵan azamatqa qoldaý bildirip, 2009 jyly alǵash ret ortalyqtan ıntervensııalyq kardıologııa bólimshesin ashyp, Begylandy meńgerýshi etip taǵaıyndady. Jáne bar jaǵdaıyn jasap, bólimsheni zamanaýı jabdyqtarmen qamtydy. Begylannyń málimdeýinshe, ótken jyldyń ózinde munda 1200 adam tekserýden ótken. Sonyń 500-iniń júrek tamyryna kergish ornatyldy. Oqyrmandar eskere ketetin jaıt, «tas» kúıinde tamyrda uıyǵan qandardy eritý úshin belgili bir merzim kerek. Sondyqtan, ony ornyqtyrý isi kezeń-kezeńimen júzege asyrylady.

О́tken jyly ol arnaıy shaqyrýmen Sıngapýr eline baryp keldi. Onda júrek-qan tamyryna baılanysty dáriger-ǵalymdardyń konferensııa­sy ótkizildi. Begylan tamyrdy tespeýdiń aldyn alý jóninde áriptesterimen pikir alysty. Sonda baıqaǵany, onyń oqyǵany men is júzinde toqyǵany Batystyń ozyǵynan kenje emes. Bú­gin­de ol búırek, moıyn tamyrlaryndaǵy uıyǵan qandardy retke keltire alady. Kópshilikti mazalap júrgen týa paıda bolǵan júrek aqaýlary men júrek qaqpaqshalarynyń zaqymdalýyn da ıntervensııalyq ádispen (keýde qýysyn tilmeı) emdeıdi.

Intervensııalyq kardıologııa bólimshesinde 20 tósek oryn bar. Qazir kúnine eń kem degende 10 ota jasalady desek, árıne, bul jatar oryn tym azdyq etedi. Aýrýyn asqyndyryp, aqyrǵy sátte kelgenderin de kezdestiresiz. Qyzylorda oblysynyń Áıteke bı kentinen kelgen 64 jastaǵy Rahmanbergen Jumaǵanbet 2006 jyly júrek talmasyna shaldyǵyp, áýeli jergilikti jerde, sosyn A.N.Syzǵanov atyndaǵy Ulttyq ǵylymı hırýrgııa ortalyǵynda em alady. Ol kezde Qazaqstannyń birde-bir jerinde ıntervensııalyq kardıologııa bólimshesi bolmap edi. «Araǵa alty jyl salyp, júrek qaıta syzdady. Bul joly dem alýym qatty nasharlady. Úırenshikti ishetin dáriden qaıran bolmaǵasyn, Astanadaǵy osy bólimshege keldim. Tekseris nátıjesi, bir tamyrdyń úzilip, ekinshisiniń bitelip qalǵanyn dáleldep berdi. Begylannyń ota jasap jatqan sátin monıtordan kórip, onymen júzbe-júz tildestim. Qan uıyǵan tamyrdy tazalady da, stend ornatty. «Aǵasy, sátti shyqty» degeninde tóbem kókke jetti», – deıdi ol. Búginde onyń jaǵdaıy qalypty. Tynys alýy retke kelgen. 3 aıdan keıin tekserýden ótýge keledi. Eger, bári oıdaǵydaı bolsa, bul jerge qaıta aınalyp soqpaıdy.

Astana qalasynyń turǵyndary Damır Tuqym­uly men Janat Balabekulyn da júrek talmasy mazalaıdy. «Bul derttiń oryn alýyna túrli áser etýshi faktordy sanamalap keltirýge bolady. Alaıda, onyń tuqym qýalaıtyny jasyryn emes. Sonyń saldarynan inim 40 jasynda, qaryndasym 55 jasynda, al anam 63 jasynda ómirden ótti», – dedi Damır aǵamyz. Ol da bar úmitin Begylan alaqanyna senip tapsyrady. Bıyl tekserilýge kelgen eken. Stend ornatylǵan jer taza jáne qan aınalymy jaqsy degen qorytyndy aldy.

Álem boıynsha júrek dertine shaldyqqan­dardyń sany jeterlik. Degenmen, bizde bıyl bir kúnde on otanyń jasalýy – oılantarlyq jaǵdaı. Begylan sozylmaly júrek tamyrynyń bitelýin 93,4 paıyzǵa jaqsarta alamyn deıdi. Nege 100 paıyz emes deımiz biz. Keltirgen dáleline júginsek, tehnıkasy damyǵan Japonııanyń ózi atalǵan dertti 95 paıyzǵa saýyqtyra alady. Germanııa bolsa, 64 paıyzdy mise tutyp otyrǵan kórinedi. Intervensııalyq bólimshe Japonııanyń mejesine jetýdi josparlap otyr. Ol úshin jetispeıtin 3-4 quraldy tezdetip alýy shart.

Otanyma qyzmet etemin dep atamekenine atbasyn burǵan azamat shákirt tárbıeleý isin de umyt qaldyrmapty. Qostanaıdan kelgen jas maman Bolat Qanapııa 8 aı boıy Begylannyń qasynda júrip, eline jańa istiń qyr-syryn meńgerip qaıt­ty. Murat Álıhanov, Maral Isadın de izdenis ús­tinde. Kúni erteń talaıǵa qýanysh syılaıtyn – osylar.

Begylan úshin halqynyń peıilinen asqan mártebe joq. Bul tilekti ákesi jáne anasy Shaıza Meıirbekqyzy jastaıynan qulaǵyna quıǵan-dy. Ana sútimen daryǵan asyl qasıettiń tekke ketpegeni týǵan elge kelgen qadamynan aıqyn ańǵarylady.

Ámirhan ALMAǴANBETOV,

«Egemen Qazaqstan».

ASTANA.