Aldyn alsań, aýyrmaısyń

Beısenbi, 28 aqpan 2013 7:15

Qan aınalymy júıesiniń aýrýlary dúnıe júzinde adam ólimine sebepshi bolatyn jaǵdaılardyń ishinde birinshi orynda turǵandyǵy belgili. Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý salasy sońǵy kezde qan aınalymy júıesi aýrýynyń aldyn alýda aıtarlyqtaı jetistikterge jetip otyr. Bul aýrýdyń qazirgi tańda kókeıkesti bolýyna baılanysty, ony túbegeıli  jaqsartý máselesi memlekettiń udaıy baqylaýynda tur. Osy oraıda Prezıdenttiń tikeleı tapsyrmasy boıynsha arnaıy baǵdarlama ázirlenip,  aýqymdy jumystar atqarylýda.

Beısenbi, 28 aqpan 2013 7:15

Qan aınalymy júıesiniń aýrýlary dúnıe júzinde adam ólimine sebepshi bolatyn jaǵdaılardyń ishinde birinshi orynda turǵandyǵy belgili. Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý salasy sońǵy kezde qan aınalymy júıesi aýrýynyń aldyn alýda aıtarlyqtaı jetistikterge jetip otyr. Bul aýrýdyń qazirgi tańda kókeıkesti bolýyna baılanysty, ony túbegeıli  jaqsartý máselesi memlekettiń udaıy baqylaýynda tur. Osy oraıda Prezıdenttiń tikeleı tapsyrmasy boıynsha arnaıy baǵdarlama ázirlenip,  aýqymdy jumystar atqarylýda.

Baǵdarlama aıasynda­ As­ta­na­da zamanaýı jabdyqtar­men jabdyqtalǵan 180 tó­sek­tik Ulttyq ǵylymı kar­dıohırýrgııalyq orta­lyǵy, Aqtóbede jáne Pavlodarda 50 tósektik aımaqtyq kardıo­hırýrgııalyq ortalyqtar sa­lyndy. Barlyq óńir or­talyqtaryndaǵy oblystyq jáne qalalyq aýrýhanalar janynan ıntervensııalyq kardıologııa jáne kardıohırýr­gııa bólimsheleri ashyl­dy. Eli­miz­degi Ulttyq ǵyly­mı kardıo­hı­rýrgııalyq orta­lyǵynda jáne Ulttyq ǵylymı medısınalyq ortalyǵynda qazirgi ýaqytta jasandy soljaq qarynshany ımplantasııalaý boıynsha asa kúrdeli operasııalar jasaldy. Sondaı-aq, Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııalyq ortalyǵynda Qazaqstanda tuńǵysh ret donor júregin aýystyryp salý operasııasy júzege asyryldy. Qolqa-júrek qan tamyryn shýnttaý, júrek qaqpaqshasyna jamaý jáne protez salý, balondy dılıatasııa men júrek qan tamyryn stentteý sııaqty operasııalar respýblıka aımaq­tarynyń kópshiliginde júrgiziledi. Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń málimetteri boıynsha 2012 jyly 20 myńnan astam kardıohırýrgııalyq ope­ra­sııa jasaldy. Astana, Alma­ty qalalarynda jáne oblys or­talyqtarynda táý­lik boıy jumys isteıtin jiti ko­ro­nar­lyq sındromy kezindegi erte en­do­vas­kýlıarlyq aralasýdy jú­ze­ge asyratyn ıntervensııalyq kardıologııa bólimsheleriniń qyz­meti retke keltirildi. Bul stent­tep ıntervensııalyq emdeý­den keıin kórsetilgen patologııada aý­rýlardyń ólim kórsetkishin kon­servatıvti emdeýmen salys­tyr­ǵan­da 7-9 esege azaıtýǵa múmkindik beredi.

Sondaı-aq, respýblıkanyń barlyq aımaqtarynda EKG-da ST segmentiniń joǵarylaýymen bolatyn jiti koronarlyq sındromymen  aýyratyndarǵa jedel medısınalyq kómek deńgeıinde nemese aýrýhanada bolǵan erte kezeńderinde trombolıtıkalyq terapııany qoldanatyndyǵyn aıta ketý kerek.

Atalǵan is-sharalar bolatyn jaǵdaılardy meılinshe jaqsartýǵa múmkindik berdi. Eger 2006 jyly qan aınalymy júıesiniń aýrýlarynan bolatyn ólim jaǵdaıy 100 myń adamǵa shaqqanda 627-ni qurasa, al 2012 jyldyń 11 aıynda osy kórsetkish osynshama adamǵa shaqqanda 253,3-ke deıin tómendegendigin kórsetti.

Pasıenttiń dáriger men medı­sı­nalyq uıymdy tańdaý erki, báse­kege qabiletti orta, kórsetiletin qyz­metterdiń aıqyn bolýy (naqty shyǵyndar boıynsha tólem jasaý), sońǵy nátıjege beıimdelý sııaqty Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesiniń qaǵıdattary júzege asy­rylyp jatyr. Osylaısha, me­dısınalyq uıym­dy erkin tańdaý quqy­ǵyn paıdalana otyryp, Kar­­dıo­logııa jáne ishki aýrýlar ǵy­lymı-zertteý ınstıtýtynda 2012 jyly barlyǵy 3360 syrqat emdelip shyqty, sonyń ishinde 1685 syrqat respýblıka aımaqtarynan kelgender.

Qazaqstan Respýblıkasy­nyń densaýlyq saqtaý salasyn da­my­týdyń 2011-2015 jyldarǵa ar­nal­ǵan «Salamatty Qazaqstan» mem­lekettik baǵ­dar­lamasy aıasynda qan aınalymy júıesiniń aýrýyn  erte anyqtaý boıynsha jumystar belsendi túrde júrgizilip jatyr. Osy maqsatta bastapqy me­dı­sınalyq-sanıtarlyq kó­mek deń­geıinde elimizdiń ere­sek tur­ǵyn­daryna qaýip faktoryn erte anyqtaýǵa baǵyttalǵan Ulttyq skrı­nıngter, al júrek-qan tamyry aýrýlary anyqtalǵan jaǵdaıda, halyqaralyq stan­darttarǵa sáıkes olardy der kezinde jáne durys emdeý men naýqastardy dıspanserlik esepke alý júrgizilip jatyr. Osylaısha, 2012 jyly respýb­lıkada qan aınalymy júıesin anyqtaýǵa arnalǵan skrınıngtik baıqaýdan eresek turǵyndardyń maqsatty toptarynyń 2,5 mıllıonynan astamy ótti, munda 200 myńnan astam adamda qan aınalymy júıesiniń aýrýlary anyqtaldy jáne olardyń 86% dıspanserlik esepke alyndy. Bul jumys áli de jalǵasý ústinde.

Árıne, joǵaryda kórsetil­gen is-sharalar qan aınalymy júıesiniń aýrýlarynan bolatyn ólimdi tómendetýge múmkindik berdi. Alaıda, osymen birge júrek-qan aınalymy aýrýlarymen syrqattaný kórsetkishteri ulttyq skrınıng aıasynda olardyń belsendi túrde anyqtalýynan keıin ósip keledi. Sondyqtan ony tómendetý úshin negizgi áreket qan aınalymy júıesiniń  aýrýlarynyń aldyn alýǵa jasalýy kerek.

Elbasymyz N.Á.Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty­ Qazaqstan halqyna Joldaýyn­da ulttyq densaýlyq saqtaý júıesiniń negizgi basymdyǵy «profılaktıkalyq medısına aýrýdyń aldyn alýdaǵy basty quralǵa aınalýy tıis.­ Halyqpen aqparattyq-tú­sindirmelik jumys júrgizýge basa den qoıý» dep atap kór­setken bolatyn.

Osy baǵytta respýblıkanyń densaýlyq saqtaý uıymdary jáne alǵashqy kezekte Ulttyq salamatty ómir saltyn qalyp­tastyrý ortalyǵy men onyń aımaqtardaǵy fılıaldary aýqymdy jumystar júrgizip jatyr. Arterıaldyq gıpertenzııasy, júrektiń ıshemııalyq aýrýy, dıabet mektepteri ashylýda.  Bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómektiń áleý­mettik-baǵyttalǵan modelderi qurylýda. Buǵan qosa áleý­mettik-psıhologııalyq kómek qyzmetteri de  ashylý ústinde. Sonyń nátıjesinde 500 psıholog pen 2 myńnan astam áleýmettik qyzmetker jumysqa kirisip, aýrýdyń aldyn alý boıynsha negizgi túsindirmelik jumystaryn bastap ketti.

Aýrýdyń aldyn alý is-shara­lary, árıne, bárimizge belgili. Olar – deneniń artyq salmaǵyn,  qan qy­symy joǵarylaýyn, holes­terın deńgeıin jáne qandaǵy qant­ty qadaǵalaý, utymdy ári teń­destirilgen tamaqtaný, shylym she­gýge tyıym salý, ishimdikti shamadan tys qoldanýdan  bas tartyp, sportpen aınalysýdy daǵdyǵa aınaldyrý.

Osylaısha, medısına qyz­metkerleri men kópshilik birlesip áreket etse ǵana ultymyzdyń deni saý bolyp, elimiz odan ári órkendeı túspek.

Nurlan ÁBDIQALIULY,

medısına ǵylymdarynyń doktory,

professor.

ALMATY.