Aımaqtar • 29 Mamyr, 2019

Ajary Aqtóbeniń atqan tańdaı

1226 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

О́ńirdegi keshegi kún Aqtóbe qalasynyń 150 jyldyǵyna arnalǵan merekelik sharalarǵa toly boldy. Eń bastysy, aqtóbelikter ataýly datany tolaıym tabystarmen, qutty meken Aqtóbege degen sheksiz súıispenshilik sezimmen qarsy aldy. Elimizdegi búgingi besinshi qala budan 150 jyl buryn, ıaǵnı 1869 jyldyń 28 mamyry kúni alǵash ret áskerı bekinis retinde qurylǵan eken.

Ajary Aqtóbeniń atqan tańdaı

Qalanyń eń basty baılyǵy – adamdar, onyń jas turǵyndary. Aqtóbeniń 150 jyldyq bederli belesi kóptegen tarı­hı tulǵalar shahardyń már­te­­besi men dańqyn kótere tústi. Osy oraıda búgingi mereke jas býyn úshin týǵan jerdiń tarıhyn tereńnen tanyp, onyń jańa da jarqyn betterin jazý­ǵa, Aqtó­be­ni burynǵydan da ajarly ári ásem qalaǵa aınaldyrý úshin beril­gen taptyrmas múmkindik dep bile­miz, – dedi Aqtóbe oblysynyń ákimi Ońda­syn Orazalın 150 jyl­dyq­qa arnal­ǵan saltanatty rásim ke­zin­­de.

Aqtóbe qalasynda tek sońǵy 3-4 jyl­dyń tóńireginde aýqymdy qurylys jumys­tary atqaryldy. Aıtalyq, qazirgi kúni qala kórkin odan ári túrlendire túsken kóp­te­gen zamanaýı áleýmettik-tur­­mys­tyq jáne mádenı nysandar boı kó­­terdi. Buǵan deıin «Nur Aqtóbe» jáne «Batys» mas­sıvteriniń orny qula­­zyǵan qý dala bolǵany eshkimge de jasyryn emes. Qaladaǵy qurylys qar­­­qyny joǵary ekeni osy derektiń ózinen de aıqyn kórinedi. Aldaǵy 10-15 jyldyń bederinde Aqtóbe qalasy tur­ǵyn­darynyń sany 1 mıllıon adamǵa jete­di dep kútilýde. Sóz joq, bul – bıik meje.

Búgingi kezde alǵa qoıylǵan áleý­­met­tik maqsattarǵa qol jet­ki­zý jáne Aqtóbe qalasynyń ajaryn odan ári asha túsý úshin jan-jaq­ty jumys júrgizilýde. Onyń deni Aqtóbe qalasynyń 150 jyl­dyq mereıli datasyna deıin atqa­ryl­ǵany da úlken mereı. Búgingi tańda Aqtóbe óz turǵyndarynyń sany jóni­nen elimiz boıynsha besinshi orynda tur. Qala tur­ǵyn­darynyń sany 500 myńdyq mejege jaqyndap qalǵanyn aıtqan jón. Qazaqstanda halqynyń sany 1 mıllıonnan asqan úsh megapolıs bar ekeni málim. Budan bes-alty jyl buryn Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasyna sáıkes Aqtóbeni elimizdegi aglomerasııa ortalyǵynyń birine aınaldyrý ári tur­ǵyn­dary sanyn 1 mıllıonǵa jetkizý min­deti qoıyldy. 

Sońǵy jyldary qala hal­qy­nyń ishki kóshi-qon jáne tabıǵı ósim esebinen tez óse túsýi Aqtóbe qalasy aýma­ǵynda «Astana» jáne «Almaty» dep atalǵan aýdandardyń qurylýyna sebep­shi boldy. Aqtóbe qalasynyń sońǵy bas jospary budan úsh jyl bu­ryn qabyldandy. Soǵan sáıkes qazirgi kezde aýqymdy jumys júrgizilip keledi. Jańa turǵyn úı massıvteriniń paıdalanýǵa berilgeni sonyń dáleli. Tutastaı alǵanda, qalada qosymsha taǵy da alty shaǵyn aýdan irge kótermek.

Aqtóbeniń «Batys-3» dep atalatyn jańa qurylys alańynda joba boıyn­sha 100 myń adam turady. Turǵyndardyń sanyn ósire otyryp, munda negi­zi­n­en kópqabatty úıler salý tájirı­be­si qol­da­nylýda. Bul úshin jylý, elektrmen qamtý jáne gaz­dandyrý jóninde arnaıy jo­balar túzilgen. Sondaı-aq atal­ǵan aýdan­da bıyl shyǵa bas­ta­ǵanyna júz jyl tolyp otyr­ǵan eli­mizdiń bas basylymy «Egemen Qazaqstan»-nyń bu­ryn­ǵy redaktory, pýblısıst-ǵalym Saqtaǵan Báıishev atyn­da­ǵy ýnıversıtettiń oqý qala­shy­ǵy turǵyzylmaq. Bir sózben aıtqanda, Aqtóbe aıma­ǵyn­da qurylys qar­qyny joǵary.

О́tken jyly munda 850 myń sharshy metr turǵyn úı boı kóter­se, bıyl onyń kólemi 1 mıllıon sharshy metrge jetkizilmek. Aqtóbeniń 2016 jyly qabyl­dan­ǵan bas jospary 2030 jylǵa deıin eseptelgen. Osy ýaqytqa deıin qala­nyń ónerkásiptik, agrarlyq jáne lo­gıstıkalyq aýmaǵyn bir-biri­men ózara úndes tyǵyz birlestikte odan ári ny­ǵaıta túsý kózdelgen. Sondaı-aq bas jos­parǵa sáıkes temir jol vokzaly termı­nalynyń jańa qurylysyn bastaý uıǵa­rylǵan.

Aqtóbe qalasynyń 150 jyl­ǵy qarsańynda shahardyń eski aýdandaryn qaıta jańǵyrtý jol­­dary belgilendi. Mundaı aý­qym­­­dy jumystarǵa bıýdjet qara­jaty jumsalsa, onyń mól­­sheri tym qomaqty bolmaq. Son­­­dyqtan oǵan ınvestorlyq qa­­ra­­jat kózderin tartý kózdelgen. Sonymen birge jer­­gilikti atqa­rý­shy organdar qu­rylys kompanııalarymen ynty­maq­tas­tyqtyń ózge de nus­qa­laryn qarastyrýda. Aıtalyq, oblys ortalyǵynda eskirgen, apatty jaǵdaıdaǵy úılerdi súrip tastap, onyń ornyna jańa kópqabatty úıler salý úrdisi bastalyp ketti. Bul jaýapty da kúrdeli ister ınvestorlardyń qatysýymen atqarylady. Onyń bastaýynda «Keremet úı» JShS kompanııasy tur.

Aqtóbe qalasynyń 150 jyl­dy­ǵy qar­sańyn­da abattandyrý men kógal­dan­dy­rý jumys­tary jan-jaqty júrgizilgeni de tur­ǵyn­darǵa laıyqty tartý boldy deı alamyz. Sonyń ishinde Tuń­ǵysh Prezıdent atyndaǵy saıabaq mańynda, «Qazaq halqyna myń alǵys» stellasynyń qarsy betinde arka turǵyzylýda. Árıne Aqtóbe qalasyn kórkeıtý men abattandyrý máseleleri onyń 150 jyldyq mereıtoıy sheńberimen shektelip qalmaq emes. Buǵan deıin aıaqtap úlgermegen jobalardy aldaǵy qyrkúıek aıyna deıin tolyq bitirý maqsaty qoıylǵan.

Búginde elimizdegi bola­sha­ǵy zor, múmkindigi joǵary Aqtóbe qalasy mereke qushaǵynda. Son­dyq­tan sóz túıininde Elbasy aıt­qan­daı, «Ajaryń atqan tańdaı ashyla bersin, araıly Aqtóbe», demekpiz.

 

AQTО́BE

 

Sońǵy jańalyqtar