Bolashaqtyń qamy úshin kerek

Beısenbi, 18 sáýir 2013 2:21

Budan on bes jyl buryn elimizdiń zeınetaqy júıesinde reforma jasalǵan edi. Endi, mine, taǵy bir jańǵyrtýdy bastan keshirgeli turmyz. Jalpy, jańǵyrtýdyń maqsaty – zeınetaqy tólemderiniń elimizdegi ómir súrý deńgeıine sáıkes ósýin, júıeniń qarjylyq jaǵynan turaqty bolýyn qamtamasyz etý. Ol negizinen óz betinshe jumyspen aınalysatyn halyq, áıelder, sonymen qatar, eńbek jaǵdaılary zııandy jáne aýyr jumystarda istegen adamdarǵa qatysty ázirlengen. Jańa zań boıynsha barlyq zeınetaqy qorlarynyń basy biriktirilip, Úkimettiń basqarýyndaǵy Birtutas zeınetaqy jınaqtaý qory qurylady. Zań jobasy boıynsha aksıonerlik qoǵam negizinde qurylatyn Birtutas zeınetaqy jınaqtaý qorynyń quryltaıshysy jáne aksıoneri – Qazaqstan Úkimeti. Oǵan el azamat­tarynyń barlyq mindetti zeınetaqy jarnasy, sondaı-aq erikti somalar da quıylady. Qordyń aktıvin Ulttyq bank basqarady. Qarjysy da osynda jınaqtalady.

Beısenbi, 18 sáýir 2013 2:21

Budan on bes jyl buryn elimizdiń zeınetaqy júıesinde reforma jasalǵan edi. Endi, mine, taǵy bir jańǵyrtýdy bastan keshirgeli turmyz. Jalpy, jańǵyrtýdyń maqsaty – zeınetaqy tólemderiniń elimizdegi ómir súrý deńgeıine sáıkes ósýin, júıeniń qarjylyq jaǵynan turaqty bolýyn qamtamasyz etý. Ol negizinen óz betinshe jumyspen aınalysatyn halyq, áıelder, sonymen qatar, eńbek jaǵdaılary zııandy jáne aýyr jumystarda istegen adamdarǵa qatysty ázirlengen. Jańa zań boıynsha barlyq zeınetaqy qorlarynyń basy biriktirilip, Úkimettiń basqarýyndaǵy Birtutas zeınetaqy jınaqtaý qory qurylady. Zań jobasy boıynsha aksıonerlik qoǵam negizinde qurylatyn Birtutas zeınetaqy jınaqtaý qorynyń quryltaıshysy jáne aksıoneri – Qazaqstan Úkimeti. Oǵan el azamat­tarynyń barlyq mindetti zeınetaqy jarnasy, sondaı-aq erikti somalar da quıylady. Qordyń aktıvin Ulttyq bank basqarady. Qarjysy da osynda jınaqtalady.

Jańǵyrtýdyń ekinshi bir teti­­gi jumyssyz júrgen nemese ózin­ózi eńbekpen qamtyǵan azamattardy zeınetaqy júıesine qatysýǵa yqpal etýge negizdelip otyr. Zańda joǵaryda atalǵan sanattaǵy adamdardy zeınetaqy jarnasyn tolyq tóleýge yntalandyrý joldary qarastyrylǵan. Zań jobasyndaǵy úshinshi bir mańyzdy másele – áıelderdiń zeınet jasyn ózgertý. Qazaqstandaǵy zeınetkerlerdiń 70 paıyzy áıelder eken. Alaıda, áıelderdiń zeınetaqy jınaqtarynyń ortasha kólemi erlerge qaraǵanda 25 paıyzǵa tómen. Bul, birinshiden, bala týýǵa qatysty demalysta otyryp, zeınetaqy jınaqtaý júıesine qatysý ýaqy­tynyń az bolýyna baılanysty. Ekinshiden, olardyń erlermen salystyrǵanda zeınetkerlikke erte shyǵýyna baılanysty bolyp otyr. Búginde Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi áıelder jasyna 10 jyl boıy jarty jyldan qosýdy usynyp otyrǵany belgili. Sonymen, 2023 jyldan bastap áıelder zeınetke tolyq 63 jasta shyǵatyn bolady.
Búginde salymshylardyń zeınet­aqy qoryndaǵy salymynyń ortasha mólsheri 376 myń teńgeni quraıdy. Qazirgi tańda 900 myńnan astam zeınetkerge ózi jınaqtaǵan qorynan zeınetaqy tólenýde (baza­lyq zeınetaqydan bólek). Onyń aılyq mólsheri orta eseppen al­ǵan­da 4 myń teńgeni quraıdy. Sarapshylardyń aıtýynsha, ár salymshy zeınetke shyqqan soń 18 jyl boıy (halyqaralyq standart) aı saıyn ózine tolyq jetkilikti zeınetaqy alyp otyrǵysy kelse, kem degende 30 jyl, aı saıyn mindetti jarnasyn tólep turýy kerek eken. Bizde bul júıeniń engizilgenine nebári 15 jyl bol­ǵan­­dyqtan jáne zeınetaqy qorla­rynda ınvestısııalyq tabys­tyń tómendiginen ázirge eshkim de jetkilikti somada qor jınamaǵany belgili.
Sonymen birge, «áıelderdiń zeınet jasynyń ulǵaıtylýy bıýdjetti únemdeýge baılanysty oryn alyp otyr» degen de bos sóz, onyń naqty sebepteri búginde barshaǵa túsinikti boldy dep oılaımyn. Bul áreket názik jandylardyń bolashaǵy úshin jasalyp otyrǵanyn sanaly adam ańǵarsa kerek. Jalpy, óz basym erteńgi kúni qarajat jetpeı, zeınetaqy tólemderine qarjy taba almaı qalmas úshin, osyndaı qa­damdarǵa búgin barýymyz kerek dep sanaımyn.
Al eger áıelder erterek zeınetke shyqqysy kelse, zań jobasynda onyń da joldary qarastyrylǵan. Birinshiden, zeınetaqylyq jınaq­tary jetkilikti bolǵanda áıelderge 50 jasynda zeınetke shyǵý quqy saqtalady. Ekinshiden, 20 jyl eńbek ótili bolǵanda, bes jáne odan da kóp bala týǵan áıelderge  58 jas­ta zeınetke shyǵýǵa bolady.
Kerimhan TО́REQULOV,
Jýaly aýdandyq ákimdiginiń jumyspen qamtý jáne
áleýmettik baǵdarlamalar bóliminiń bastyǵy.
Jambyl oblysy.