Aımaqtar • 10 Maýsym, 2019

Mehanızator mamandary tapshy ma?

587 ret kórsetildi

Qańtardan bastap-aq dala jumystaryna qamdanatyn Jetisaı óńirine jýyrda jolymyz túsken-di. Aqpanda egilip, sáýirde jınalatyn qyryqqabattyń ornyn qaıta óńdep, maqta, taǵy basqa daqyldardy egetin dıqandardyń jumysy qyzý.

Er-azamat egistik basynda. Dıqan­da­ryńyz búginde ámbebap maman bolyp alǵan. Jyldar boıǵy tájirıbe nátı­jesinde daqyldarǵa qaı kezde jáne qandaı kútim jasaý qajettigin jaqsy biletin agronom da ózi. О́ńdeý-jınaý nemese basqa da jumystardy atqa­rý úshin aýylsharýashylyq tehnı­ka­syn tizgindeı biletin mehanızatordy da syrttan izdemeıdi.

Mehanızator demekshi, dıqandar búginde bul mamandyq ıesin árbir otba­sydan tabýǵa bolatynyn aıtýda. Mektep qabyrǵasynda-aq tehnıka­ny meńgerýge qyzyǵatyndardyń qatary kóp, egistikte júrgenderdiń ara­­­synda arnaıy dıplomy joq de­me­seńiz, kásibı mamandardan kem tús­peıtin jastar basym ekenin aıtý­shy­lar da az emes. Dıqandarmen áńgime barysynda jýyrda Májilis depýtatynyń mehanızatorlar tapshy ekenin aıtyp, másele kótergeni esimizge túsken-di. Osy máselege qa­tys­ty aýyl turǵyndarynyń pikirin de surap bilgen edik. «Otyz jyldaı traktorshymyn. Bul mamandyq ıesi­niń jumyssyz júrgenin estimeppin. Ju­mys maýsymdyq ta emes. Mysaly, er­te kóktemnen bastalatyn dala ju­­mys­tary bar, oǵan úıdegi sharýany qosyńyz. Iаǵnı qysy-jazy jumystamyn. Jerdi óńdeý, egý, kú­­­timge alý, ónim jınaý sekildi ju­­mystardyń barlyǵyna tehnıka qajet. Eki jyldan beri ózge sharýa­shy­­lyqtarǵa jaldanǵan emespin, óz ıeligimdegi jerden nesibemdi alýdamyn. Iá, traktordy tizgindegen alǵashqy jyldary basqa sharýalardyń ju­mysyn da atqaryp úlgeretinbiz, árıne aqyly. Mehanızator tapshy degenge kelise qoımaımyn. Bizdiń óńir mehanızatorlarmen ózin ózi qamtamasyz etip keledi desek te bolady. О́ıtkeni bul ákeden balaǵa berilip kele jatqan mamandyq. My­sa­ly, bir otbasynyń ıeliginde traktor bar delik. Ol úıdiń otaǵasy qar­taıǵansha traktorshy bolmaıdy, 40-45 jastan asqan soń mindetti túrde róldi balasyna beredi. Iаǵnı, búgingi mehanızatorlardyń barlyǵy derlik jastar. Ekinshi másele – tehnıka. Keminde 10 gektar jeri bar sharýaǵa bir traktor kerek. Árıne, sharýalardyń jańa tehnıka alýǵa shamasy jetpeıdi. Eskisin alsań jıi buzylyp, jamap-jasqaýyna kóp qarjy qajet. Sondyqtan jańa tehnıka alýǵa jeńildikterdiń kóptep jasal­ǵanyn qalar edik. О́z basym osy otyz jylǵa jýyq ýaqyt ishinde úsh jańa traktor mindim. Aýyldaǵy jas mehanızatorlardyń barlyǵy der­lik dıplomsyz, ıaǵnı bala kezden tehnıkaǵa áýes bolyp, eseıe kele jaqsy meńgerip alǵandar. Júr­gi­ze de alady, jóndeýdi de biledi. Oqy­masyn demeımin, biraq olar óz qyzy­ǵý­shylyǵymen tehnıka tilin jaqsy meńgerip alǵan «samorodoktar», deıdi «Esim ata» sharýa qojalyǵynyń mehanızatory Sabyr Quralov.

Al «Atameken» aýyldyq okrýginiń ákimi Erbolat Raev memlekettik qyz­metke kelgenge deıin traktorshy bol­ǵa­nyn maqtan etedi. «Bizdiń aýyl­dyq okrýgte 938 sharýa qojalyǵy bar. Onyń 352-siniń 5 gektarǵa, 374-iniń 10 gektarǵa deıin, 161-iniń 10-20 gektar aralyǵynda, 42-isiniń 20-50 gektarǵa deıin jeri bar bolsa, 7 shar­ýa­nyń jeri 50 gektardan joǵary. Bólip aıtyp otyrǵanym beker emes. Sharýa qojalyqtarynyń jer alqaby ul­ǵaıǵan saıyn tehnıka qajettiligi de arta túsetini málim. Aýyldyq okrýg boıynsha 225 aýylsharýashylyq tehnıkasy bar. Oǵan 92 tirkeme, 15 maqta terim mashınasyn qosyńyz. Tehnıka sany kóp te emes shyǵar. Biraq bárin ózimizdiń turǵyndar júrgizedi, syrttan maman shaqyrmaımyz. Zamanaýı tehnıkalardy arnaıy kýrstan ótip, meńgerip jatqandar da jeterlik. Tu­raq­ty jumys isteıtinder de, maýsym kezinde tehnıka róline otyratyn­dar da bar. Mehanızatorlardyń basym bóligi jastar, barlyǵy derlik tehnıkaǵa qyzyǵýshylyqpen jastaıy­nan meńgerip alǵandar. Mysaly, men ózim de memlekettik qyzmetke kelgenge deıin traktor júrgizdim. Mektepte 7 synypta oqyp júrgenimde «MTZ-80» aıdaǵanmyn. 2014 jyly Soltústik Qazaqstan oblysyna bardym. Mine, sol jaqta 30 myń gektar jeri bar iri sharýashylyqtarda mehanızator jetis­peıtinin ańǵardym. Degenmen qazirgi kezderi de ońtústik óńirden sol­tústikke baryp maýsymdyq jumys istep keletinder barshylyq», deıdi «Ata­meken» aýyldyq okrýginiń ákimi.

Demek, Májilis depýtaty aıt­qan meha­nızator jetispeýshiligi Túr­kis­tan, onyń ishinde Jetisaı óńi­rin­de baıqalmaıdy. Áıtpese, depýtat bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyl­darǵa arnalǵan memlekettik baǵ­dar­la­masy boıynsha oqýshylarǵa mehanı­za­tor mamandyǵyn tegin meńgerý múm­kindigi usynylyp jatsa da, kadr tapshylyǵy sheshilmeı turǵanyn má­lim­­dep edi. Aýyldaǵylar sharýa qoja­lyqtary, óndiristik kooperatıvterde mehanızator máselesi jergilikti jerdegi jastar esebinen sheshimin taýyp kele jatqanyn aıtýda. Depýtattyń sózin joqqa shyǵarý maqsatymyz emes, osy máseleni elimizdiń ońtústik óńi­rin­degi aýylmen tikeleı baılanystyra otyryp kóńilge túıgen jaıttarmen ǵana bólisip otyrmyz. Al búgingi meha­nızatorlardyń biliktiligi qandaı deń­geıde?

Bul oraıda depýtattyń: «qazir mehanızatorlar durys daıarlanbaıdy, olardyń kásibı bilimderi zaman talabyna saı emes. Qoldanysqa sheteldik zamanaýı tehnıka enip jat­qan­da bolashaq mehanızatorlarǵa 1986-1987 jyldary shyqqan DT-75, T-40 traktorlary men «Enıseı» kombaın­da­ryn oqytý kimge qajet?» degen suraǵyn biz Túrkistan kópsalaly-teh­nıkalyq kolledjiniń dırektory Bolat Janábilge qoıǵan edik. О́ıtkeni Túr­kistan oblysy, Tólebı aýdany Kók­sáıek aýylynda ornalasqan 60 jyl­dyq tarıhy bar oqý orny aýyl sharýashylyǵynyń túp qazyǵy sana­la­tyn mehanızator kadrlaryn daıyndap keledi. «Kolledjdiń ózine tıesili 83 gektar aýyl sharýashylyǵy jer telimi bar. Osy jerde stýdent jastar zamanaýı traktorlar men kombaındarda oqý-praktıkalyq ju­mys­­taryn júrgizedi. Bıdaı, arpa, jońyshqa, noqat sekildi basqa da dándi daqyldardy egetin jerlerdi daıyn­daıdy. Egip, ósirip, ony kúzde jınaý jumystaryna tolyqtaı stýdentter qatystyrylady. Osylaısha kol­ledjde oqyǵan teorııa men dala ju­mystaryndaǵy praktıkany ush­tas­tyra otyryp, bilikti maman daıar­laý­­damyz. «Aýyl sharýashylyǵy ón­di­­risindegi traktorshy-mashınıst» ma­man­dyǵy dýaldy oqytýdyń Jol kartasyna enýi kezdeısoqtyq emes. О́ıtkeni jergilikti fermerler men iri agrokásiporyndar, qurylys kompanııalary jas traktorshylarǵa zárý. Jastardyń arasynda kúnniń ystyǵy men sýyǵyna qaramastan eginniń bas­ty faktoryna jaýapty traktorshy mamandyǵyn oqıtyndary az ekeni jasyryn emes. Qazirgi tańda kolledjde «Aýyl sharýashylyq óndirisindegi trak­torshy-mashınısti» biliktiligi boıynsha 146 stýdent bilim alýda. Onyń 61-i respýblıkalyq bıýdjet, 85-i oblystyq bıýdjet bo­ıynsha oqıdy. О́ndiristik bazamyzda MTZ-80.1, T-40M, T-28, T-16NM, DT-75MV, dońǵalaqty jáne shynjyr tabandy traktorlarymyz, basqa da aýylsharýashylyq mashınalar, «Enıseı 1200» astyq kombaıny bar. Túlekterimiz kez kelgen dońǵalaqty jáne shynjyr tabandy traktorlary­men jáne astyq kombaındarymen jumys isteıdi. Jáne jeńil, júk avto­kó­likterin júrgizetin kýálikterin alyp shyǵady. Túlekterdiń jumyspen qam­tylýy – 80 paıyz. Iá, bazamyz­da zamanaýı tehnıkalarymyz bolma­ǵa­nymen stýdenttiń tolyq meńgerip shyǵýyna múmkindik jasaıtyn kórneki quraldar men oqýlyqtar, teorııalyq ta, praktıkalyq tálim beretin bilikti ustaz­dar da jetkilikti. Iаǵnı kásibı talapqa saı bilim berilýde», deıdi kol­ledj dırektory.

Iá, kolledj dırektory aıtqandaı, mehanızator mamandyǵyn tańdaıtyn jastar az. Tipti ilgeride «mektepte nashar oqyǵan bala traktorıst bolady» degen qate túsinik te oryn alǵan-dy. Búgingi naryq, zaman talaby bul túsiniktiń múlde qate ekenin ańǵar­typ úlgergen. Jastardyń tehnı­kaǵa qyzyǵýshylyǵy artýda, sura­nys­qa ıe mehanızatoryńyz tabysty maman­dyq­qa aınalǵan. Jetispeı jatqany meha­nızator emes, zamanaýı jańa tehnı­kalar sekildi. Jetisaı aýdanynda mehanızator mártebeli mamandyq ekenine kóz jetkizdik.

 

Túrkistan oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Ulylar úndestigi

Qazaqstan • Keshe

Baǵa baqylanady

Qarjy • Keshe

Meıirim shuǵylasy

Rýhanııat • Keshe

Kedergisiz orta kerek

Qoǵam • Keshe

Sıfrly damý: Jańa betburys

Tehnologııa • Keshe

Mahabbat áýeni

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar