Halyqtyń sanaly tańdaýy jáne senimi

Qazirgi Qazaqstannyń saıası ómirinde 2019 jylǵy 9 maý­sym­­da ótken Prezıdent saıla­ýy mańyzdy oqıǵa bolyp sa­na­lady. Prezıdenttik saılaý – ulttyń tarıhı ózin ózi anyq­taýynyń jaýapty sáti boldy. 1995 jyly búkilhalyqtyq refe­ren­dýmda Qazaqstan halqy kúsh­ti prezıdenttik bılik jolyn tańdady, ol eldiń turaqty jáne baıandy damý sıpatyn anyq­tady. Osy jolǵy saılaý strategııalyq baǵyttyń ta­bys­­tylyǵy men tıimdiligin, senim­diligin qamtamasyz etetin saıa­sı ómir men ekonomıkadaǵy odan arǵy ózgeristerdiń negizgi mar­keri jáne katalızatory boldy. Qazaqstan halqy óz tań­daýyn jasap, Elbasynyń baǵy­tyna degen senimdiligin rastap, saılanǵan Memleket basshy­syna degen óz kózqarasy men senimin tanytty.

Qazaqstandyqtardyń tańdaýy tıisti qoǵamdyq kóńil kúıdi, eń aldymen, barshaǵa arnalǵan barshylyq, ál-aýqat ıdeıalaryn qol­daýdy kórsetti. Bul ıdeıa Pre­zıdent baǵdarlamasynyń negizgi erejelerinde kórinis tabady: eldiń strategııalyq baǵytynyń sabaq­tastyǵy, áleýmettik ádilet­tilik tujyrymdamalary jáne odan ári ilgerileý.

Qazirgi prezıdenttik saılaýdyń birneshe erekshelikterin atap ót­ken jón.

Birinshiden, saılaýǵa saıası partııa­lardyń ǵana emes, sonymen qatar qoǵamdyq birles­tikterdiń ókilderi de qatys­ty. Bul rette saı­laýaldy baǵdar­lamalarda qoǵamnyń negizgi ıdeo­­logııalyq baǵyttary men saıası senimderin kórsetetin ıdeıa­lar palıtrasy basym ekenin atap ótý qajet.  

Ekinshiden, saılaýaldy pre­zıdenttik jarysta úmitker­ler sanynyń jáne jańa qosyl­ǵan­dardyń basym bolýy baıqaldy. Saı­laý bıýlleteninde alǵash ret jeti úmitkerdiń aty-jóni jazyldy. Odan burynǵy rekord – 2005 jyly beseý boldy.

Úshinshiden, saılaýaldy ja­rys­ta úmitker retinde áıel adamnyń bolýy. Táýelsiz Qazaq­stan tarıhynda tuńǵysh ret úmitker áıel qatysqanyn, bul rette ol óziniń praımerızin júrgizgen saıası partııadan usynylǵanyn atap ótý qajet.

Tórtinshiden, ulttyq baıqaý­shylar ınstıtýtyn belsendi damytý. Bıylǵy prezıdenttik saılaýda Ulttyq baıqaýshylardyń basymdyǵyn jáne olardyń bel­sendi jumysyn, ásirese óńir­lerde ádil jáne adal saılaýdy qam­tama­syz etý jónindegi jumysyn erek­she atap ótý qajet.

Mysaly, «Amanat» azamattyq tuǵyrnamasy búkil el boıynsha 700-den astam ÚEU tartty jáne prezıdenttik saılaýdy baıqaýshy retinde 16 myń adamdy daıyndady. Bul tájirıbe azamattyq belsendilikti, sondaı-aq halyqtyń saıası mádenıetin arttyrýǵa múmkindik berdi. Oǵan qosa, halyqaralyq qoǵamdastyq úshin saılaýdaǵy halyqtyń aza­mattyq belsendiligi belsendi saıası ustanymnyń basty kórset­kishi, sondaı-aq azamattar tarapynan patrıotızmniń kórinisi retinde sıpattaldy.

Besinshiden, saılaýshylardyń saılaýǵa qatysýy 77,4%-dy qura­dy. Halyq tarapynan saıasat­qa degen qyzyǵýshylyqtyń tómen­deýiniń álemdik trendi aıasynda Qa­zaqstan joǵary azamattyq bel­sendilikti jáne halyqtyń saılaý úderisine kóptep tartylýyn kórsetti.

Altynshydan, ótken prezı­denttik saılaý jarııalylyqty, ádil­dikti jáne ashyqtyqty qam­tamasyz ete otyryp, demokra­tııa qaǵı­dattaryna sáıkes bol­ǵanyn atap ótken halyqaralyq baı­qaý­shylardyń belsendi ju­­mysy. Prezı­dent saılaýy azamattardyń qu­qyqtaryn jú­zege asyrýdyń jo­ǵary deń­geıin kórsetti.

Jetinshiden, halyq tek naqty kandıdattardy ǵana emes, sonymen qatar saılaý úderisi men te­hnologııalardy de belsendi tal­qylady. Shartty túrde bul kórsetkish, qoǵam árbir aza­­mattyń daýysyna bizdiń mem­leketimizdiń taǵdyryna baı­­lanysty ekenin túsinetinin ańǵartty.

Prezıdenttikten úmitkerler aq­parattyq-kommýnıkasııalyq teh­nologııalardy, ásirese áleý­mettik medıany paıdalaný tásilin ózgert­ti. Kóbinese úmitkerler ózi­niń saılaýaldy ıdeıalaryn vızýa­lızasııa jáne grafıkalyq kon­tent arqyly kórsetti. Son­daı-aq saılaýdyń joǵary teh­no­logııalylyǵy kóptegen ja­ńa qa­damdar, jańa aksııalar qol­danylýy arqyly sıpattaldy. Atap aıtqanda, Qasym-Jomart Toqaevtyń «Birge» respýblıkalyq shtabynyń naýqanyn atap ótý qajet. Oǵan kandıdattyń ózi bas­tamashylyq etti jáne shyn má­ninde bul naýqan úlken tabys­qa ıe boldy. Onyń tabysy «saı­laýshylardyń qoly» dep atalatyn resýrsty paıdalanýymen baılanysty. Jalpy, kez kelgen kandıdattyń tabysy – ol saılaý­shylarmen tikeleı qalaı jumys isteıtininde. Meniń oıymsha, «Esik­ten esikke» naýqany osyǵan jaq­sy mysal boldy.  Bul qadam qazirgi saılaý naýqanynda da belsendi qoldanyldy. Q.Toqaevty qoldaý jónindegi shtab osy naý­qanǵa 20 myń jas eriktini tarta aldy.

Jalpy, barlyq kandıdattar shtabtarynyń jumysy qysqa ýaqyt merziminde ótip, olar úshin úlken synaq bolǵanyna qa­ra­mastan, saılaýshylardyń bel­sendiligi boıynsha saılaýǵa qatys­qan barlyq kandıdattardyń shtabtary óz resýrstaryn tolyq kólemde júzege asyrǵanyn kór­setti.

Bir aıta keterligi, kandıdat­tardyń saılaýaldy úgit-nası­hat jumystarynyń monı­torıngi men taldaýy eldiń medıa­sferasyndaǵy ınternettiń asa mańyzdylyǵyn kórsetti. Saı­­laýaldy jarysta qazirgi zamanǵy aqparattyq tehnologııalardy keńinen paıdalaný qazaqstandyqtardyń saıası mádenıeti men azamattyq belsen­diligine aıtarlyqtaı yqpal etti, bul sondaı-aq saılaýshylardyń saılaýǵa kelýiniń joǵary deń­geıine áser etti.

Prezıdent laýazymyna kiris­­ken Q.Toqaevtyń saılaýal­dy tuǵyrnamasy kóptegen saı­laýshy­lardyń qoldaýyna ıe boldy. Ol tek aýqymdy jáne mazmundy ǵana emes, ol oryndalý shynaıylyǵy turǵysynan oılastyrylǵan jáne halyqtyń úmitterine jaýap beredi. Memle­ket basshysynyń halyqtyń jaǵ­daıyn jaqsy biletindigin onyń ulyqtaý rásimindegi sózi rastaıdy.

Jańadan saılanǵan Memleket basshysy óz saıasatynyń basym­dyqtaryn atap ótti: áleýmettik mindetterdi sheshý, kásipkerlikti qoldaý jáne qoǵam birligin qam­tamasyz etý, halyqtyń tabysyn arttyrý, halyqty jumys­qa ornalastyrý, sybaılas jem­qorlyqqa qarsy kúres. Biz kórip otyr­ǵanymyzdaı, osy basymdyqtardy iske asyrý qazirdiń ózinde bastaldy. Mysaly, Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agent­tiginiń eki vedomstvoǵa bólinýi sybaılas jem­qorlyq­qa qarsy strategııany ıns­tıtý­sıo­naldyq nyǵaıtýdy kórsetedi.

Saılanǵan Prezıdent jas­tarǵa erekshe kóńil bólý­di jáne jas kadrlarmen memle­kettik basqarý júıesin jańar­typ, jas daryndy basqarý­shylardy memlekettik qyz­mettiń barlyq deńgeılerine jyljytý úshin «Prezıdenttik kadr rezervin» qalyptastyrýdy usyndy.

Sonymen elimizdiń saıası ómirinde damýdyń jańa keze­ńi bastaldy. Qazaqstannyń saıa­sı, sondaı-aq áleýmettik-ekono­mıkalyq reformalardy júr­gizýdegi baǵa jetpes tájirıbesi, memlekettik bılik ınstıtýttaryn, qoǵamnyń saıası júıesin jańǵyrtý Prezıdent Q.Toqaevqa eldiń odan ári údemeli damýyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi.

Prezıdent Q.Toqaevqa júk­teletin erekshe mıssııa men jaýap­kershilik oǵan degen halyqtyń joǵary senimine baılanysty.

Inaýgýrasııa kezinde Prezı­dent «Men úshin Prezıdent retinde ekonomıkalyq damýdyń jalpy sandary emes, barlyq azamattarymyzdyń naqty ál-aýqaty eń mańyzdy bolyp tabylady», dedi. Osy arqyly Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev qazaqstandyqtardyń úmi­tin aqtaý úshin óziniń barlyq kúshin, joǵary kásibıligi men adamı qasıetterin jumsaıtynyn kórsetti.

Zarema ShÁÝKENOVA, 
Prezıdent janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory