Qazaqstan • 17 Maýsym, 2019

Jańa Álipbı til tabıǵatyn buzbaıdy

282 ret kórsetildi

Ult tiline, ult rýhanııatyna jaqyn keletin latyn grafıkasyna kóshý jyl sanap jaqyndap keledi. Áli ýaqyt bar ǵoı dep arqany keńge salý kemel istiń aıasyn keńitpeıdi, qaıta taryltady.

Sebebi, alǵa qoıǵan eldik is, eldik iske yrǵalyp-jyrǵalyp júrý jaraspaıdy. Erteń anaý jetpeıdi mynaý kemshin desek, álgi ult isi memlekettik tildiń áli bitpeı kele jatqan tolǵaǵyndaı bolýy kádik. Osyndaı máseleniń aldyn alý maqsatynda elordada «Latyn grafıkasyna kóshirýdi uıymdastyrý boıynsha memleketshilik sharalar» atty qazaq tili álipbıin latynǵa aýystyrýǵa qatysty memlekettik qyzmetshilir, ulttyq kompanııalar arasynda túsindirme semınar ótkizildi. Oǵan elimizdegi Joǵary sot,Bas prokýratýra, Ulttyq qaýipsizdik komıteti, Qarjy monıtornıgi qyzmetkerleri, sonymen qatar, elimizdiń birqatar joǵary oqý oryndarynyń sarapshy ǵalymdary qatysty. Jasyratyny joq bul mekemeler erteń eldik istiń myqty dińgegine aınalsa, uzyn arqan, keń tusaýǵa boı aldyrmasa, mindet der kezinde aıqyndalyp, maqsat múltiksiz oryndalady. Bul ıgilikti sharaǵa Mádenıet jáne sport mınıstrligi Til saıasaty komıtetiniń Sh. Shaıahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy uıtqy bolǵanyn aıta ketelik.

Alqaly jıyndy ortalyqtyń Bas dırektory, qarymdy qalamger; Álibek Asqarov ashyp, jetpis jyl kırıllısa men ómir súrip, orys tiline jetik bolǵanymyzdy maqtan etip, bul bilimdilik, mádenıettilik dep, keıbir jurttar (grýzın, armıan) tilin burap sóılese, kúlgen tustarymyzdyń bolǵanyn, endi azat eldiń ár azamaty ult úshin jumys etýdi alǵa ozdyrý kerektigin tilge tıek etip, «Bul zaman qazaq úshin qyzmet etip jatyr. Biz nege zaman talabyn oryndamaımyz. О́tken ǵasyrdyń qyrqynshy jyldary qazaqty latynnan kırıllısaǵa Stalın bir buıryǵymen kóshire salǵan. Bizdiń táýelsiz Otanymyz latynǵa aýysýǵa asyǵystyq jasamaı, tııanaqty daıyndyqpen jospar-jobany bekitip berdi. Endeshe oǵan salǵyrttyq tanytpaı, tabandylyqpen oryndaý bárimizge paryz ári qaryz. Búgin ony sanalylyqpen atqarsaq erteń ókinbeıtin bolamyz», dedi.Til saıasaty komıtetiniń basqarma basshysy Ǵ.Muqanova jańa álipbıge kóshý jónindegi atqarylyp jatqan jumystarǵa, is-sharalardy jan-jaqty baıandap, Ulttyq kommısııa otyrysyndaǵy sheshimderge de túsinik berdi.Sonyń ishinde azamattardyń, ásirese ózge ult ókilderiniń aty-jónderin durys jazý boıynsha keıbir máselelerdi de qozǵady.

«Til-Qazyna» ortalyǵynyń atqarýshy dırektory, bilikti ǵalym Erbol Tileshov ult tiliniń arǵy-bergi tarıhyna tereńdep baryp, arystar úlgisinen dáıekter keltirip,bir jyl ishinde atqarylǵan jumysty taldap, aldaǵy mindetterge toqtaldy. Ortalyq latyn álipbıin tanyp, bilý boıynsha kýrstar uıymdastyryp jatqanyn, oǵan keıbir mekemeler qatyssa boldy emes pe dep til mamany emes adamdardy jibere salatynynan mysaldar keltirip, ondaı qatysýshyǵa sertıfıkattar berilmeıtinin nazarǵa saldy. Elbasynyń tikeleı qoldaýymen ótip jatqan memlekettik  sharaǵa selqos qaraý jaraspaıtynyn alǵa tartty. Kýrs bir adamnyń bilimin jetildirý úshin emes, sol bir adamnyń ózge áriptesterine latynǵa kóshý qaǵıdasyn túsindirý, ózderinde sondaı kýrstar uıymdastyrýǵa bastamashy bolý kerektigin qadap aıtty. «Jaýapty iske jaýaptylyqpen qaraý kerek», degen ol biz áspettep júrgen kırıllısanyń álemdik qaripte 3 paıyz oryn alatynyn, al latyn qaripiniń 48 paıyz ekenine, latyn álipbıiniń ıesi búkil adamzat bolyp bara jatqanyna mysaldar keltirip,osyndaı  keńesýlerge mol múmkindik jasalyp otyrǵanyn, ony tıimdi paıdalaný qajettigin eske saldy.

Semınar keńeske qatysýshylar latyn grafıkasyna kóshý kezindegi jańa emle erejeleriniń mazmuny men qurylymyna, meńgerý kezeńderine, oqý ádisterine qatysty ózderiniń oı baılamdarymen bólisti. Aldaǵy ýaqytta eldik iske bir kisideı jumylý jónindegi ortaq tujyrymdaryn  aıtyp, bul ótpeli is emes, ómirlik jumys ekenin atap, oǵan sergek qaraýǵa sert baılasqandaı boldy.


Sońǵy jańalyqtar

Kelisimde keleshek bar

Qoǵam • Keshe

Teńiz túısigi

О́ner • Keshe

Ańshylyq – asyl óner

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar