Jarqyn bolashaq jolynda

Q.Toqaevtyń sózi órshil, naqty, mazmuny tereń, bárimizdi kúresker­lik rýhqa jigerlendirip, alǵa qoıǵan maqsattarǵa jetemiz degen nyq senimde boldy.

Memleket basshysy óz sózinde Elbasynyń strategııalaryn júzege asyrýǵa den qoıatynyn, kópshi­likti tolǵandyryp júrgen ózekti máse­lelerdi: halyqtyń tabys kólemi­niń azaıýy, jumyssyzdyq, baspana, aýyz sý, joldardyń sapasy, qorshaǵan ortanyń múshkil hali, az qamtylǵan azamattar men kóp balaly otbasylardyń áleýmettik jaǵdaıy, t.b. kókeıkesti máselelerdi biletinin, olardyń sheshý joldary qarastyrylyp jatqanyn aıt­ty. Áleýmettik məselelerge erekshe ma­ńyz bergen Prezıdent óziniń ótkir áleýmettik problemalardy sheshýmen naqty aınalysatynyn, asa muqtaj azamattarǵa kómek kórsetýdi josparlap otyrǵanyn, baı men kedeıdiń tabys aıyrmashylyǵyn azaıtýdy, elde orta tap qalyptastyrýdy jəne tabıǵı baılyqtardan túsetin ulttyq baılyqty teńdeı jəne ədil bóletinin aıta kele, jýyq arada turǵyndardyń áleýmettik máselelerin sheshýge ba­ǵyt­talǵan mańyzdy sheshimder qa­byl­danatynyn aıtty. О́zine Prezıdent retinde ekonomıkalyq damýdyń jalpy sıfrlary emes, hal­qymyzdyń ál-aýqatynyń artýy naq­ty kórset­kish bolyp tabylaty­nyn, sondyq­tan da Úkimet pen ákim­derdiń basty mindetteri ınves­tısııa tartý arqyly jańa jumys oryndaryn ashyp, jumysshylardyń jalaqylaryn kóterý, halyqtyń tabysyn arttyrý ekenin kóldeneń tartty.

Q.Toqaevtyń ulyqtaý rásiminde erekshe toqtalǵan máseleleriniń biri – ádilettilik. Qoǵam ədilettilik saltanat qurǵanda ǵana jańarady, damıdy. Qoǵamda bolyp jatqan bar­­lyq keleńsiz jaǵdaılar: sy­baı­las jemqorlyq, baılar men kedeı­lerdiń tabystarynyń alshaq­tyǵy, ulttyq baılyqtyń teńdeı jáne ádil bólinbeýi, azamattardyń quqyqtarynyń tolyq qorǵalmaýy, qoldanystaǵy zańdardyń tolyq­qandy oryndalmaýy bıliktiń júr­gizgen saıasatynyń ádilettiligine baı­lanysty. Sondyqtan da basty məsele – qazaq qoǵamynyń ádi­letti jolmen damýynda. Təýel­siz eli­mizdiń tuǵyrynyń bıiktigi, myz­ǵymastyǵy qoǵamdaǵy ədilet­tilik deńgeıimen ólshenedi. Elimizdiń alǵa damýy úshin kelisim men ynty­maq, aýyzbirshilik kerek ekeni bárimiz­ge aıan, ol tek ədilettilik bar jer­de ǵana bolady. Ádilettilik – təýel­sizdiktiń temirqazyǵy. Eger eli­mizdiń táýelsizdigi máńgilik, baıandy bolsyn desek, ádilettiliktiń aq týyn bıik ustaýymyz kerek. Sebebi ədi­lettilikten aýytqyǵan sətte ədi­let­sizdik beleń alǵan kez kelgen qoǵam tyǵyryqqa tireledi, toqyraýǵa ushyraıdy. Sondaı jaǵdaı oryn alsa, təýelsizdigimizge qaýip tónedi, mem­lekettiligimizge degen senim tó­men­deıdi, bılikke nara­zylyq kú­sheıedi. Sondyqtan ədilet­sizdikpen aıaýsyz kúresý bizdiń basty mindetimiz bolýy kerek.

Q.Toqaev Qazaqstan Prezı­denti­niń mindetin atqarǵan alǵashqy kú­nin­en bastap, óziniń basty usta­ny­my ədilettilik ekenin, onsyz qo­ǵam eshqashan damymaıtynyn aıt­ty. «Ony joǵaltyp alý adamzat úshin de, ult úshin de ózin ózi jo­ǵaltyp alýmen birdeı. Ədilettilik saltanat qurmaǵan qoǵamda tek qaıshylyq, qıynshy­lyq, quldyraý ús­tem­dik etetini belgi­li. Osy sebep­ti ədiletsizdikke qarsy memleket, qoǵam, ər adam kún saıyn birigip kúresýimiz kerek. Halqymyz aıtqandaı, «Ədilet joly – aýyr jol», biraq aýyr bolsa da odan basqa týra jol joq», dedi. Osy tezısti ol óziniń rásimdeý sózinde de naqtylaı tústi: «Eń birinshi – azamattar bar­lyq jerde ədildik ornaýyn qalaı­dy. Əleýmettik saıasattan bastap memlekettik organdardyń halyqqa ədil qyzmet kórsetýin talap etedi. Meniń maqsatym – qoǵamnyń birligin qamtamasyz etip, azamattardyń saıası kózqarastary men ustanymdary­na qaramaı ər aza­mattyń múddesin, quqyǵyn qorǵaý. Árbir azamattyń pikiri – biz úshin mańyzdy. Biz úshin eń manyzdy mindet – zańǵa saı adal qyzmet etý. Ashyq jáne ádil jumys isteımiz», dedi Prezıdent. Men ózim Q.Toqaevpen on shaqty jyl Parlament Senatynda birge qyzmet istedim. Ol – tereń bilimdi, qarapaıym da kishipeıil, adam­dyq pen adaldyq qasıetti bo­ıyna sińirgen, óte taza, ádil adam. Kez kelgen máselege tek ádilet­tilik turǵydan qaraıdy. Ol depýtat­tardyń usynys-pikirlerin tyń­dap, qundy usynystaryn qoldap, olardyń jumysyn zańnyń sapaly daıyndalýyna baǵyttap otyratyn. Q.Toqaev óziniń tereń bilimi men mol halyqaralyq tájirıbe­siniń arqasynda Senattyń zań shyǵarý­shylyq jumysyn joǵary deńgeıge kótere bildi. Ol – bolashaqty boljaı biletin, qoǵamdaǵy problemalardy taldaı biletin, álemdik aýqymda oılaı biletin, jańa bastamalardy qoldaı biletin, álemdik arenada el múddesin qorǵaı biletin iri saıasatker, qaıratker tulǵa.

Memleket basshysy halyq pen bıliktiń dıalogyn damytý úshin jáne osy alańda azamattardyń san alýan usynys-pikirlerin jan-jaqty talqylap, ozyq ıdeıalardy birge tańdap alatyn, búkil qoǵam ókilderi kiretin Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi qurylatynyn aıtty. Endi osy Qoǵamdyq keńeske kiretin adamdardy tańdap, irikteı bilý óte mańyzdy. Keńes múshelerine halyqtyń muń-muqtajyn jaqsy biletin, ádil, bedeldi, kópshilikti tyńdaı da, tyńdata da alatyn, tájirıbeli, bilimdi, eldiń syıly aza­mattary men jastardyń ókil­deri kirýi kerek. Bılik jan-jaq­ty talqylanyp, halyqtyń múd­de­sin qorǵaıtyn, eldiń damýyna áser etetin Ulttyq qoǵamdyq se­nim ke­ńesiniń sheshimderin estıtin de, ony basshylyqqa alyp, oryndaı­tyn da bolýy tıis.Sonda ǵana halyq­tyń bılikke degen senimi artyp, eldegi turaqtylyq pen birlik nyǵaıa túsedi.

Al Úkimet pen barlyq deńgeıdegi ákimder, turǵyndar arasynda jıi bolyp, talap-tilekterin tyńdap, olardy jergilikti jerlerde sheship, halyqtyń aldynda turaqty túrde esep berip otyrýy tıis. Árbir aýyl okrýgi, shaǵyn aýdan, qalalar men aýdandar boıynsha turǵyndardyń áleýmettik kartasyn jasap, jaǵdaıy tómen, kóp balaly, múmkindigi shek­teýli otbasylarǵa beriletin áleý­met­tik kómekti sózbuıdaǵa salmaı, onyń ashyqtyǵyn, jarııalylyǵyn qamtamasyz etip, barynsha jeńildetý qajet. Masyldyqqa jol bermeý úshin bul otbasylardyń eńbekke jaramdy músheleri mindetti túrde jumyspen qamtylǵany jón. Memleket basshysy ulttyq tabystyń ádil bólinýi qoǵam damýynda erekshe oryn alatynyn, sondyqtan ulttyq tabys pen bıýdjet qarajaty elimizdiń damýyna erekshe áser etetin baǵyttarǵa: jańa jumys oryndaryn ashýǵa jáne halqymyzdyń ál-aýqatynyń artýyna jumsalýy tıis ekenin atap kórsetti. Jasyratyny joq, elimizde bıýd­jet qarjysynyń ekinshi deń­geıdegi bankterdiń qaryzyn jabý­ǵa, paıdasy shamaly ǵımarattar salýǵa, qymbat avtokólikter men jıhazdar satyp alýǵa jumsalyp jatqan faktileri jetkilikti. Aldaǵy kezde mundaı faktilerge tyıym salynýy kerek.

 Q.Toqaev memlekettiń aldynda turǵan mindetterdi aıqyndap, atqarylatyn jumystardyń on basym baǵytyn naqtylap berdi. Olar: halyqtyń tabysyn arttyrý jəne əl-aýqatyn jaqsartý, sybaılas jemqorlyqqa qarsy tıimdi is-qımyldar jasaý, sot-quqyqtyq reformasy, jańa jumys oryndaryn ashyp, halyqty laıyqty jalaqymen qamtý, ədiletti əleýmettik saıasat, turǵyn úı məselesin sheshý, óńir­lerdi damytý, rýhanı jańǵyrý, tepe-teńdik jəne kópvektorly syrt­qy saıasat, jastardy qoldaý. Prezı­denttiń bastamalary eń aldymen halyqtyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa, áleýmettik salanyń áleýetin da­my­týǵa baǵyttalǵan. Endigi jerde alǵa qoıylǵan mindetterge bú­kil Qazaq­stan halqy jumylyp, ózi­miz saılaǵan Prezıdentimizdi baryn­sha qoldap, kómektesýimiz kerek. Eń aldymen, halyqqa jasa­lyp jat­qan qamqorlyqty árbir qazaq­stan­dyqqa tolyq túsindirý kerek. Bul maqsattyń oıdaǵydaı oryndalýy úshin bizdiń árqaısymyz qaı­da jumys istesek te óz mindetterimiz­di tolyqtaı atqaryp, óz úlesimizdi qosýǵa tıispiz.

Qýanysh AITAHANOV,

qoǵam qaıratkeri