Densaýlyq jáne bilim salasyndaǵy tyń ózgerister

Medısınalyq kómek qoljetimdi bolmaq

Úkimet músheleri kún tár­tibin­degi máselelerge kirispes bu­ryn qyzmetine jańadan kirisken mınıstrlerdiń ant berý rásimi ótti. Atap aıtqanda, Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aıma­ǵam­­­betov, Ekologııa, geologııa jáne ta­bıǵı resýrstar mınıstri Maǵ­zum Myr­­zaǵalıev, sondaı-aq Má­de­nıet jáne sport mınıstri Aq­toty Raıymqulova Qazaq­stan zań­­daryn qatań ustanyp, el ıgi­li­gine qyzmet etýge  ant berdi.

Jıynda alǵashqy qaralǵan másele – mindetti áleýmettik me­dı­­sınalyq saqtandyrýdy en­­gi­zýge baılanysty medısı­na­­lyq kómek kórsetý boıynsha jańa tásilderdi iske qosý. Ke­ler jyldan bastap júzege asa­tyn mindetti áleýmettik medı­sı­nalyq saqtandyrý júıesi men ke­pil­dendirilgen tegin medı­sı­na­lyq kómek sheńberinde kór­setiletin qyzmetter tizimi be­ki­til­di. Densaýlyq saqtaý mı­nıstri Eljan Birtanov tur­ǵyn­­dardy medısınalyq qam­tama­syz etýdiń ázirlengen úsh deń­geıli júıesi týraly baıandady. Onyń aıtýynsha, bul jú­ıe­niń birinshi deńgeıi barlyq aza­mat­tarǵa, oralmandar men tu­raq­ty turatyn sheteldikterge mem­le­kettik bıýdjettiń esebi­nen kepildendirilgen tegin medı­sı­nalyq kómek sheńberinde kór­seti­­letin qyzmetter usynýdy qam­­ta­masyz etedi. Bul paket tegin me­­dı­sınalyq kómektiń tir­kelgen jeri boıynsha me­dı­sınalyq-sanıtarlyq alǵash­qy kómektiń jedel kómek, sanı­ta­rlyq avıa­sııa jáne shuǵyl st­asıo­nar­lyq kómek, dári-dár­mekpen qam­ta­masyz etýdi qosa alǵanda, áleý­­mettik máni bar aýrýlar men negizgi sozylmaly aýrýlar kezin­de medısınalyq kómektiń tolyq spektri tárizdi túrlerin qamtıdy.

− Ekinshi deńgeıi – saqtandy­ryl­ǵan halyq úshin mindetti áleý­mettik medısınalyq saq­tan­dyrý paketi, ol tegin medı­sı­­nalyq kómekpen qosa, aýrý­lardyń keń spektri boıynsha konsýltasııalyq, dıagnostı­ka­lyq, jo­s­parly stasıonarlyq kómek jáne tegin dári-dármekpen qam­tamasyz etýdi, stasıonardy almastyratyn kómekti, ońal­tý jáne qalpyna keltirý emin qamtıtyn bolady. Úshinshi deńgeıi – bul TMKKK jáne MÁMS júıesiniń paketterine kir­meıtin medısınalyq qyzmet­ter. Olar aqyly nemese erikti medı­sınalyq saqtandyrý esebinen usynylady, – dedi mınıstr. Onyń aıtýynsha, medısınalyq kómek paketteriniń jobalaryn sarapshylar egjeı-tegjeıli pysyqtap, óńirlerdiń densaýlyq saq­taý basqarmalarymen, múd­deli memle­ket­tik organdar­men, «Atameken» ult­tyq kásipkerler pala­ta­symen birlesip  talqy­lanyp, Densaýlyq saqtaý mı­nıstr­liginiń qoǵamdyq keńesinde qara­lyp, maquldanǵan. Belgili bolǵan­daı, qazir medısınalyq-sanıtarlyq al­ǵashqy kómek uıymdaryna bekitilgen halyq­tyń sany 18,7 mln adamdy qu­raı­dy. Degenmen, aqparattyq jú­ıelerde bekitilmegen 785 myń adam anyqtaldy, bul halyqtyń 4%-yn quraıdy. Jalpy 2020 jylǵy 1 qańtardan bastap min­detti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesimen qamtý halyqtyń 94,5% deńgeıinde boljanyp otyr.

«Bizdiń boljam boıynsha derbes tóleýshilerdiń sany shamamen 1 mln adamdy quraıdy, onyń ishinde 770 myń adam ózin-ózi jumyspen qamtyǵan aza­mattar, – dedi E.Birtanov. Baıan­dama­da aıtylǵandaı, zań­nama boıynsha jeke­legen medı­sınalyq qyzmetterdi alý úshin azamattardyń áleýmettik turǵy­da álsiz 8 sanaty anyqtaldy. Sonyń ishinde balalar, júkti áıelder, kóp balaly analar, zeınetkerler jáne basqa­lary bar. 2020 jyldan bastap MÁMS engizý kezinde áleýmettik jaǵynan osal halyqtyń 15 sanaty zań­men anyqtalǵan. Bul adamdar (olardyń sany shamamen 10,9 mln adamdy quraıdy) memleket tarapynan saqtandyrylady.

− Medısınalyq saqtan­dyrý jú­ıesin engizý sheń­berin­de birqatar qyz­met­­ter­­diń qol­jetimdiligi keńeıedi: qym­­bat turatyn dıagnostıka­lyq qyz­metter boıynsha qarjy­landyrý 3 ese ósedi, sto­matologııalyq qyzmetterdi qar­jy­landyrý 2,3 ese ulǵaıady. 2020 jyldan bastap MÁMS júıesin ýaqtyly engizýdi qamtamasyz etý úshin 1 qyr­kúıek­ke deıin barlyq qajetti normatıvtik-quqyqtyq aktiler qabyldanatyn bolady, dedi E.Birtanov. Sonymen qatar medısınalyq saqtandyrý júıesin tolyqqandy engizýge daıyndaý úshin 2019 jylǵy 1 qyrkúıekten bastap Qara­ǵandy oblysynyń ákimdigimen bir­lesip medısınalyq saqtandyrý jú­ıesi­niń qanatqaqty bastamasyn engizý kóz­delýde. Sonyń aıasynda medısınalyq saqtandyrý pa­k­etinen keıbir qyzmetterdi usy­ný, saqtandyrylǵan adamdar­dyń mártebesin sáıkestendirý, qarajatyn bólek esepke alý testiden ótetin bolady.

– Jalpy alǵanda, jergilikti atqarý­shy organdarmen birlesip medısınalyq saqtandyrý júıesin engizýge úlken daıyndyq jumystary júrgizilip jatyr: normatıvtik baza qalyptasty, aýqymdy túsindirý jumystary júr­gizilýde, densaýlyq saqtaý salasyn avto­ma­ttandyrý, ja­raq­tandyrý jáne sıfr­lan­dyrý máseleleri sheshilýde. Eki pakettiń qarjylyq qamtamasyz eti­lýin qosa alǵanda, halyqqa me­dı­sı­nalyq kómektiń qolje­tim­diligi men sapasyn arttyrýdyń tıimdi áseri kúti­lýde. Jalpy, medısınalyq saqtan­dy­rý júıesin engizý­ge daıyndyq deń­geıi jo­ǵa­ry, medısı­na­lyq kómek kór­setý­diń jańa tásilderi bar deýge bola­dy, – dedi E.Bir­tanov. Mindet­ti áleý­me­ttik medı­sı­na­lyq saqtandyrý júıesin­de medı­sı­­na­lyq kómek kór­setýge daıyn­dyq má­seleleri jóninde Qara­ǵandy obly­sy­nyń ákimi E.Qoshanov, Almaty oblysy­nyń ákimi A.Batalov, Soltústik Qazaq­stan ob­ly­synyń ákimi Q.Aqsaqalov sóz sóıledi. 

Premer-Mınıstrdiń orynbasary Gúlshara Ábdiqalyqova óz kezeginde mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesiniń úzdiksiz jumysy úshin jyl sońyna deıin birqatar is-shara ótkizý kerek ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, bıylǵy 1 qyrkúıekke deıin barlyq qajetti normatıvtik aktiler kepildik berilgen tegin medısınalyq kómek pen mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý (MÁMS) júıesindegi medı­sı­nalyq kómek paketiniń jańa tásil­derine sáıkestendiriledi. Budan ózge, bıylǵy 1 qazanǵa deıin memlekettik organ­dardyń barlyq aqparattyq júıe­lerin Áleýmettik medısınalyq saqtan­dyrý qorymen ıntegrasııalaý jumys­tary aıaqtalady. Ekinshi jartyjyl­dyqta mindetti áleýmettik medısınalyq saq­tandyrý aıasynda aqparattyq-túsin­dirý jumysy jalǵasady.

Baıandamalar tyńdalǵannan keıin taqyrypty qorytyndylaǵan Asqar Mamın Úkimet medısınalyq qyzmet­ter­diń qoljetimdiligi men sapasyn arttyrý boıynsha ortaq mindet qoıǵanyn aıtty. Premer-Mınıstr óńirlerdiń ákimderine medısınalyq uıymdardy kompıýtermen, úzdiksiz ınternetpen jáne aqparattyq júıelermen jaraqtan­dyrý boıynsha máselelerdi sheshýdi tapsyrdy. Azamattardy medısınalyq saq­tandyrý júıesimen qamtýdy art­tyrýǵa kóńil bólý tapsyryldy. «Árbir azamat memleket tarapynan kepildik retinde qandaı medısınalyq kómektiń tegin kórsetiletinin naqty bilýi tıis», – dedi A.Mamın.

Bıylǵy UBT-ǵa 117 myńnan astam túlek qatysady

Úkimet úıinde talqylanǵan ekinshi másele – ulttyq biryńǵaı testileýdi ótkizýge daıyndyq barysy. Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov bul baǵytta atqarylyp jatqan jumys­tar­men tanystyrdy. Mınıstrdiń máli­meti boıynsha, 2019 jyly UBT 16-shy ret ótkizilmek. 2004 jyldan beri testi­leýge 1 mln 775 myń adam qatys­qan. Bi­lim jáne ǵylym mınıstri habarl­aǵan­daı, bıyl da UBT formaty ózgergen joq.

− Bıylǵy 20-30 maýsym aralyǵynda UBT 169 pýnktte ótedi. UBT-ǵa jalpy sany 117 242 adam qatysady, onyń ishinde bıylǵy mektep bitirýshiler 96 380 nemese túlekterdiń jalpy sanynan 71,6%-y, 20 862-si – ótken jyldardaǵy mektepter men kolledjderdiń túlekteri, – dedi A.Aımaǵambetov. Mınıstr UBT ótkizý tehnologııasynyń saqtalýyn qadaǵalaý úshin óńirlerge atalǵan mınıstrlik ókilderi jiberilgenin habarlady. Testileý materıaldary óńirlerge qupııa­lylyǵyn saqtalyp jetkizildi. Res­pýblıkalyq apellıasııalyq komıs­sııa, oǵan qosa UBT ótkiziletin árbir pýnkt­te apellıasııalyq komıssııa quryldy.

− Barlyq aýdıtorııalar uıaly baılanysty báseńdetetin qurylǵylar­men jáne beınekameralarmen 100% qamtamasyz etildi. UBT ótkiziletin pýnktterde beınetranslıasııa jasaıtyn monıtorlar ornatyldy. Jyldam aqparat almasý úshin Bilim mınıstr­ligi men Ulttyq testileý ortalyǵynyń call-ortalyqtary jumys isteıdi, – dedi A.Aımaǵambetov. Sonymen qatar Bilim jáne ǵylym mınıstri bıyl UBT-ny jetildirýge baǵyttalǵan birqatar sharalar qabyldanǵanyn aıtty. Birinshiden, bıyldan bastap UBT aqyly negizde oqýǵa túskisi keletinder úshin jylyna 4 ret ótkiziledi. Bul mektep oqýshylarynyń psıhologııalyq qysymyn tómendetip, maýsymda ótetin UBT-ǵa ázirlenýge múmkindik bermek. Ekinshiden, aqyly oqýǵa túsetin kolledj túlekteri UBT tap­syrýdan bosatylady. Úshinshiden, halyq­aralyq sertıfıkattary bar jáne shet tilin biletini rastalǵan tulǵa­lar «shet tili» páni boıynsha testileýden bosa­ty­lady. Olarǵa avtomatty túrde eń joǵarǵy ball – 40 ball beriledi. Bıyl mundaı sertıfıkaty bar túlekter sany 708-ge jetken. Tórtinshiden, árbir túlekke UBT sertıfıkatymen qatar, aqparattyq paraq beriledi. Onda bilim berý baǵdarlamalary tobynyń tizimi, bıyl bólingen granttar sany, ótken jylǵy konkýrs nátıjeleri kórsetiledi. Bul túlekke óziniń bolashaq mamandyǵyn sanaly túrde tańdaýyna múmkindik bermek. Besinshiden, bıyl bilim berý granttary bilim berý baǵ­dar­­lamalarynyń toptary boıynsha beri­­ledi. JOO-ǵa alynǵan kezde oqýǵa túsý­­shi odan ári oqýy úshin naqty bilim berý baǵ­­dar­la­ma­syn tańdaıdy. Jalpy, A.Aı­­ma­ǵam­betov­tyń aıtýynsha, UBT ótkizýge bar­­lyq daıyndyq jumystary aıaqtalǵan.

Taqyrypty qorytyndylaý barysynda Úkimet basshysy A.Mamın óńir ákimderine oqýshylardyń UBT-ǵa qatysýyn uıymdastyrý máselesin baqylaýǵa alýdy tapsyrdy.

− UBT ótkizýge daıyndyq 100% qam­­­ta­­ma­syz etilýi tıis. Bilim jáne ǵy­lym mı­­nıstrliginiń mindeti – test ót­kizý pýnk­tteriniń barlyǵynyń jumy­syn naq­ty úılestirý, – dedi A.Ma­mın. Premer-Mınıstr tarapy­nan mem­le­­ket­­tik organdarǵa UBT-ǵa qatysý­shylar­dyń qaýip­sizdigin qamtamasyz etý úshin bar­lyq qajetti sharalardy qabyldaý tapsyryldy.