Gúlshat Amodılova, Semeı qalalyq sotynyń tóraıymy: «Meniń ustanymym – týra bıde týǵan joq»

Seısenbi, 12 aqpan 2013 7:00

Byltyrǵy jyldyń qorytyndysymen Semeı qalalyq sotynyń tóraıymy Gúlshat Musaqajyqyzy Amodılova Shyǵys Qazaqstan oblysynyń eń úzdik soty dep tanyldy. Buǵan qosa ol ózi basqaryp otyrǵan ujym azamattyq isterdi qaraý kórsetkishi boıynsha aýdandyq, qalalyq sottar arasynan jáne úzdik dep tanylyp, laıyqty baǵalaryn aldy. О́zi de, ujymy da úzdik dep tanylǵan qalalyq sot tóraıymymen sóz eń aldymen ótken jyldyń qorytyndysy týraly áńgimemen bastalǵan edi.

Seısenbi, 12 aqpan 2013 7:00

Byltyrǵy jyldyń qorytyndysymen Semeı qalalyq sotynyń tóraıymy Gúlshat Musaqajyqyzy Amodılova Shyǵys Qazaqstan oblysynyń eń úzdik soty dep tanyldy. Buǵan qosa ol ózi basqaryp otyrǵan ujym azamattyq isterdi qaraý kórsetkishi boıynsha aýdandyq, qalalyq sottar arasynan jáne úzdik dep tanylyp, laıyqty baǵalaryn aldy. О́zi de, ujymy da úzdik dep tanylǵan qalalyq sot tóraıymymen sóz eń aldymen ótken jyldyń qorytyndysy týraly áńgimemen bastalǵan edi.

– Byltyrǵy jyly onyń al­dyndaǵy jylmen sa­lys­tyr­ǵanda sot óndirisine tús­ken ótinish úsh myńǵa jýyq artyq, – dedi Gúlshat Mu­saqajyqyzy.  –  Soǵan oraı jumys ta kóbeıe tústi. Naq­­tylap aıtsaq, bizde 9211 is boıynsha sheshim shyǵaryldy. Bul onyń aldyndaǵy jylmen salystyrǵanda 30 paıyzǵa ar­tyq. Sonyń ishinde 4701 aza­mat­tyq is boıynsha talap-aryz qanaǵattandyryldy. Al 300-ge jý­yq is negizindegi talap-aryz qanaǵattandyrylýdan bas tartyldy. Syrttaı 4 myńdaı is qaralyp, onyń ishinde 80-ge jýyq sheshim taraptardyń ótinishimen buzyldy, 1,5-ten astam is boıynsha is júrgizý qysqartyldy. Osy jyly memleket kirisine tó­lengen memlekettik bajdyń somasy birshama artty.

Qazir bizde 18 sýdıa qyzmet atqarady. Olardyń arasynda aza­mattyq is jáne ótinishter «Biryńǵaı avtomattandyrylǵan aq­parattyq-taldaý júıesi» ar­qyly bólinedi. Sýdıalardyń ár­qaısysy orta eseppen 74 is pen ótinishti qarady. Al onyń al­dyndaǵy jyly júkteme 61-den aınalǵan edi. Osy derekterdiń ózi bizdegi jumys aýqymynyń birshama arta túskendigin ańǵartsa kerek. Mundaı ońdy mysaldardy kóptep keltirýge bolady.

– Quqyqtyq reforma talaptaryna oraı óz jumystaryńyzdy qalaısha shıratyp jatyrsyz­dar? Soǵan oraı sizderdegi óz­ge­ris-jańalyqtar týraly sóz qozǵasaq…

– Birinshi kezekte halyqtyń múd­desin qorǵaý, sotqa júgingen adamdardyń konstıtýsııalyq qu­qyǵyn saqtaý, qorǵanýyna jár­demdesý, sot tóreligin júzege asy­rýdaǵy qoljetimdilik, osylaısha, jekelegen azamattardyń sotqa, jal­py zańǵa senimin arttyrý bizdiń basty mindetimiz bolyp tabylady.

Al odan keıingi jerde sot jú­ıesinde jarııalylyqty damytý da basty nazarymyzda. Osy maqsatpen buqaralyq aqparat qu­raldarymen baılanysty nyǵaıta túsip kelemiz. Ashyqtyq, qalyń buqaramen emen-jarqyn áńgime adamdardyń zańǵa, sotqa degen senimin arttyra túsýde.

Endi ózimizdegi ózgeris-ja­ńa­lyq­tarǵa keletin bolsaq, mine, biz­de buqaralyq-aqparattyq mú­ıisterdiń ashylǵanyna eki-úsh jyl boldy. Sot tóreligine júginýshiler sol jerden ózderine qajetti anyq­tamalaryn alýda. Buǵan qo­symsha ǵımaratymyzda elektrondy monıtorıng ornatylǵan. Odan da kóp maǵlumat alýǵa bolady. Osydan eki-úsh jyl buryn engizilgen «Elektrondyq úkimet» portaly jumysymyzdy odan ári jaqsarta tústi.

Sot tájirıbesiniń bir kór­set­kishi – qujat aınalymynyń qaǵaz túrinen tolyqtaı bas tartyp, zamanaýı sot prosesiniń arqaýy bolatyn elektrondyq tehnologııalarǵa ótý bolyp otyr. Endi talap-aryz sotqa jazbasha nysanda, ıakı elek­trondyq qujat nysanynda beriledi. Aryz elektrondyq qujat nysanynda berilgen kezinde ol talap qoıýshynyń elektrondyq sıfrlyq qoltańbasymen kýálandyrylady. Elektrondyq qujat nysanyn­da beriletin talap-aryzǵa AIJK-niń 151-babynyń birinshi bóliginde kórsetilgen qujattardyń elek­trondyq nysandaǵy kóshirmeleri qosa beriledi. Qazirgi tańda qala­lyq sotta elektrondyq sıfrlyq qoltańba paıdalanylyp, «E-sýd» elektrondyq úkimet portaly ar­qyly berilgen elektrondyq talap-aryzdar qabyldanýda. О́tken jyly qalalyq sotqa elektrondyq portal arqyly 600-ge jýyq aryz qabyldandy. Al bıylǵy jyldyń alǵashqy aıynyń ózinde júzden astam talap-aryz qabyldanyp otyr. Munyń ózi azamattardyń ýaqytyn únemdeýine jol ashýda.

О́tken jyldyń kókteminde Jo­ǵarǵy Sottan sot barysyn to­lyq­­taı jazyp alý týraly tapsyrma tústi. Oblystyq sottyń tór­aǵasy Abaı Jambyluly Rah­metýllın bul tapsyrmaǵa erekshe mán berip, onyń oryndalýyn qatań túrde óz baqylaýyna aldy. Sonyń nátıjesinde sol byltyrǵy jyldyń qyrkúıek aıyna deıin ózimizdegi 11 zaldyń bárinde sot barysy to­lyqtaı jazylyp alynatyn boldy. Osynyń bári qosyla kelgende sot júıesin shırata túsýge úlken septigin tıgizýde.

– Az ýaqyt bolsa da ke­she­gi keńes zamanynda da sot tóraıymy bolǵan ekensiz. Al elimiz egemendikke qol jet­kizgennen bergi jerde ózińizge júktelgen osyndaı jaýap­ty qyz­metti abyroımen atqaryp kelesiz. Osyǵan oraı eki kezeńdegi aıyrmashylyq týraly ne aıtar edińiz?

– О́tkenge tas laqtyrǵan durys bolmas. Ári-beriden soń zańger mamandyǵyna sol keshegi zamanda ıe boldym. Alǵashqy eńbek jolymyz da sol kezde bastaldy. Sondyqtan, ótkenge ókpem joq. Solaı deı turyp, eki kezeńniń ózin­dik ózgesheligi barshylyq ekendigin aıtpasqa bolmaıdy. Aıtalyq, keńes zamanynda par­tııanyń sot isine jónsiz aralasyp jatatyny ras edi. Qaıbir sheshimimiz sonyń saldarynan joǵarydan buzylyp jatatyn. Oǵan ishimiz ashıtyn. О́ıtkeni, adam taǵdyryna bilmestikpen aralasyp, seniń she­shimińdi ózgertý durys emes qoı. Al qazir ondaıdan aryldyq. Iаǵnı, túrli deńgeıdegi ákimderdiń sot jumysyna aralasýy múmkin emes. Al muny nege úlken ózgeris demeske!

Sonsoń toqsanynshy jyl­dardyń ortasynan aýa sottar El­basynyń arnaıy Jarlyǵymen taǵaıyndalatyn boldy. Bul da sot jaýapkershiligin arttyra tústi dep bilemin. Al sottardy saılaý máselesine keletin bolsaq, onyń da óz ýaqyty bolar. Egemen el atanǵannan bergi jerde elimiz ózgeris-jańalyqtan kende emes qoı. Endeshe, ár nárse óz ýaǵynda. Sondyqtan mundaı jaýapty sát­terde asyǵystyqtyń qajeti shamaly.

– Gúlshat Musaqajyqyzy, oqyrman bir oblystyń úzdik sotynyń ómir jolyn tereńirek bilgisi kelýi múmkin ǵoı. Aıt­paqshy, sizdiń alǵashqy ma­mandyǵyńyz qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi dep estımiz. Sol ras pa?

– Iá, sizder bárin estip, bilip otyrasyzdar. Mektepte oqyp júrgende ádebıetshi muǵalim bol­ǵym kelgeni de, azdap óleń jazatynym da ras. Biraq, mektepti bitirgen bette oqýǵa túse almadym. Sonsoń, Aıagóz aýdandyq halyq sotyna hatshy bolyp jumysqa ornalastym. Al keler jyly Semeı pedagogıka ınstıtýtynyń qazaq tili men ádebıeti fakýltetine syrttaı oqýǵa tústim. О́zimshe áli de ádebıetshi bolamyn dep júrmin ǵoı.

Biraq, ómir-ózen arnasy meni basqa salaǵa alyp ketti. Arada bi­rer jyldan soń aýdandyq sot májilisiniń hatshysy, taǵy bir-eki jyldan soń aýdandyq sottyń keńse meńgerýshisi boldym. Ol kezde pedınstıtýtty syrttaı oqyp bitirip alǵan bolatynmyn. Endi meni zań qyzmeti qyzyqtyryp áketip bara jatqan soń, Sverdlovskiniń zań ınstıtýtyna syrttaı oqýǵa tústim. Al resmı túrde zańger bolyp shyq­qan soń Semeıge kelip, advokattar alqasynda qyzmet ettim. Arada úsh jyldan soń Úrjar aýdandyq sotynyń tóraıymy bolyp taǵaıyndaldym. Budan keıingi jerde ózimniń týǵan jerim Aıagózde, sonsoń, Borodýlıha aýdanynda sot tóraıymy boldym. Al 2009 jyldan beri Semeı qalalyq sotynyń tóraıymy bolyp qyzmet etip jatqan jaıym bar. Jalpy, sot salasynda eńbek ete bastaǵanyma bıyl 40 jyl tolyp otyrsa, sot tóraıymy qyzmetin atqaryp kele jatqanyma 25 jylǵa jýyqtap qalypty. Eshkim de sot bolyp týmaıdy. Halqymyzda týra bıde týǵan joq, týma bıde ıman joq degen ulaǵatty sóz bar. Mine, osy sózdi kúndelikti jumysyma basshylyqqa alǵandyqtan bolar, táýbe dep aıtaıyn, eshkimniń qarǵysyna qalǵan joq sııaqtymyn.

– О́mir aǵysy óz ózgerisin jasap, sot bolyp kettik dep jatyrsyz. Al báribir alǵashqy mamandyǵyńyzdy da umytpaǵan bolarsyz. Soǵan oraı sot júıesine memlekettik tildi engizýge baılanysty ne aıtqan bolar edińiz?

– Siz nanasyz ba, nanbaısyz ba, ózińiz bilińiz. Biz ózimizge túsken ótinishke oraı onyń ıesiniń qaı ulttyń ókili ekendigine qaramaı jaýapty eki tilde joldaımyz. Is qaǵazdary da eki tilde júrgizilýde. Al sot májilisi talap-aryzdyń qaı tilde jazylǵanyna qaraı ótedi. Osy oraıda qaısybir advokattarǵa ókpelimiz. Ondaılar ózi memlekettik tildi bilmegen soń aryzdy oryssha jazdyrtyp jatady. Aldaǵy ýaqytta osy til máselesine baılanysty advokattarmen dóńgelek ústel ótkizeıik dep jatyrmyz. Al bizdegi sýdıalarǵa keletin bol­saq, sonyń bir ekeýi ǵana tilge shorqaqtaý. Olardy oqytyp jatyrmyz. Bizdegi til kabıneti soǵan oraı óz jumysyn shırata túsýde.

Osy oraıda bir nárseniń as­tyn syzyp aıta ketsem deımin. Keıde zań talabynyń ózine mo­ıynsynbaıtyndarǵa maqaldap, máteldep, ornymen sóz qozǵasań, jerge kirip kete jazdaıdy. О́ıtkeni, halqymyz sóz súıekten, taıaq etten ótedi dep jatady ǵoı. Sózdiń, ana tiliniń qudireti mine, osynda!

– О́leń jazýdy qoıyp ketken joqsyz ba? Súıikti aqyndaryńyz kim?

– Búginde óleńdi ózim úshin ǵana jazamyn. Muqaǵalı aǵamyzdy, Farıza, Kúlásh apalarymyzdyń jyryn súıip oqımyn.

– Otbasyńyz týraly qysqasha aıta ketseńiz…

– Toǵyz balanyń segizinshisimin. Ákem Musaqajy qurmetti temir­jolshy atanǵan adam. Aıagózde ol kisiniń atynda kóshe bar. Atamyz Qyryqbaı erte zamanda Mekkege barǵan ataqty adam eken. Áke jolyn qýǵan aǵamyz Bolat Almatyda depo bastyǵy. Ol kisi de qurmetti temirjolshy.

Joldasym Kenjeǵalı polısııada qyzmet etti, zapastaǵy ofıser. Ulymyz Janat Besqaraǵaı aýdanynyń prokýrory. Qyzymyz Elmıra da zańger. Bir sózben aıtqanda, áýletimizben zańgermiz. Nemerelerimiz jelkildep ósip keledi. Soǵan shúkirshilik deımiz.

Áńgimelesken

Dáýlet SEISENULY,

jýrnalıst.

SEMEI.