Týra ertegi keıipkerlerindeı ómir súrgim keledi keıde. Sebebi ádildik bar onda. Aq pen qaranyń arpalysyna, jaqsy men jamannyń tekedeı tiresken tartysyna qurylǵan myna ómirde aryna júginetin jandardyń kóp bolǵanyn qalaımyn. Onda adamǵa bolsyn, tabıǵatqa bolsyn jasaǵan qııanaty úshin keıipker jazalanady. Sońynda qatesin túsinip, sabaq alyp, naǵyz adamǵa aınalady emes pe? Onda jaqsylyq – jaqsynyń jarshysy.
Al jaqsy bolý úshin ne isteý kerek? Osy men qandaı adammyn? Keıingi oqyǵan dúnıelerimniń kózqarasymen qarasam, jaqsy bolýdan áldeqaıda alyspyn. Sebebi jaqsy sóziniń maǵynasy óte aýqymdy. Sondyqtan búgingi sanany qarajat bılegen naryq zamanynda ıgi jaqsylar kóp bolsa eken degen aq tilegimniń baryn jasyrmaımyn. Júreginde ımandylyq, janynda tazalyq, tileginde aqtyq, áreketinde shynaıylyq, kózinde meıirim, alaqanynda jylylyq bar adamdar kóp bolsa, myna álem qatygezdiń qareketinen, urynyń áreketinen, sýaıttyń ótiriginen, arsyzdyń aramdyǵynan, ádiletsizdiktiń buǵaýynan, tabıǵat qundylyqtaryn baǵalamaıtyn ysyrapshyldardan tazarar edi....
Kópshiliktiń kózqarasy menimen úndes kelmeı qalatynyna kózim jetip keledi. Sebebi «zamanyń túlki bolsa, tazy bop shaldyń» áreketin ustanatyndar barshylyq. Alaıda meniń tabıǵatym ondaı minezdi quptamaıdy, janym qalamaıdy. Eger ondaı áreket oryn alatyn bolsa, óz-ózimdi jegideı jep, rýhanı ashtyq paıda bolady. Jandúnıem kirlegendeı sezinemin ózimdi. Negizi, biz, adamdar, tabıǵattyń baılyǵyn eshqashan sarqylmaıtyn qazyna retinde túsinsek te, onyń lastanyp jatqanyna nazar aýdara qoımasaq ta, óz qajettiligimizdiń kirlegenin birden ańǵaramyz. Alaıda kıim, kólik, úı kirlense, sýmen jýyp alýǵa múmkindik bar. Biraq ol sýdyń óziniń tazalyǵyna qazir kúmánmen qaraımyn. Al eger adamdardyń ishki dúnıesiniń «kiri» osylaı birden kórinetin bolsa, qalaı bolar edi? Biz, adamdar, jandúnıemizdi qalaı tazartamyz? Qalaı jýamyz?
Al men óz-ózimnen esep alý arqyly «jýamyn». Kináni ózgeden emes, ózimnen izdeýdi bastaımyn. Múmkin, sózimdi túzeýim kerek shyǵar, bálkim, áreketim durys bolmady ma? Osy kezde: «Sózińdi túze, minezińe aınalady, al mineziń – seniń taǵdyryń» degen ataly sóz oıyma oralady. «...Adam balasy adam balasynan aqyl, ǵylym, ar, minez degen nárselermen ozbaq. Onan basqamen ozdym deý – aqymaqtyq», degen Abaıdaı ǵulamanyń sózin arqaý etemin únemi. Qatarlastarymnyń boıyna da osy qaǵıdalardy sińirýge tyrysyp kelemin. Sebebi qazirgi kezde oqyǵan bilimnen góri júrekke toqyǵan bilim mańyzdyraq kórinedi maǵan. Jan tazalyǵyna qoldyń, qulaqtyń, tildiń, oıdyń, júrektiń, qorshaǵan ortanyń tazalyǵy alyp baratynyna esh kúmán keltirmeımin.
Qazir adamdar bir-birine: «Zaman ózgerdi me, álde adam ózgerdi me?» degen suraqty kóp qoıady. Zaman ózgeretindeı kúnniń ornyna tún kelip jaryq pen qarańǵy aýysyp jatqan joq qoı. Endeshe adam da, zaman da ózgergen joq. О́zgergen tek adamnyń peıili men pıǵyly ǵana.
Adam balasyna da jan tazalyǵy úshin rýhanı azyq asa qajet. Obal, saýap, uıat dep atalatyn bıik qundylyqtar adamnyń qorjyny bolýy kerek dep esepteımin. Adamnyń tabıǵaty sonysymen erek. Tabıǵattyń tazalyǵy adamnyń jandúnıesiniń tazalyǵymen ushtasyp jatyr desek, esh qatelespeıtinimiz anyq. Tazalyqty ózimizden bastaıyq, endeshe. Eń bastysy, kóńilimizdi, jandúnıemizdi kirletpeıik.
Mádına BEKSEIIT,
«J.Aqylbaev atyndaǵy eksperımentaldyq mektep- gımnazııa» KMM-niń túlegi
Qaraǵandy oblysy,
Shet aýdany,
Aqsý-Aıýly aýyly
