Hrapýnov mıllıondary nemese bul otbasynyń qısapsyz baılyǵy qashan jáne qalaı jınaldy?

Senbi, 16 naýryz 2013 2:01

Almaty qalasynyń eks-meri, bu­ryn­ǵy Tótenshe jaǵdaılar mı­nıstri Vıktor Hrapýnov pen onyń áıeli Láılanyń, balalary Ilıas pen Elvıranyń menshikterindegi mıl­lıondaǵan shveısar franki mólsherindegi aqshalar men bulardan bir de kem emes múlikteri týraly sóz qozǵala qalǵan­da, keıde meniń oıyma orystyń XIX ǵasyrda ómir súrgen belgili jazýshysy Dmıtrıı Mamın-Sıbırıaktiń jelisi ózimizge bala kezimizden tanys «Prıvalov mıllıondary» degen romany oralady. Jazýshynyń basty qaharmany Sergeı Prıvalov qalaı aıaq astynan mıllıoner bola qalsa, bizdiń búgingi keıipkerimiz Vıktor Hrapýnov ta tap solaı kútpegen jerden mıllıondardy qaltaǵa uryp shyǵa keledi.

Senbi, 16 naýryz 2013 2:01

Almaty qalasynyń eks-meri, bu­ryn­ǵy Tótenshe jaǵdaılar mı­nıstri Vıktor Hrapýnov pen onyń áıeli Láılanyń, balalary Ilıas pen Elvıranyń menshikterindegi mıl­lıondaǵan shveısar franki mólsherindegi aqshalar men bulardan bir de kem emes múlikteri týraly sóz qozǵala qalǵan­da, keıde meniń oıyma orystyń XIX ǵasyrda ómir súrgen belgili jazýshysy Dmıtrıı Mamın-Sıbırıaktiń jelisi ózimizge bala kezimizden tanys «Prıvalov mıllıondary» degen romany oralady. Jazýshynyń basty qaharmany Sergeı Prıvalov qalaı aıaq astynan mıllıoner bola qalsa, bizdiń búgingi keıipkerimiz Vıktor Hrapýnov ta tap solaı kútpegen jerden mıllıondardy qaltaǵa uryp shyǵa keledi.

Biraq bulardyń budan arǵy tirshilikteri bir-birimen onshalyqty qabysa qoımaıdy. Eger baıaǵy zaman baıynyń murageri Sergeı Aleksandrovıch osynshalyqty qazynaǵa ákesinen qalǵan múkámaldar arqyly qol jetkizse, qazirgi zamannyń jylmańdaǵan jylposy Vıktor Vıaches­lavovıch memlekettiń múlkin ońdy-sol­dy shashý arqyly qarjysy qyrýar qal­­­talylardyń qatarynan oryn ala qoıady.

Sonymen, Hrapýnovtyń mıllıondary qalaı, qashan jáne qaıdan keldi? Ágárákı, biz de klassık jazýshynyń yńǵaıymen ǵaıyptan taıyp, «Hrapýnov mıllıondary» degen tarıhı-derekti roman jaza qalsaq, onyń negizgi jeli­sin qalaı quryp, fabýlasyn qalaı óris­tetip áketken bolar edik? Álbette, búginde bóten elde bezgek tıgendeı bo­lyp bezildep júrgen Vıktordy ólmes týyndynyń ózegindegi Sergeıge uqsa­typ, biraz jylǵa sozylǵan úzilisten soń týǵan qalasyna aqboz attyń ústimen aspandatyp oralta almaımyz. Al kele qalǵan kúninde de ony munda sol kezde mol baılyqtyń kútip turǵanyn baıandap, taǵy jalǵan sóıleı almasaq kerek. Buǵan kerisinshe, Vıktor sol týǵan jerinde júrgen kezinde-aq alýǵa yńǵaıly nárseni alyp, urlaýǵa keletin nárseni urlap, júrgen jerleriniń bárin typ-tıpyl etip, budan birshama ýaqyt buryn shet jaqqa taıyp turǵan. Demek, Hrapýnov týraly shyǵarmanyń prology Prıvalovtyń eldegi múkámalyna ıe bolý úshin kelgeni sııaqty kóterińki kóńil-kúıden emes, onyń elde júrip, uńǵysy batqansha urlaǵan dúnıelerin syrtqa qalaı alyp qashý keregin oılap, oıy oıran bolǵan keskinin sýretteýden bastalýy tıis.

Bizdiń bilýimizshe, ázirge aýyzsha ǵana jazylyp úlgergen osy týyndynyń qa­laı bastalyp, qalaı órbıtinin búginde zerttep júrgender bizdiń elde de, jat jurtta da jetip jatyr. Sebebi, Qa­zaq­stannyń quqyq qorǵaý organdary da, Shveısarııanyń ádildikti kúzetý­shileri de Vıktor Hrapýnov pen onyń kompanııasynyń kenetten qalaı baıyp shyǵa kelgenderin anyqtap alýǵa qushtar. Qolynan kelip turǵanda, qonyshynan basyp úlgergen eks-ákim hám eks-mınıstrdiń qaltasyn alaıaqtyq jolmen toltyrǵany, qylmystyq top qurǵany jáne aqsha jymqyrǵany jaıly aıyptaýlar qazir Alpi taýynyń munar basynda da qalyqtap turyp qalǵan sııaqty.

Endi ótkendi eske túsire keteıik. Tótenshe jaǵdaılar mınıstri V.Hra­pýnov 2007 jyldyń qarashasynda qyzmetinen ketti. Sol ýaqytta ol tap osyny kópten kútip júrgendeı, birden shuǵyl jınaldy da, kelesi jyldyń sáýir aıynda kúlli otbasymen Shveısarııaǵa qaraı údere jol tartty. Bastapqyda Vıktor bul attanysty «azdap densaýlyǵyn jóndep alý úshin» dep búrkemelegenimen, onyń endi qaıtyp elge oralǵysy kelmeıtini áý bastan bilinip qaldy. Munyń «jaı qydyryp baryp, uzaq ýaqyt jatyp qaıtý» emes, naǵyz jele jortyp, sýyt qashý ekenin birneshe faktor aıqyndap ta beredi. Birinshiden, ol shalǵyndy-qarly shyǵanǵa bararynda TÝ-154 ushaǵyn jaldap shyqty. Kózi kórgender osy alyp laınerdiń ózine qashqyn sheneýnik pen onyń otbasy músheleriniń dúnıe-jıhazdary áreń syıyp barǵan desedi. Olaı bolsa, syrtqa «densaýlyǵyn túzeý úshin» baratyn adam ózimen birge onda salmaǵy 18 tonnadan asatyn zattaryn ala ketpese kerek. Ekinshiden, osynyń ózin qanaǵat tutqan qashqyn Qazaqstanda ózi men áıeliniń atynda birqatar jyljymaıtyn múlikterdiń sol kúıi satylmaǵan qalpynda qalyp bara jatqanyna da taǵattap qaraı almady.

Sol qashqyn sheneýnik – Vıktor Hrapýnov búginde Shveısarııadaǵy eń baı adamdardyń qataryna kiredi. Aıtqandaı, ol osynda taban basqanyna jyl tolar-tolmasta-aq Bilan degen sarapshylar jýrnalynyń baı adamdary tiziminiń qalyń ortasyna kúmp ete tústi. Mine, sol 2009 jyldan beri Vıktor Vıacheslavovıch eldegi eń jaqsy qamtamasyz etilgen turǵyndardyń tobynan oryn alyp keledi. Al «Qurylys jáne jyljymaıtyn múlik» dep atalatyn kategorııada ol 300-400 mln. shveısar frankimen (shamamen 384 mln. AQSh dollary) ekinshi ondyqtyń keýde qatarynda tur. Ras, qýlyǵyna quryq boılamaıtyn Vekeń kelesi jyly baılyqtarynyń bir bóligin balalaryna bólip berip, reıtıngi boıynsha solardy alǵa shyǵara qoıdy. Bul, biraq, «qosylǵyshtardyń oryndaryn aýystyrǵanmen, qosyndy ózgermeıdi» degen teoremadaǵy sııaqty, baılyqty urlyq jolmen jasaýshy bas-Hrapýnovtan taraıtyn qazynanyń kólemin ózgerte almaıdy. «Aq qoı, qara qoı – bári bir qoı» demekshi, osynyń bári, aınalyp kelgende, Vıktor Vıacheslavovıchtiń aqshasy ekenine eshkimniń de kúmáni joq.

Osy jyldarda ury áýlettiń enshisine engen dúnıeleri arasynda Elvıra Hrapýnova-Beldımanıdiń Jeneva kóli jaǵasyndaǵy Cologny degen jerden  32 mln. frankke puldap alǵan ǵajaıyp vıllasy erekshe kózge túsedi. Onyń bul keremet úıdi satyp alýyna múmkindik bergen negizgi tabys kózi Jenevadaǵy ıspan áshekeılerin satatyn shaǵyn ǵana dúńgirshek kórinedi-mis. Endi buǵan kim senedi? Al olıgarhtyń uly Ilıas Hrapýnov bolsa, asta-tók jyljymaıtyn múlikterdi salatyn Swiss Development Group SA dep atalatyn jeke qurylys kompanııasyn basqarady. Onyń da munda qysqa merzimde qol jetkizgen baılyǵy estigen adamdy eseńgiretip jiberetindeı. Ákesiniń áńgúdik jolmen ala qashqan aqshasyna mastanǵan Ilıas, máselen, Vevege jaqyn jerden Hotel du Park degen jáne Vo kantonynda Le Mont-pelerin dep atalatyn eki meımanhana satyp alypty. Sol sııaqty, Vo kantonynan satyp alǵan Chardonne qonaqúıin keıin «Park Kempınskı» degen ataýly lıýks klasty 24 oryndyq meımanhanalyq rezıdensııaǵa aınaldyryp jiberipti. Bulardan basqa, Valedegi Saas Fe taýly kýrortynda meımanhana keshenin taǵy alyp qoıypty. Qazirgi kúnderi «japyraǵy jaıqalǵan» sý jańa bıznesmen bulardan da basqa óte qymbat qundy jobalardy júzege asyryp jatqanǵa uqsaıdy.

Balalarynyń bıznes álemindegi «bas aınaldyratyn tolaǵaı tabystaryna» Láıla Hrapýnova hanymnyń da qosqan úlesi az bolmaǵan sııaqty. Uly Ilıastyń aıtýynsha, ol qazaq jerinde birinshi jeke telearnany ashqan adam bolyp sanalady eken. Keıin, 1998 jyly Láıla Beketova ony pálenbaı mıllıon qarjyǵa satyp, sumdyq baıyp shyǵa keledi. Balasy bul aqshaǵa sol kezde iri zaýyt ta satyp alýǵa bolatynyn jetkizedi. Munyń ornyna Láıla bul aqshalardy jyljymaıtyn múlikter satyp alýǵa salady. Al onyń qandaı aıla-sharǵysy bolǵanyn biz ótken joly Beketova-Hrapýnovanyń Almaty qalasynda balalar baqshasy ǵımaratyn satyp alyp, ony artynsha qaıta satý arqyly qanshalyqty «batpan quıryqqa» kenele ketkenin jazǵanbyz. Álbette, ol munyń bárin qala ákimi V.Hrapýnovtyń áıeli bolǵandyqtan ǵana jasaı aldy…

Ústimizdegi jylǵy aqpan aıynda Eko­nomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttiginiń resmı ókili Murat Jumanbaı bizdiń elimizde burynǵy top-sheneýnik Vıktor Hrapýnovqa qatysty jemqorlyq jáne ekonomıkalyq sıpattaǵy 20 qylmystyq istiń qozǵalǵanyn málimdedi. Bulardyń arasynda «laýazymdyq ókilettikti asyra paıdalaný», «zańsyz jolmen alynǵan aqsha qarajatyn nemese basqalaı mú­likterdi jaratý», «senip tapsyrylǵan óz­geniń múlkin iri kólemde ıemdenip ke­tý nemese talan-tarajǵa salý» degen sııaq­­ty qudaıyna qaraǵan adal adam­­­dar­dyń báriniń júrekterin tas tóbesine shy­ǵaratyn sumdyq aıyptaýlar bar. Mundaı aıyppen, mundaı júkpen onyń endi qalaı jer basyp júretini bizge túsiniksiz.

Shamasy, qylmystarynyń qıǵylyǵy shamdaryna tıip bitse kerek, qazirgi tańda halyqaralyq Interpol da erli-zaıypty Hrapýnovtarǵa izdeý jarııalap qoıdy. Bul habarlandyrý halyqaralyq qylmys polısııasynyń resmı saıtynan da oryn alǵan.

Mine, osynyń bári joǵarydaǵy «Hrapýnov pen kompanııa» mıllıondary qalaı, qashan jáne qaıdan kelgeni týraly suraqqa jaýap bere alsa kerek. Bul qarjylar – Qazaqstan halqynyń aqshasy. Bul – siz ben bizdiń taban aqy, mańdaı terimizben jyldar boıy jınaǵan ıgiligimiz. Sony jemsaýy tolmas bir jebir bir sátte-aq jymysqy jolmen syrtqa asyryp áketip otyr.

Aıtqandaı, D.Mamın-Sıbırıak romanynyń sońynda Sergeı myrza otanyna taǵy qaıta oralyp, óziniń ómirdegi eń basty baılyǵy, eń qymbat mıllıondary saýdyraǵan aqsha emes, munyń ornyna týǵan jerinde baqytty urpaq ósirý ekenin aıqyn sezinedi. Mundaı baqytty, ókinishke oraı, bizdiń úlgimizdegi Vıktor myrza endi eshqashan basynan keshpeıtin shyǵar, sirá!

Rýslan IGILIK.