AQSh pen Iran teketiresi órship tur

Oqıǵa amerıkalyqtardy dúr sil­kindirdi. «Ushqyshsyz áýe ap­paraty halyqaralyq keńis­tikte júrgende qulatyldy. Bul Irannyń Amerıkaǵa ja­sa­ǵan shabýyly» degenge saıatyn málim­demelerdi prezıdent D.Tramptan bastap kópshilik amerıkalyq joǵary deńgeıdegi sheneýnikter jarııalap úlger­gen. О́z tarapynan Tegeran ush­qysh­syz áýe apparaty óz eliniń áýe keńistigindegi shekarasyn buzǵanyna bultartpas dáleli baryn aıtady. Amerıkalyq­tar atyp túsirilgen dron úshin Iranǵa áýeden soqqy beremiz dep te órekpigen. Biraq sońǵy sátte D.Tramp bul sheshimdi toqtatty dep jazady «Nemis tolqyny». Alaıda The Washington Post gazeti óziniń jasyryn aqparat arnalaryna silteme jasaı otyryp, AQSh Irannyń zymyrandar ushyratyn qondyrǵylarynyń kompıýterlik júıelerine kıbershabýyldar jasap, olardyń jumysyn búldirgenin aıtady. Gazet bul operasııa prezıdent Tramptyń qoldaýymen bolǵanyn da ashyp aıtqan. Kıbershabýyl­dy AQSh «birneshe aı boıy da­ıyn­daǵan». Bul operasııany AQSh-tyń Ortalyq Barlaý bas­qarmasy Taıaý Shyǵysty zertteý­ge mamandanǵan áskerı ve­do­mst­vo­nyń mamandarynyń kóme­gimen daıyndaǵan. Shabýyl 21 maý­symnyń túninde iske asyryldy dep jazady gazet.

Osy derektiń ras ekendigin AQSh prezıdentiniń ótkir rıto­rı­kasynyń kúrt tómendep qal­ǵanynan da ańǵarýǵa bolady. Donald Tramptyń áskerı áýe shabýylyn toqtatqany da osy oqıǵadan keıin, 22 maýsymda boldy. Alaıda 23 maýsymda ózi­niń Týıtterden beriletin má­lim­demesinde ol: «Men Iranǵa soq­qy berýdi eshqashan toqtatqan emespin. Keıbireýler muny qate túsinip jatqan kórinedi. Men onyń oryndalýyn osy mezetke ǵana toqtattym», dep jazdy.

Al seısenbi kúni sol Týıt­terge: «Irannyń kez kelgen amerı­kalyq nysanǵa jasaǵan shabýy­lyna biz anaǵurlym artyq kúshpen ja­ýap berip otyratyn bolamyz» dep jazdy.

24 maýsymda D.Tramp Iran­nyń Joǵarǵy kóshbasshysy Aıatolla Álı Hameneıge jáne bas­qa da bir top joǵary shendi resmı tulǵalarǵa qarsy ekono­mı­­kalyq sanksııa jarııalady. Sanksııalar osy aptada, tipti Iran­nyń Syrtqy ister mınıstri Djavad Zarıfke qarsy da qol­da­nylýy múmkin degen boljam bar.

Bular da ushqyshsyz áýe apparatyn atyp túsirgenge jaýap dep jarııalandy. Iran pre­zı­denti Hasan Roýha­nı osy­naý áreket­ter­di bassyz­dyq­qa balaıtynyn aıtty. Al Iran­nyń Syrtqy ister mınıstri Mu­ham­med Djavad Zarıf bul má­selege baılanysty: «Tramp­tyń mańyndaǵy «saıası qarshyǵalar» dıplomatııany jek kórip, tek soǵys bolǵanyn ańsaýda» dep málimdedi.

AQSh syrtqy saıasatynyń Iranǵa qatysty negizgi maqsaty – oǵan qarsy halyqaralyq koalısııa uıymdastyrý ekeni baı­qala bastady. О́tken dúısenbi kúni AQSh-tyń Memlekettik hatshysy Maık Pompeo Er-Rııadqa naq osy maqsatpen ushyp kelgen. Taıaý Shyǵysqa ushar aldynda jýrnalısterge bergen suhbatynda Pompeo «koalısııa qursaq, ol álemdegi terrorızm­niń demeýshisine soqqy berýge da­ıyn bolar edi» dep jarııala­dy. Sony­men birge ol óziniń saparynda Saýd Arabııasymen qatar BAÁ-ge de baratynyn aıtty. Qos  monarhııa AQSh-tyń Taıaý Shy­ǵys­taǵy iri odaqtastary bolyp esepteledi.

Bolashaq koalısııaǵa AQSh Parsy shyǵanaǵynyń bo­ıyn­­daǵy elderdi ǵana emes, Azııa men Eýropanyń bir­qa­tar memleketin tartpaq. 24 maýsymda Saýd Arabııasynyń koroli Salman ál-Saýdpen bol­ǵan kelissózder týraly ózin­iń Týıtterdegi málim­de­mesin­de Mem­lekettik hatshy ke­lis­sóz­­derdiń ónimdi bol­ǵanyn jaz­­dy. «Bizdiń maqsaty­myz Ormýz bu­ǵazyndaǵy tynysh­tyq­ty qam­tamasyz etý» dep jazdy ol. 195 shaqyrymdyq Ormýz buǵazy­nyń soltústik jaǵalaýy Irannyń jeri ekendigin eske sala ketemiz.

Bolashaq koalısııaǵa AQSh Reseıdi de tartpaq nıette eke­ni sezilip tur. 24 maýsymda Reseı Fe­de­rasııasy Qaýipsizdik ke­ńesi­niń hatshysy Nıkolaı Patrýshev Ierýsalımge baryp, Izraıl prezıdenti Benıa­­mın Netanıahý jáne AQSh pre­zıdentiniń ulttyq qaýip­sizdik jónindegi kómekshisi Djon Boltonmen kezdesken. Mun­daǵy negizgi másele Sırııa­daǵy ahýal bolǵanymen, N.Pat­rý­shev pen D.Bolton ońasha kez­desip, Iran máselesin talqy­la­ǵa­ny da belgili boldy. Alaı­da bul kelissózderdiń sátti bol­maǵany taraptardyń málim­demelerinen aıqyn bilindi. Máselen, kelissózden shyqqan N.Patrýshev jýrnalısterge bergen suhbatynda Iran áskerıleri amerıkalyq ushqyshsyz áýe apparatyn ózderiniń áýe keńistigin buzý kezinde atyp túsirgenin biletinin aıtty. «Meniń qolymda RF Qorǵanys mınıstrliginiń bul týraly naqty aqparaty bar» dep jarııalady ol.

Osynyń ózinen AQSh-tyń Iranǵa qarsy koalısııasyna Reseı tarapynyń qarsy shyǵa­tyny kórinip tur. Endi AQSh dıp­lomatııasy D.Tramptyń Japo­nııa­nyń Osaka qalasynda bolatyn G20 kóshbasshylarynyń sammıtindegi Reseımen ekijaqty kezdesýinen úmitti ekenin jasyrmaı otyr. 28-29 maýsym kúnderi bolatyn sammıtte D.Tramp Reseı Federasııasynyń pre­zı­denti V.Pýtınmen kezdes­pek­shi. Osy­nyń aldynda Tramp «Reseı­men qatynasty túzetý kerek» ekenin Týıtterge jazǵan edi.

Aıta ketetin jaıt, AQSh Irannyń «shabýyly» týraly BUU Qaýipsizdik Keńesinde de baıan­dady. Munda Iran ókili de óz ustanymdaryn jetkizdi. Ázirge BUU Qaýipsizdik Keńesi eki eldi kelissóz ústeline otyryp, máseleni beıbit jolmen sheshýge shaqyrýmen shekteldi.