Rýhanııat • 28 Maýsym, 2019

Sultan Raev: Azııa ádebıetiniń altyn dáýiri kele jatyr

498 ret kórsetildi

Qazaq oqyrmany men kórermeni úshin Sultan Raev esimi «Mekkege qaraı uzaq jol» áfsanasy arqyly jaqsy tanys. Qyrǵyz qalamgeriniń atalǵan týyndysy birneshe jyldan beri teatr sahnalarynda úzdiksiz qoıylyp, talaı kórermenniń ystyq qoshemetin enshilep keledi. Endi, mine, qazaq oqyrmanyna «Janjaza» romany arqyly jazýshylyq áleminiń de esigin aıqara ashyp bergen sýretker sáti túsken suhbatymyzda shyǵarmashylyq sheberhanasynyń qyr-syry men qoǵamdyq oılaryn ortaǵa saldy.

– Sultan Ákimuly, jaqyn­da Ha­lyq­aralyq Túrki akademııa­synyń qol­daýymen «Janjaza» romanyńyz tuńǵysh ret qazaq ti­line aýdaryl­dy. Qutty bolsyn! Jalpy, «Janja­zanyń» qa­­zaq tilinde sóıleýin qalaı baǵa­laısyz? Kóńilińizden shyq­­­­­­ty ma?

– Rahmet! Qazaq-qyrǵyzdyń bir týǵandyǵy, aǵaıyndyǵy jó­ninde tańdy tańǵa jalǵap uzaq aı­ta berýge bolady. Bul eki el­di eshqashan eshnárse ajyrata al­maı­dy. Biz – bir báıterektiń eki butaǵymyz, bir qustyń qos qa­natymyz. Rýhy ortaq úndestik tap­qan eldermiz. Kezinde Shoqan Ýá­lıhanov, Muhtar Áýezov, Shyń­ǵys Aıtmatovtar arqyly eki el arasynda salynǵan ádebı-rý­hanı sara joldy búginde jan­dandyrýǵa osy eńbektiń sál de bolsyn septigi tıip jatsa, bek­ qýanyshtymyn. О́ıtkeni men úshin bul – tarıhı oqıǵa.  «Jan­jaza» romany qazaq tilinde al­ǵash ret jaryq kórip otyr. 2014 jyly Londonda shyqty. Byl­tyr Ankarada basylyp, tú­rik oqyrmanyna jol tartsa, en­di, mine, bas qalalaryńyzdyń tó­rinen qazaq tilinde shyǵyp otyr. Bul jazýshy úshin óte qýanyshty dúnıe. Álbette, buǵan deıin Qa­zaqstanda birneshe pesam qoıyl­ǵan. Biraq kitabym tuńǵysh ret aýda­rylyp otyr.

– Sózińizde ǵana emes, shyǵar­mashylyǵyńyzda da Shyń­ǵys Aıtmatovqa degen shek­siz bir qur­met­tiń lebi esip turady. Tipti eńbek­terińizdiń kópshiliginen áıgili qalamger qol­tańbasyna tán rýhanı ún­des­tikti sezý de qıyn emes...

– Iá, ol jaǵyn durys baı­qap­syz. Men ózimdi Shyńǵys Aıt­matovtyń shákirti sanaımyn. Sebebi jazýshynyń qasynda kóp júr­dik. Áńgimelesip, taǵylymyn tyńdap ádebı álemge ımene qa­dam basyp, boı túzedik. Qazaq tili­ne aýdarylǵan qolyńyzdaǵy «Janjaza» degen romanymnyń da eń alǵashqy oqyrmany Shyń­ǵys Aıtmatov bolatyn. Bul týyn­­­dy­nyń áý bastaǵy ataýy­ «Aqyrǵy paı­ǵambar» dep qoıyl­ǵan edi. Bi­raq­ keıin Shyń­ǵys Aıt­matov oqyp shyǵyp: «Sultan, aı­nalaıyn,­ romanyńdy oqydym. Jaqsy ja­­zylypty. Tereń fılo­sofııasy bar eken. Qyrǵyz áde­bıetindegi óz­geshe qubylys, ada­mı fenomen bol­ǵaly tur» dep joǵary baǵasyn bere kele: «Tek bir ǵana kóńilime qon­baı turǵany – romannyń ataýy. Osy jaǵyn oılanyp kór­seń qaı­tedi...» dep óziniń syn-es­kertpesin de qatar jetkizdi. So­dan keıin týyndynyń ataýyn uzaq oılandym. 2007 jyly Al­matyda halyqaralyq deńgeıde úlken ádebı forým ótip, soǵan Shyń­ǵys Tóreqululymen birge kel­dim. Forým baǵdarlamasy ja­zylǵan paraqtaǵy «Januran» degen sóz birden kózime tústi. Qa­symda otyrǵan aqyn Nurlan Ora­zalınnen álgi sózdiń aýdarmasyn surap edim, «gımn» degen uǵymǵa keltirdi. Qazaqtyń osy sózi maǵan qatty unap qaldy. Bu­ǵan deıin janyma maza bermeı júrgen orys jazýshysy F.Dostoevskııdiń «Qylmys pen jaza» romanymen arnalas ishki arpalystarymnyń da jaýaby  óz-ózinen tabyla ketkendeı boldy. Sóıtip oılanyp, tolǵana kele kitapty «Janjaza» dep atadym.

– «Janjazadan» bólek, «To­pan» («Potop») degen jáne bir tamasha roma­nyńyz bar. Týyndy Eýropa oqyr­man­dary arasynda úlken rezonans tý­dyrdy. Atap aıtsaq, 2016 jy­ly Shvesııa astanasyn­da ótken ádebı baıqaýda top jaryp, Ortalyq Azııa ádebıe­ti­niń ishinde alǵashqy bolyp bas júldeni qanjyǵaǵa baılady. «Topan­nyń» bul teńdessiz ta­bysynyń kilti nede dep oılaı­syz?

–  Ony tap basyp aıta almas­pyn. Bálkim, mazmunynda, bál­­kim, jazylý formasynda. Ol jaǵyn endi sol syılyqty taǵaıyn­daǵan ádebıet synshylary men oqyrmandarynan su­rap, saralap kórý kerek. Men­de «Topandy» jazý barysynda qandaı da bir syılyq alý de­gen maqsat bolǵan emes. Jan dúnıemde bolyp jatqan bul­qynys pen tolqynysty (bálkim qorqynyshty) eksperıment retinde aq qaǵaz betine túsirip kór­gim keldi. Sol oıym múmkin oqyr­mannyń júrek túkpirindegi alańyna dóp kelgen shyǵar, áıteýir biraýyzdan oń baǵaǵa ıe bolypty. Árıne, alǵashynda senbedim. О́ıtkeni fınalǵa ótýim­niń ózin qanaǵat etip qoıǵan edim. Biraq jeńimpazdar esimi jarııa­lanǵan kezde shynymen qat­ty tolqydym. Bul meniń shy­­­­ǵar­mamnyń emes, kúlli qyr­­ǵyz ádebıetiniń jeńisi edi se­bebi. О́ıtkeni bizdiń Shyń­ǵys Aıt­matovtan keıingi qyr­ǵyz áde­bıetiniń deńgeıin tó­men tú­sirýge haqymyz joq. Aıt­matov bizge sóz ónerinde joǵary meje qoıyp ketti. Endigi kezekte qyrǵyz jazýshylary so­ǵan umtylýy qajet. Búginde Eýro­pa oqyrmandary, ádebıet zert­teýshileri Azııa ádebıetine qyzyǵa qaraıdy. «Azııada qandaı prosess, ádebı ózgerýler bolyp jatyr» dep qulaqtary túrik otyrady. Postkeńestik memleketter ne jazyp jatyr degen másele olar­dy qatty qyzyqtyrady. Se­bebi biz qazir basqa álem, basqa qo­ǵamda ómir súrip jatyrmyz. Táýel­sizdik aldyq. Buǵan deıin biz­diń ádebıet ıdeologııanyń áde­bıeti bolsa, qazir erkin oıdyń dáýiri jahandyq saltanat qurdy. Alda Azııa ádebıetiniń altyn dáýiri kele jatyr. Basqasha aıt­qanda, Ortalyq Azııa ádebıeti, onyń ishinde qyrǵyz ádebıeti qazir óz­geshe bir forma, mazmunǵa ótip jatqandyǵy anyq. Sebebi bú­gingi sóz saptaýdyń estetıkasy da, talaby da, fılosofııasy da álde­qashan basqasha bir aǵym, arnaǵa ótip ketti. 

– Anglııa koroldiginiń arnaıy shaqyrýymen Býkıngem saraıynda bolyp, Elızaveta II patshaıymmen kezdesken qyr­ǵyzdyń jalǵyz jazýshysysyz. Osy tarıhı kezdesý jaıynda aı­typ berińizshi.

– Bul – 2002 jyly bolǵan oqıǵa. Uly mártebeli Elızaveta II patshaıym óziniń mereıtoıy­na oraı álemniń túkpir-túk­pi­rinen óner men mádenıetke, áde­bıetke qatysy bar adamdardy sa­raıy­na shaqyryp, qonaq etti. Meımandardy irikteý talaby óte qatal boldy. Jer júziniń zııaly qaýym ókilderiniń basyn qosqan aıtýly jıynǵa qyrǵyz eliniń atynan ádebıetke tosyn forma, tyń izdenis engizý jolyndaǵy azdaǵan eńbegimizdi elep, qurmetti qonaqtar qataryna bizdi de qosypty. Rasymen de, bul meniń ómirimdegi esimnen ketpes eleýli oqıǵalardyń biri bolyp qaldy. Anglııa patshaıymynyń qolyn alyp, óner men mádenıet jaıynda erkin otyryp pikir almastyq. Osy kezdesý eki el arasyndaǵy rýhanı dostyq qa­rym-qatynasty nyǵaıtýǵa keń jol ashty dep oılaımyn. Keıin Londonda kitabym basylyp shyq­ty. Araǵa birneshe jyl salyp, meniń sahnalaýymdaǵy birneshe qoıy­lymdy aǵylshyn jerine aparyp, batys kórermenderiniń nazaryna usyný múmkindigi buıyrdy. Anglııanyń talǵampaz kórermeni qyrǵyz ónerin jyly qabyldady. Áıtse de, osy kezdesýde qyrǵyz áde­bıeti men ónerinen bólek, jı­nalǵan jurtshylyqtyń nazaryn aýdarǵan jáne bir jaıt – ol me­niń ústimdegi ulttyq kıimimiz – sha­­pan men aıyrqalpaq boldy. Kópshilik qusap frakpen barýyma da bolar edi. Alaıda dál sol sátte ondaı kıim mende bol­­mady. Biraq ulttyq kıimmen barǵanym sondaı jaqsy bolypty. Osy arqyly jıynǵa kelgen halyqtyń qyrǵyz mádenıetine, ulttyq salt-dástúrine degen ynta-yqy­lasy odan da beter arta tústi. Ta­masha kezdesý jaıynda áń­gime etkende, osy bir oqıǵa esimnen ketpeıdi. 

– Qalaı oılaısyz, Sultan Raevty bolashaqta Nobel syı­lyǵynyń ıegerleri qatarynan kórýimiz múmkin be?

–  Senimińizge rahmet, árı­ne (kúldi). Meniń oıymsha, jazý­shynyń  basty jeńisi –  syılyq emes, sońynda ólmeıtin shyǵarma qal­dyrý. Sonda syılyq ta, ataq ta, dańq ta ózi keledi.

– Halyqaralyq deńgeıdegi áde­bı syılyqtardyń tabys­talý talaby qanshalyqty ádi­letti dep oılaısyz?

– Bul endi shartty dúnıe. Ádi­letti nemese ádiletsiz dep ke­sip aıtý qıyndaý. Áıtse de,­ halyq­aralyq deńgeıdegi shy­ǵar­mashylyq salaǵa qatysty tabystalatyn syılyqtardyń qaı-qaısysynda bolsyn bel­gili bir deńgeıde saıasat pen ıdeo­logııanyń aralasýy, ókinishke qa­raı, qalypty qubylysqa  aınalyp keledi. Ol ádebıet bolsyn, kıno men teatr bolsyn. Qalasaq ta, qalamasaq ta biz odan qashyp qutyla almaımyz. Sondyqtan men aıtar edim, syılyq tabystaý­da eń áýeli adamı bıik estetıkaǵa basymdyq berilýi kerek.

–  Siz úshin tanymaldylyq degen ne?

– Belgili bolýdyń ártúrli jo­ly bar. Úıilip turǵan shópti órtep jiberip te tanymal bolýǵa bolady. Demek, belgili bolý bólek te, bel­gili bolyp qalý múldem basqa dúnıe.  Iаǵnı ýaqytsha belgilikti de, máńgilik dańqqa kenelýdi de adam ózi tańdaıdy. Isimen, bilim-parasatymen. Máselen, men aıtyp otyrǵan tanymaldylyqtyń alǵashqysy kóbinese saıasatqa qa­tysty adamdarǵa tán bolsa, sońǵysy sońynda ólmeıtin óner qaldyrǵan shyǵarmashylyq ıe­lerine tán. Tanymaldylyqqa ár­­kim ártúrli jolmen keledi. «Tarıhta tırannyń, sodan keıin danyshpannyń aty qalady» dep beker aıtylmasa kerek. My­sal retinde óz isimen álemge tóń­keris jasaǵan qos Shyńǵysty alyp qaraıyq.  Shyńǵys han jáne Shyńǵys Aıtmatov. Bireýi qy­lyshpen, ekinshisi qalammen álemdi baǵyndyrdy. Kórdińiz be?! Ekeýi de esimin máńgilik etti. Bi­raq, qandaı jolmen? Adamdy eń áýeli osy saýal mazalaýy kerek dep oılaımyn. Árıne, tanymal bolǵan jaqsy. Alaıda eldiń kó­ńilinde, sanasynda jaqsy, iz­gilikti isińmen qalýdan asqan baqyt joq.

– Oqyrmanyńyz retinde sizdi birneshe qyryńyzdan tanı­myz. Ol – jazýshylyǵyńyz, dramatýrgtigińiz jáne re­jısserligińiz. Aıtyńyzshy, osy salalardyń ishinde ja­ny­ńyz­­ǵa eń jaqyny qaısy?

– Álbette, oılanbastan jazý­shylyqty atar edim. Sebebi eń áýeli Sóz paıda bolǵan. Teatrdyń da, rejıssýranyń da negizi áde­bıette jatyr. Ádebıet rýhanı­ dúnıeniń ózinshe bir ıadrosy bolyp esepteledi. Máselen, Shyń­ǵys Aıtmatov shyǵarmalary jazý­shynyń dańqyn ǵana as­qaq­tatyp qoıǵan joq, sol teń­dessiz týyndylary arqyly qyr­ǵyzdyń ulttyq ádebıetin, kı­no­syn kúlli álem tanydy. Talaı óner maıtalmandarynyń shyǵarmashylyq baǵyn ashty. Talassyz, bul sóz óneriniń, ıaǵnı ádebıettiń qudireti. Bir ǵana jazýshynyń kúlli óner túrine yqpalynyń aıqyn kórinisi. Sol sekildi qazaq úshin Muhtar Áýezov shyǵarmalary ult ádebıeti men mádenıetiniń rýhanı ordasy boldy. Demek, bar ónerdiń basynda ádebıet tur. Sondyqtan da men eń áýeli ózimdi jazýshymyn dep esep­teımin. Al teatr men kıno, jalpy dramatýrgııa – kórkem oı­laýdyń bir formasy ǵana. Mysaly, ádebıette aıta almaǵan dú­nıeni teatrdyń tilimen jet­kizýge bolady. Sol sekildi bul tusta kınonyń da qarymy kúshti. Shyǵarmashylyq adamy úshin jan-jaqty bolý kemshilik emes. Jáne ónerdiń qaı túri de bir-bi­rine kedergisin tıgizbeıdi dep oılaımyn. Kerisinshe, qııal kókjıegin keńeıtip, jańa bıik­ter­ge jeteleıdi. Iаǵnı jazýshy ózinshe bir bulaq bolsa, ónerdiń ózge túrleri sol bulaqtan taraǵan aryq­tar. Bir-birin tolyqtyryp, oıdyń jetpegen tustaryna jol ashyp berip turady.

– «Ádebıet qartaıyp keledi. Keleshekte múldem joıylyp ketýi múmkin» degen pikirge qalaı qaraısyz?  Kelisesiz be?

– Batystyń fýtýrologtary ádebıettiń, poezııanyń keleshegi joq degen boljamdar aıtady. Ol ras. Sebebi búgingi ǵylymı-teh­nı­kalyq progress ádebıet pen onyń janrlaryn múldem basqa, bólek arnaǵa buryp jiberdi. Qazir rýhanı qundylyq jaıly ólshem de, uǵym da basqa bıiktik bederinde ólshenedi. Biraq bul, áste, ádebıet joıylady degen sóz emes. Oǵan negiz de joq. Men buǵan túbegeıli qarsymyn. Adam­­dyqtyń negizi ádebıette ja­tyr. Máselen, qasıetti Quran Ká­rimdi alyp qaraıyq. Bul – ádebıettiń jetken shegi. Kúlli adam­zattyq senimniń ushar bıigi. Eń alǵash poezııa tili osy qa­sıet­ti kitapta qoldanylǵan. Mi­­ne, sol sóz búginde barsha adam­­­zat jaratylysynyń baǵa jet­­pes rýhanı qundylyǵy bolyp qal­dy. Sóz áser etkendeı, adam ja­nyn eshbir kúsh qozǵaı al­maı­dy. Ǵylymı tehnıkanyń qa­­ryshtap damýy adamzat aldyna úlken ǵalamdyq saýaldar qo­ıyp otyr. Ras, adamdy Al­la jaratty. Biraq, tehnıkany, je­tis­­tikti adam, adamnyń aqyly tý­­­dyrdy ǵoı. Intellektimizdiń ná­­tıjesi, ókinishke qaraı, bizdiń dushpanymyzǵa aınaldy. «О́zińnen shyqqan órt jaman» deıdi. Bú­ginde adamzat sol aqylynyń aza­­­byn tartýda. Rýhanı emes, ma­­te­rıaldyq qundylyqtyń al­ǵa shyǵýy kúlli jahandyq túıt­kil­derdiń basynda tur. Adam ózi­­niń adamı sezim men senimin joǵalt­qan kúni azǵyndaý bastalady. Al bizdi odan qutqaratyn basty kúsh – Allaǵa degen senim men sol senimdi adamzat júregine jet­­kizýshi  – Sóz, ıaǵnı ádebıet. De­mek, adamzat barda, keýdede jú­­rek soǵyp turǵanda ádebıet te bir­­ge jasaı bermek.

– Jazýshy retinde sizdi bú­gingi qoǵamda ne alańdatady? HHI ǵasyr qalamgeri qandaı taqy­ryptardy qozǵaýy kerek?

– Árıne, eger kemeline kel­tirip jetkize alsa, jazýshy­ qoz­ǵaıtyn má­sele óte kóp. Bul qa­ra­paıym tur­­mystyq máse­le­ler­den bastap, jahan­dyq, kúl­li adamzattyq prob­lemalarǵa deıin. Qalamger qandaı taqy­ryp­­ty qoz­ǵamasyn, meıli ol jahandyq túıt­kil nemese rýhanı daǵdarys, álemdik klımat, ekonomıka, sport, óndiris bol­syn – ádebıettiń eń basynda adam, adamnyń jany turýy ke­rek. Ádebıettiń mıssııa­sy – adam­nyń jan dúnıesin, adam­da­ǵy adamdyqty saqtap qalý­ǵa qyz­met etý. Al biz qashan adam­­dyqty saqtap qala alamyz? Álem meıirim, izgilikke um­­tyl­ǵan kezde ǵana. Búgingi tań­daǵy jahandaný úrdisi ıman, peıil, ishki rýhanı jan dúnıe daǵ­darysy degen máselelerdi kúlli adamzattyq arenaǵa alyp shyqty. Sondyqtan da eń birinshi adamnyń jan ále­min tazartsaq, baıytsaq qana biz dúnıeni saqtap qalýymyz múm­kin. Sebebi qazir baılyqpen de, dúnıemen de, bolmasa álsiz memleketterge kúsh kórsetip, ózińnen myqtylarǵa jaǵynyp ta álemdi qaýipten qut­qarý múm­kin emes. Eń basty­sy, adamdar­men adamdar, júrektermen júrek­ter birikse – mine, sonda ǵana dúnıe­niń úılesimin saqtap qala ala­myz.

– Sizdi qazaqstandyq óner- súıer qaýym «Mekkege qa­raı uzaq jol» áfsanańyz ar­qy­ly jaqsy tanıdy. Ony ke­zinde, naqtyraq aıtsaq, 2011 jy­­ly rejısser Nurqanat Ja­qyp­baı qoıdy. Tájik re­jıs­seri Barzý Abdrazzakov sarap­­­taýyndaǵy qyrǵyzdyń «Ýchýr» teatryndaǵy qoıylym da teatr áleminde úlken sil­kinis týdyrdy. Pesa avtory­ retinde baǵalap kórińizshi, «Mek­­kege qaraı uzaq joldyń» qaı nusqasy tól ıdeıańyzǵa kóbi­­rek jaqyn keldi? 

– Pesa – bul óz aldyna derbes shyǵarma. Qoljazba kúıinde ádebıetteı oqylǵanymen, sahna­ǵa shyqqanda ózgeshe taǵdyr tabady. Iаǵnı spektaklge aınalady. Shynynda da, qoıylym rejısser traktovkasyna baılanysty sahnada qaıta jazylady. Al pesa sol rejısser qoıyp jatqan dú­nıe­ge baǵyt berýshi ǵana.  Bul jerde keıde dramatýrg tipti ıdeıa avtory ǵana bolyp qalýy múmkin. Ár rejısser ádebı negizdi, ıaǵnı dra­matýrgııany árqandaı rakýrs­ta kóredi. Ol endi sýretkerdiń qııal qarymyna, nege ekpin túsi­rip, basymdyq beredi – tikeleı so­ǵan baılanysty dúnıe. Máse­len, Aıtmatovtyń bir ǵana roma­ny boıynsha júzdegen, tipti myń­daǵan spektakl qoıyldy. Sol spektaklderdiń eshbiri bir-­birine uqsamaıdy. Sebebi mate­rıal­ǵa árbir rejısser ózinshe oı júgirtedi, ózinshe saraptaı­dy. О́ziniń dúnıe tanymy, túsinigi ar­qyly  shyǵarmashylyq oı-paıy­myn sol romanmen sabaq­tas­tyrady. Nátıjesinde spektakl týady. Sol sekildi meniń pe­samnyń da taǵdyry sahnaǵa shyqqan soń tikeleı rejısserge baılanysty bolady. My­saly, Qazaqstandaǵy rejısser Nur­qanat Jaqypbaı qoıǵan spektaklde áfsanalyq boıaý qalyń bolsa, Barzý absýrd jasaǵan. Árqaısysy ózinshe bólek, ózinshe qyzyq. Sondyqtan mynaý oń, my­naý teris dep aıta almaımyn. Ár rejısserdiń sahnada ózin­she erkin oı tolǵap, saraptama jasaýǵa quqyǵy bar. Al meniń jeke talǵamyma keler bolsaq, qos qoıylym da kóńilimnen shyq­ty. Eń bastysy, pesadaǵy negizgi oı ózegi saqtalǵan. Keıbir tusta tip­ti meniń jazǵanymnan asyp túsip, rejısserlerdiń aıtylmaq bolǵan máseleni ótkirlendirip, kúsheı­­tip jibergen jerleri de jeter­lik. Bul endi, sózsiz –  sah­nanyń qudireti.

– Qazaq teatrlarynda dramatýrg joq degen másele jıi kóte­riledi. Bul másele Qyrǵyz elinde qanshalyqty sheshim tap­qan?

– Bul problema bizdiń elde de óte ózekti. Sebebi teatr ónerinde bir-birinsiz ómir súre almaıtyn úsh­taǵan bar. Ol – dramatýrgııa, akter jáne rejısser. Sonyń ishin­degi eń negizgisi – dramatýrgııa. Pesa bolmasa, qoıylym da joq. Sondyqtan bolsa kerek, búginde dramatýrgterdiń tap­shy­lyǵy jıi aıtylyp, másele etilip kóteriledi. Ondaı túıtkil, sózsiz, bizde de bar. О́ıtkeni uly dramatýrgterimiz ómirden ótip ketti. Jastar jazbaı qaldy. Qa­zirgi qyrǵyz teatrlarynda pesalary qoıylyp júrgen dramatýrgter saýsaqpen sanarlyq qana. Olardyń qatarynda menen ózge, Janysh Qulmambetov, Qaırat Imanálıev syndy sanaýly ǵana dra­matýrg bar. Biraq ol kúlli Qyrǵyz teatryna azdyq etedi. Teatr­dyń, repertýardyń negizi dramatýrgııada. Sondyqtan jas dramatýrgterdi ósirý kerek. Osy túıtkildi eskere otyryp,   ót­ken jyldan bastap Bishkek qa­lasynyń óner ýnıversıtetinde ti­keleı meniń usynysymmen dra­matýrgterdi daıyndaý maman­dyǵy engizildi. Bul az da bolsyn atalǵan máseleni sheshýge sep­tesedi dep senemin.

– Mine, kýá bolǵanymyzdaı, romandaryńyz qazaq tiline aýda­­rylyp, oqyrmanǵa jetip jatyr. Dramatýrg retindegi qarymyńyzdy da el kórermeni jaq­­sy biledi. Al endi rejıs­ser­ retinde Qazaqstanǵa kelip qoıy­­lym usyný jospary­ńyz­da bar ma?

– Álbette, ondaı oılar bar. Nur-Sultan qalasyndaǵy teatr­lardyń birinde qoıylym qoıǵym keledi. Sebebi qazaq akterlerimen shyǵarmashylyq jumys isteý men úshin óte qyzyq. Máselen, elor­danyń Jastar teatrynyń kásibı sheberlik múmkindigi meni qatty tańǵaldyrady. Solarmen birlese jumys istep, qoıylym qoıýǵa qýana kelisken bolar edim. Shynynda da búgingi dramalyq teatrlardyń shyǵarmashylyq múm­kindigi osyndaı bolsa kerek. Vokal da, plastıka da, energııa da, jastyq kúsh te bar. Mundaı trýppamen jumys isteý kez kelgen rejısserge úlken shyǵarmashylyq lázzat syılaıtyny anyq. 

– Al sizdi bolashaqta kı­no­re­­jısser retinde kórip qa­lýymyz múmkin be?

– Ábden múmkin. Tipti men qazir kıno túsirýdi bastap ta ket­tim. Kıno túsirý bala kúnimnen ber­gi armanym bolatyn. Kezinde eki jyl qatarynan Máskeýdegi S.Gerasımov atyndaǵy Reseıdiń Memlekettik kınematografııa ıns­tıtýtyna (VGIK) qujat tap­syryp, ótpeı qalǵanmyn. Sol balalyq armanymdy iske asyr­ǵym kelip, ótken jyly «Soń­ǵy kún» degen fılmniń túsi­ri­limin qolǵa alǵan bolatynbyz. Qazir túsirilim jumystary aıaq­talyp, fılm montajdalý ús­tinde. Jaqyn kúnderi tamashalap qalýlaryńyz ábden múmkin.

– Teatr salasynda qandaı jańalyǵyńyz bar?

– Ras, qazir memlekettik qyz­mette júrip, kókeıimde júrgen bar­lyq oılarymdy júzege asy­rýǵa ýaqytym bola bermeıdi. Bi­raq soǵan qaramastan, demalys kúnderi, jumystan keıingi ýa­qyttarda keshki daıyndyq jasap, teatrdan da barynsha qol úz­beýge tyrysamyn. О́ıtkeni óner, jazý arqyly jan dúnıem de­malyp, sodan baqyt tabamyn. Mundaı sezimdi kez kelgen shyǵa­r­ma­shy­lyq adamy túsinetin shyǵar. Res­mı qyzmetten qolym qalt ete qalǵanda, teatrǵa qaraı qus­taı ushamyn nemese jańa roman­da­rymdy jazýǵa otyramyn. Máse­len, dál qazir «Ýchýr» teatrynda ózim­niń «Topan» romanym boıynsha spektakl qoıyp jatyrmyn. Senbi, jeksenbi kún­deri baryp daıyndyq ótkizip turamyn. Izde­nisimiz kórermen kóńi­linen shyǵady dep oılaımyn. Reti kelse, Qazaqstanǵa da ákelip kórsetermiz.

– Áńgimeńizge rahmet.


Áńgimelesken Nazerke JUMABAI,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

16 tamyzǵa arnalǵan valıýta baǵamy

Ekonomıka • Búgin, 09:47

16 tamyzǵa arnalǵa aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 09:38

1453 adam koronavırýstan jazylyp shyqty

Koronavırýs • Búgin, 09:06

Jigittermen kúsh synasqan arý

Ulttyq sport • Búgin, 08:43

Qytaıdan qalyp qoıdyq

Sport • Búgin, 08:42

Tabystary – 2 117 000 dollar

Sport • Búgin, 08:40

Sınsınnatıdegi týrnır bastaldy

Sport • Búgin, 08:38

Úzdik qurylysshylar marapattaldy

Qoǵam • Búgin, 08:37

Olımpıadadan keıingi oılar

Sport • Búgin, 08:35

Jarys qyzǵan shaǵyna jetti

Sport • Búgin, 08:34

Tehnopark tegin oqytady

Qoǵam • Búgin, 08:32

Balalarǵa arnalǵan startaptar

Qoǵam • Búgin, 08:30

Julynqurt laboratorııasy áshkerelendi

Aımaqtar • Búgin, 08:27

«Talgodaǵy» talan-taraj

Qoǵam • Búgin, 08:25

Shalǵaıdaǵylar shaǵym aıtady

Bilim • Búgin, 08:22

Jańa mektepter kóbeıedi

Bilim • Búgin, 08:20

Jalbyz ben jaýynqurt ósiredi

Qoǵam • Búgin, 08:17

Moıynqumda mańyzdy máseleler aıtyldy

Aımaqtar • Búgin, 08:13

Jańa Qazaqstan – sheteldikter kózimen

Saıasat • Búgin, 08:10

Qamystan óndirilgen qumsheker

Aımaqtar • Keshe

Erlikke toly eńbek

Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar