Qashqynǵa London da pana bolmady

Senbi, 13 sáýir 2013 1:40

«Atyń shyqpasa jer órte» degenniń kerimen bizdiń qashqyn olıgarhtarymyz Qazaqstandy qoıyp, búkil álemdi «ala taıdaı» shýlatyp júr. Qazaqstannyń quny suraýsyz mıllıardtaǵan qarjysyn Avstrııaǵa quıǵan qanysher qylmysker Rahat Álıev búkil Eýropaǵa syımaı araldarǵa qashsa, Almaty qalasynyń bıýdjetinen tonaǵan mıllıondaryn shetel asyryp, Shveısarııanyń eń baı kásipkeri atanǵan alaıaq Vıktor Hrapýnov Qazaqstandy qaralap, «upaı» jınap júr.

Senbi, 13 sáýir 2013 1:40

«Atyń shyqpasa jer órte» degenniń kerimen bizdiń qashqyn olıgarhtarymyz Qazaqstandy qoıyp, búkil álemdi «ala taıdaı» shýlatyp júr. Qazaqstannyń quny suraýsyz mıllıardtaǵan qarjysyn Avstrııaǵa quıǵan qanysher qylmysker Rahat Álıev búkil Eýropaǵa syımaı araldarǵa qashsa, Almaty qalasynyń bıýdjetinen tonaǵan mıllıondaryn shetel asyryp, Shveısarııanyń eń baı kásipkeri atanǵan alaıaq Vıktor Hrapýnov Qazaqstandy qaralap, «upaı» jınap júr. Al BTA banktiń mıllıardtaryn talan-tarajǵa salǵan Muhtar Ábilázov búkil Brıtanııany shýlatyp, aqyry Londonnan da pana taba almaı, qashyp shyǵypty. «Qara qyldy qaq jarǵan» Anglııanyń Joǵarǵy soty qazaqstandyq qashqyn qarjygerge qatysty aram aqsha jınaǵan alaıaq degen úkim kesti.

Anglııa sotynyń ádil úkimimen BTA bank talan-tarajǵa túsken mıllıardtardy qaıtara bastady. «Jyǵylǵanǵa judyryq» degendeı, Halyqaralyq jýrnalıst-zertteýshiler konsorsıýmynyń jaqynda jarııalaǵan offshorlyq aımaqtarda esep-shottary bar halyqaralyq alaıaqtar tiziminen Muhtar Ábilázovtiń de aty taı­ǵa tańba basqandaı shyǵa keldi. Sóıtip, kánigi qylmysker qaıyrsyz baılyǵyn qaıda jasyrsa da joly bolmaı, offshorlyq aımaqtaǵy kompanııalary da áshkere boldy.

Qarjy salasynyń nebir qı­turqy tásilderin biletin BTA banktiń burynǵy basshysy Muhtar Ábilázovtiń qylmysyn ashý ońaı bolǵan joq. «BTA bank» AQ-tyń basqarma múshesi – atqarýshy dırektory Pavel Prosıankın sol bir qylmysty ashý jolyndaǵy kúrdeli zertteý sharalaryn bylaı dep eske alady. Aksıoner aýysqan kezde banktegi ahýal múlde bulyńǵyr edi. Nesıe portfelderi bar, odan júzdegen offshorlyq kompanııalarǵa qarjy aýdarylǵan. Eń keremeti, birde-bir qujatta is júzinde Ábilázovtiń qoly bolǵan joq. Sondyqtan, bul júzdegen kompanııalarǵa aýdarylǵan qarjyny qalaısha bir arnaǵa biriktirýge bolady, bul shyrmaýyqtaı shatasqan qylmysty qalaı bir júıege keltirýge bolady?

Biz bul qylmystyq toptyń barlyq elderde, birinshi kezekte Qazaqstannyń ózinde, Ýkraınada, Reseıde jasaǵan isteriniń bárin bir arnaǵa biriktirdik. Aqyry Anglııanyń Joǵarǵy soty ar­qyly órmekshiniń toryndaı shyrmalǵan bul qylmystyq sharalardyń basynda Ábilázovtiń turǵandyǵyn dáleldedik. Mine, endi, biz Anglııa sotynyń qural­dary arqyly Ábilázovtiń ózin óz ak­tıvterin ashýǵa májbúrledik. Sot arqyly biz bul qylmyskerdiń jasyrǵan aktıvteri bar ekendigin, ol aktıvterdi ózi baqylap otyrǵandyǵyn dáleldedik.

Iá, aǵylshyn quqyq qorǵaý organdarynda bul aktıvterdiń Ábilázovke tikeleı nemese janamalaı qatysy barlyǵyn dáleldeý kezinde jańa janjaldyń beti ashyldy. Anglııa soty BTA-nyń burynǵy basshysyna sotty syılamaıdy degen aıyp taqty. Sotty syılamaý jónindegi aıyp mynaǵan qatysty edi: tártip boıynsha Anglııanyń Joǵarǵy soty olıgarhtan óziniń ıeligindegi barlyq múliktiń tolyq tizimin berýdi talap etti. Alaıda, qashqyn qarjyger keıbir aktıvterin taǵy da jasyryp qalýǵa tyrysty. Osyǵan baılanys­ty Anglııa soty oǵan sotty syı­lamady degen aıyp taqty.

Pavel Prosıankınniń aıtýy boıynsha, 2012 jyldyń aqpan aıynda Ábilázovke sotty syılamady degen aıyp taǵylyp, bir sanksııa boıynsha 22 aı merzimge qamaýǵa alý jóninde sheshim shyǵaryldy. Durysyna kelgende, osy sheshim boıynsha qashqyn qarjygerge 22 aıdan 3 merzim túrmege qamalý jóninde sheshim shyǵarylǵan edi. Mine, naq osy sheshim shyǵarylǵannan keıin sońǵy ýaqytta Londonǵa kelip panalaǵan qashqyn qarjyger taǵy da «qonys aýdarýǵa» májbúr boldy. Sóıtip, ol aǵylshyn zańgerleriniń qolynda qalǵan tólqujatyn alýǵa da shamasy kelmeı, qarasyn batyrdy. Zańgerlerdiń aıtýynsha, ol jalǵan qujat jasap, izin jasyryp otyr. Tipti, ol sot prosesterine de qatyspaǵan. Sóıtip, Anglııanyń Joǵarǵy soty qylmysker olıgarhtyń qarjysy men aktıvterin BTA bank esebine qaıtarý týraly úkim shyǵardy. Sot Ábilázov BTA bank esebine 2 mlrd. AQSh dollary kólemindegi qarajatty ústeme paıyzymen qosyp óndirý týraly úkim shyǵarsa, burynǵy basqarma tóraǵasynyń orynbasary bolǵan Jaqsylyq Járimbetovke 1,5 mlrd. dollar kólemindegi qarjyny ústeme paıyzben qaıtarýdy mindettedi. Ábilázovke qatysty úkimniń ádil ekenin Ulybrıtanııa sottary da málimdep otyr. Al osyǵan qatysty anglııalyq sýdıa Morıs Keı bylaı dep atap ótti: «M. Ábilázov qylmystyq áreketin jasyrý úshin túrli aıla-sharǵy jasady. Onyń qorǵaýshysy da Joǵarǵy sottyń sheshimine qarsylyǵyn bildirdi. Aqyrynda olardyń dálelsiz isinen esh nátıje shyqpady».

Pavel Prosıankınniń aıtýynsha, qashqyn qarjyger bank esep-shot­taryndaǵy qarjysyn múmkindiginshe basqa jaqqa aýystyrýǵa tyrysady. Qa­zirdiń ózinde osyndaı qadamdar jasalýda. Alaıda, negizgi aktıvter – jer telimderiniń, qurylys nysandarynyń naqty qojaıyndary bar. Bolashaqta olar bul aktıvterdi bank ıeligine berýge májbúr bolady. Naqty osy máselelerge baılanysty biz bul aktıvterdiń aldyn ala tizimin jarııalap, zańsyz aýys-túıis jasalmaýyn eskertken bolatynbyz, deıdi atqarýshy dırektor. Anglııanyń Joǵarǵy soty da aldyn ala belgili bolǵan osy tizim boıynsha sheshim shyǵaryp otyr. Budan shyǵatyn qorytyndy, urlanǵan baılyqqa qyzyǵyp ony satyp alýǵa tyrysatyndarǵa úlken sabaq bolmaq. Sóıtip, BTA banktiń jańa top-menedjerleri Anglııa Joǵarǵy sotynyń sheshimimen alǵash ret halyqaralyq dárejede úlken jeńiske jetti. Aldaǵy ýaqytta olar qashqyn qarjyger Muhtar Ábilázovten sotqa berilgen barlyq shaǵymdar boıynsha 6 mlrd. dollar qarjyny túgel qaıtaryp alýdy kózdeıdi.

BTA banktiń burynǵy basshysy, qazaqstandyq qashqyn qarjyger Muhtar Ábilázovti budan buryn Qazaqstan jáne Reseı memleketiniń sottary syrttaı bas bostandyǵynan aıyrý jóninde úkim shyǵarǵan bolatyn. Endi, mine, Ulybrıtanııanyń soty da halyqaralyq qylmyskerdi bas bostandyǵynan aıy­rý týraly syrttaı úkim shyǵardy. Má­seleniń mánisine keletin bolsaq, BTA banktiń shaǵymdary boıynsha ádil úkim shyǵaratyn eń sońǵy sot – Anglııanyń Joǵarǵy soty da bank jaǵyna shyqty. Endi Ábilázov bastaǵan qylmystyq toptyń sot úkimine sáıkes bank paıdasyna 2 mlrd. dollar qarjyny qaıtarmaýdan basqa sharasy qalǵan joq. Eger sot basqa da shaǵymdar qaqynda durys sheshim qabyldap, qalǵan 6 mlrd. dollar qarjyny da qaıtarý jóninde úkim shyǵaratyn bolsa, bul qylmystyq toptyń «tesik astaýǵa telmiretindigi» daýsyz.

Aǵylshyn Joǵarǵy sotynyń Muhtar Ábilázovke qatysty shyǵarǵan úkimi búginde shetelderde aram aqshany sapyryp júrgen barlyq alaıaqtarǵa sabaq bolýǵa tıis. Sarapshylardyń pikirinshe, Qazaqstannyń quqyq qorǵaý organdary London zańgerlerimen birlese otyryp, qazaqstandyq zańdardy buzǵan qylmyskerlerdiń qaıtken kúnde de jazaǵa tartylatyndyǵyn dáleldeıdi. Osy másele týraly óziniń pikirin bildirgen «Halyqtar birligi» qoǵamdyq qorynyń dırektory Zııabek Qabyldınov bylaı deıdi: «2009 jyldary bizdiń qoǵamnyń birqatar músheleri olıgarh Ábilázovtiń shyn máninde kináli ekendigine kúmán keltirgen bolatyn. Sońǵy ýaqyttaǵy oqıǵalar osy kúmánniń kúlin kókke ushyrdy. Londonnyń Joǵarǵy soty Ábilázovtiń qylmysyn bultartpaı moınyna salyp, oǵan qarsy ádil úkim shyǵardy. Sot sheshimi boıynsha ol BTA bank esebine 2 mlrd. dollar qarjyny qaıtarýǵa tıis. Sonymen birge, Ábilázov osy qylmystyq isteri úshin 5,5 jyl bas bostandyǵynan aıyrylady. Anglııa Joǵarǵy sotynyń bul úkimi Qazaqstannyń quqyq qorǵaý organdarynyń durys baǵyt ustanyp kelgendigin dáleldeıdi».

Jaıly SÁDÝAQASOV.

__________________

Sýretti salǵan Aıdarbek Ǵazızuly.