Jat jerde júrgen jyryndy jurtynyń abyroıyn tógip bitti

Juma, 17 mamyr 2013 1:23

Qazaq shekten shyqqan shetin qý, qýlyǵyna quryq boılamaıtyn aılaker, talaıdyń tabanyn tozdyrǵan adamdy «jyryndy» dep ataıdy. Ádette, jyryndylar bireýdiń ústinen, áldekimniń esebinen kún kóredi. Sondyqtan ondaı­lardyń aınalasyndaǵy adamdarǵa zııan­nan basqa kórseteri bolmaıdy. Osy tur­ǵydan kelgende, búginde óz erkimen elden qashqan qashqyn atanyp júrgen bu­rynǵy bankır Muhtar Ábilázovtiń naǵyz jyryndy ekendiginde eshbir kúmán joq.

Juma, 17 mamyr 2013 1:23

Qazaq shekten shyqqan shetin qý, qýlyǵyna quryq boılamaıtyn aılaker, talaıdyń tabanyn tozdyrǵan adamdy «jyryndy» dep ataıdy. Ádette, jyryndylar bireýdiń ústinen, áldekimniń esebinen kún kóredi. Sondyqtan ondaı­lardyń aınalasyndaǵy adamdarǵa zııan­nan basqa kórseteri bolmaıdy. Osy tur­ǵydan kelgende, búginde óz erkimen elden qashqan qashqyn atanyp júrgen bu­rynǵy bankır Muhtar Ábilázovtiń naǵyz jyryndy ekendiginde eshbir kúmán joq.

Jyryndylardyń taǵy bir erek­she­ligi, olar eshqashan qolyna alǵan isterin aqyryna deıin jetkizbeıdi. Sebe­bi, olar atqaryp júrgen tirliginen tez jerip shyǵa keledi. Odan da úlken sebebi, kózine túsken kelesi bir sala sol atqaryp júrgen tirliginen de góri tıimdi, paıdaly, kiristi sııaqty bolyp kórinedi de turady. Bul olardyń qashanda toıymsyz, ashkóz, suǵanaq ári qyzǵanshaq bolyp keletinin kórsetedi.

Qazir qarap tursaq, «jyryndylar mektebiniń» bastaýysh, ortalaý jáne orta synyptarynan birtindep túgel ótip shyqqan Muhtardyń boıynda joǵaryda biz tizip ótken sıpattamalardyń bar­lyǵy da bar ekendigi onyń osy kezge deıingi barsha tirlikteri arqyly aınadaı jarqyrap kórinip shyǵa keledi. Ony jasyrý tipti de múmkin emes.

Basynda bári durys bastaldy. Mek­tepti jaqsy bitirgen Muhtar Ábilázov esim­di talapker birden Máskeýdiń ınje­nerlik-fızıkalyq ınstıtýtyna túse qaldy. Aqyrynda osy beldi de be­deldi joǵary oqý ornyn ol óte jaqsy baǵalarmen támamdap shyqty. Oqý bitirgen boıda Almatyǵa oralyp, Qazaq ýnıverstıtetine kishi ǵylymı qyzmetker bolyp ornalasady. Sol zamandardaǵy ólshem boıynsha bul mansaptyń táp-táýir bolyp bastalyp kele jatqanyn kórsetetin jaıt edi. Osyǵan oraı jas maman jumysty da jaman atqarmaǵan sııaqty. Sonyń áseri bolsa kerek, ol kóp uzamaı ózi bitirgen Máskeý ınstıtýtynyń aspırantýrasyna baryp túsedi…

Al Muhtardyń aspırantýrany bitirer shaǵyna alyp Odaqtyń qulaıtyn tusy týra keldi. Dúnıeniń demde astań-kesteńi shyǵyp, burynnan qalyptasqan júıe bir-aq mezette setinep ketti. Osy kezde qarmanyp qalyp, jeńil ushyp ózi keletin mol baılyq pen qyrýar aqshanyń ıisin seze qoıǵan Ábilázov endi Máskeý ınjenerlik-fızıkalyq ınstıtýty men onyń aspırantýrasynda alǵan bilimi men biligin sol sátte-aq birden tárk etip tastap, bızneske qaraı quldyrańdaı jóneldi.  Osydan bastap, Muhtar kúrt ózgerdi. Osydan bastap onyń ishiniń bir búrinde jyldar boıy jasyrynyp jatqan ashkózdik atty vırýsy shalt qozǵalyp, búkil denesi men aqyl-oıyn sharpyp ala bastady. Sol ashkózdik ony kásipkerliktiń alǵashqy aılarynan bastap, qatty aınaldyryp aldy. Sonyń saldarynan ol ózine qyzmet jasaýmen birge, aqsha keltirip júrgen mamandary men jumysshylarynyń aılyq jalaqylaryn durys tólemeýge, kemitip bergenderiniń ózin keshiktirip qolǵa tıgizýge daǵdy ala bastady. Tipti onyń osy kezderi aqsha jasaýdyń kózine aınalǵan kásipteriniń de kóbi kúmándi tirlikter edi. Dál qazirgi kúni áldekim sondaı kásipterge barsa, qarjy polıseıleri ony tap bastyrmaı ustaǵan bolar edi. Biraq bul 90-jyldardyń basy, áli qoǵamnyń tolyq ornyǵa qoımaǵan kezinde oryn aldy. Osyny jaqsy paıdalanǵan Ábilázov alǵashqy mol kapıtaldaryn jınap úlgerdi.

Osylaı aqsha tapqyshtyǵynyń da áseri bolǵan shyǵar, basynda tirligin shaǵyn kásipkerlikten bastaǵan Muhtar araǵa tym kóp ýaqytty salyp jatpaı, iri holdıngtik kompanııanyń basshysy atanyp shyǵa keldi. Biraq Ábilázov munymen de shektelgisi kelmedi. Munyń artynsha energetık bolýǵa yqylas bildirdi. Aıtty-bitti. Energetıka ınstıtýtynyń qabyrǵasynda bir kún de otyryp kórmegen Muhtar osylaısha KEGOK aksıonerlik qoǵamynyń tizginin sart etkizip ustaı aldy. Munda da kóp baılanyp otyrǵan joq. Birshama ýaqytty ótkizer-ótkizbeste Energetıka, ındýstrııa jáne tehnologııa mınıstriniń oryntaǵyna qonjııa qaldy. Álbette, bul oǵan berilgen úlken avans edi. Uıymdastyrýshylyq qabiletiniń zor ekenin baıqaǵan joǵarydaǵylar onyń mınıstrlik tizginin ustasymen jumysty jańa zamannyń talabyna saı basqaryp, iri top-menedjerdiń, bola­shaǵy zor basqarýshynyń rólin atqa­ratynyna ábden sengen sııaqty.

Alaıda, «sengen qoıymyz» úmitti aqtaı almady. Mınıstr laýazymynda otyrǵanyna bir jarym jyldaı ǵa­na merzim tolǵanda, onyń ústinen al­ǵash­qy is qozǵaldy. Sonyń saldary­nan iri kólemdegi memleket qarjysyn talan-tarajǵa salǵany dáleldenip shyqqan Ábilázov 1999 jyldyń qazan aıynda sotqa tartyldy. Osynda oǵan iri kólemdegi aqsha qarajatyn urlady, tabysyn jasyrdy, uıymdasqan  qylmystyq top qurdy jáne laýazymdyq ókilettigin asyra paıdalandy degen aıyptar taǵyldy. Osymen Ábilázovtiń kúni birjola batyp, mansabynyń mańdaıyna qaıqaıǵan qara shege qaǵylǵandaı kóringen. Áıtkenmen, «óldi degen batyryń ógiz minip kelediniń» keri boldy da shyqty: Muhtar bul zulmattan da aman qaldy. Sol kezde ekinshi qatarǵa ketip, ózin kóp kórsete qoımaǵan mansapqor buqpantaılap kóp júre almady. Artynsha iri avıa­kompanııanyń burandasyn ustady. Bu­dan keıin aıaq astynan bankır bolyp ketti. Biraq asap úırengen aýyz munda da uryndy. Munyń sońy 2001 jyly ony qylmystyq jaýapkershilikke taǵy ákeldi. Tipti qamaýǵa da alyndy. Sol kezde ol ózin saıasatker etip kórsete qoıdy. Osyǵan oraı ózgelerge úlken bir qozǵalysty bastap júrgendeı áser qaldyrdy. Aqyrynda onyń uıymdasqan qylmystyq toptan ajyramaıtyny anyq bolǵasyn, 2002 jylǵy aqpanda sotqa taǵy tartyldy. Oǵan elden shy­ǵýǵa tyıym salyndy. Osynyń artynsha, kelesi jylǵy naýryzda ol zańsyz ká­sipkerlikpen aınalysqany jáne uıymdasqan qylmystyq top qurǵany úshin qamaýǵa alyndy. Sol úshin 6 jyl­ǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. Biraq ba­ǵy bar eken sáýir aıynda «jazdym-jańyldym» degesin, oǵan raqymshylyq jasaldy.

Osydan soń bári ornyna kelgendeı bol­ǵan. 2005 jyly Ábilázovke eldegi iri banktiń tizgini senip tapsyryldy. Al onyń sońy qalaı bolǵanyn bárimiz de bilemiz.

Sol jyryndy qazir shetelde júrip jurtynyń abyroıyn túsirip bitti.

Qurysh NURYMBET.

_________________

Sýretti salǵan Sergeı Mýrzasov.