Toıdaǵy ulttyq úlgi

Shoý dep shýlaıtyn pendeler bolmady. Jıylǵan jurt ataly sóz, ımandylyq ıirimderin aıtqanda, aırandaı uıyp tyńdady. Qazaqtyń qara dombyrasynyń joly boldy. Kúmbirlegen kúı shertildi. Qurmanǵazy, Táttimbet, Súgir, Nurǵısa attary ataldy. Sal Bir­jan, aıaýly Aqan seri, qyzyl ımperııanyń qurbany bol­ǵan Qapez (Baıǵabyluly), «Sary­bıdaı» ániniń avtory Sady­qoja maqamy birimen biri ushtasyp, qasıetti jer tabıǵat kórinisteri kóz aldy­nan ótip jatty. Qazaq án óneri­­niń shoqtyǵy bıik aıtý­ly­­lary­nyń biri Nurlan О́ner­baev ózindik mánerimen analar týraly ánder tizbegin aǵyt­qanda, úlken-kishi súısine tyń­­dap, aq jaýlyqty analar aq ba­t­asyn berdi. Sol sekildi halyq kompozıtorlarynyń týyn­dylaryn erekshe ekpin­men shyrqaǵan Erbolat Shal­dy­bekovtiń de daýsy meı­ram­hana ishin kernep, jurt­tyń iltıpatyna bólen­di. Qoly­nyń qarýyn, bilegi­niń kúshin, boıdaǵy qýatyn túrli syn ús­tinde kórsetken qyz-ji­git­ter de az bolmady. Tip­ti ju­­­myr she­geni shybyq­taı ıip jú­rek beı­nesin jasa­ǵa­n­dar­dyń tap­qyr­lyǵy men she­ber­ligi jurt­ty dúr silkindirdi.

Aıtystyń saıypqyran­dary Balǵynbek Imashev pen Jandarbek Bulǵaqov óleń óri­mi­ne ómir órnekterin syı­ǵyzyp, arasyn jeńil ázil­men kiriktirgende toıshyl qaýym birde min bolar isimizge ir­ki­lip, ras-aý dese, birde kúl­ki­ge kómilip, artynan kúl­ki­niń kúr­meýine úńilip, kúmil­ji­gen­deı keıipi baıqaldy. Bul toıd­y kileń maqtaýǵa, asyra dáriptep kórsetýge jol bere qoımady. Kóp jaǵdaıda oılanyp otyrýǵa, «Mynaý bir jaqsy ádet, úırener úrdis eken-aý!» degen baılamǵa jete­lep otyrdy. Qazir toı kóp. Tipti básekege aınalyp ket­keli qashan. Toıǵa kim ke­lip­ti, kim basqarypty, ár­tis­ter­­den, án­shilerden kim bol­dy dep, ata­ǵy barlar­men ól­sheı­ti­ni­mizdi de joq­qa shyǵara alma­saq kerek. Sodan da bolar ondaı belgililer toı qunyn arttyryp, dárejesin kóterip, baǵasyn bıiktetip júrgeni de shyndyq. Bul úshin keıde olardy emes, básekeniń básin qyzdyryp júrgen ózimizden kórý kerek jón sekildi. Dáýle­tim bar, sáý­letim jetedi dep dara­qyla­ný kisiliktiń, kishiliktiń belgi­si emes, kerisinshe ekenin túsi­ne­tin ýaqyt bolǵandaı.

Qazaqtyń toıy balasyz ótpeıtini belgili. Onyń ústine súndet toı bolǵan soń baldyrǵandar barynsha jınalatyny shyndyq. Solardyń oı órisin bilý maqsatynda ekrannan qazaqtyń ulylary men arystarynyń, aqyn-jazý­shyl­arynyń, qoǵam qaırat­kerleriniń sýretterin ekrannan kór­setip, kim ekenin su­ra­ǵan­da, balalardyń birli-ja­ry­my bolmasa, kóbi irkilip qala berdi. Jazbaı tanyǵan­dar­ǵa, buljytpaı aıtqandarǵa baǵasy ájeptáýir qazaq batyrlary týraly, Abaı, Maǵjan, Muhtar (Áýezov), Berdibek (Soqpaqbaev), Muqaǵalı, basqa da kitaptar usynyldy. Balalar bile qoımaǵan tulǵalardy keıbir úlkender aıtyp, olar da qurqol qalmady. Jalpy, qazaq kitaptarynyń baǵasy qymbat ekeni kópke belgili.

Bir oılandyrǵan tusty da aıta keteıik. Ult jaqsy­la­ryn tanyp-bilý jaǵynan to­syl­­ǵan balǵyndar ózge jurt­­­tar­­dyń «Chelovek paýk», «Chere­­pashkı Nındzıa», «Masha ı Medved» sekildi mýlt­fılm­derindegi basty keıip­kerlerdi kórsetkende eresek­terin bylaı qoıyp, 3-4 jastaǵy búldir­shin­der de jańylmaı aıtyp jatty. Mu­nyń nesi aıyp deıtinder ta­by­lar. Bilgen jaqsy. Degen­men, aldymen ózimizdiń ata-ba­ba­­larymyzdyń aty-jónin jaz­baı tanyǵanǵa ne jetsin. Qar­ǵa­daıynan teginen qol úzse, óse kele jatqylyqqa baryp, jaza baspaıdy dep kim aıta alady? Búgingideı alasapyranda aıaǵyn shalys basyp, adasqandar az ba?

Sonymen ult toıynda osy­laı úlgi alar qadamdar jasal­dy. Zamandy jeleý etpeı, adamdyq qasıet, ulttyq salt-sana bárinen qymbat eke­nin esten shyǵarmasaq, aldymen jas urpaq «Bizderde mynan­daı bar, mynandaı bar» (Sul­tan­mahmut) eken-aý dep kóz tigip, kóńil toqtatar edi. Osy arada ult ustazy Ahmet Baı­tur­synulynyń: «Qazaq­tyń bas adamdary! Áýeli, sen­der adas­pańdar! Adas­pas úshin aqyl­dasyp, oıla­nyp, yn­tymaq­pen is etiń­der... Balany ulsha tár­bıe­leseń – ul bolmaq­shy. Qulsha tárbıe­leseń – qul bol­maq­shy», – degen ataly sózi oıǵa orala berdi.