Jańǵyrtý jumystary jan-jaqty júrgizilýde

Senbi, 23 aqpan 2013 7:23

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» Joldaýyndaǵy basym baǵyttardyń biri – paıda alý, ınvestısııalar men básekege qabilettilikten qaıtarym alý prınsıpine negizdelgen ekonomıkalyq pragmatızm. Otandyq ekonomıkanyń damýyna súbeli úles qosyp otyrǵan qazaqstandyq kompanııalar óz sheshimderin túgeldeı ekonomıkalyq maqsattylyq jáne uzaq merzimdi múddeler turǵysynda qabyldaýy qajet. Elimizdegi iri otandyq munaı kompanııasy – «QazMunaıGaz» Barlaý О́ndirý» AQ basshysy Abat NURSEIITOVPEN osy taqyrypta áńgimelesken edik.

Senbi, 23 aqpan 2013 7:23

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» Joldaýyndaǵy basym baǵyttardyń biri – paıda alý, ınvestısııalar men básekege qabilettilikten qaıtarym alý prınsıpine negizdelgen ekonomıkalyq pragmatızm. Otandyq ekonomıkanyń damýyna súbeli úles qosyp otyrǵan qazaqstandyq kompanııalar óz sheshimderin túgeldeı ekonomıkalyq maqsattylyq jáne uzaq merzimdi múddeler turǵysynda qabyldaýy qajet. Elimizdegi iri otandyq munaı kompanııasy – «QazMunaıGaz» Barlaý О́ndirý» AQ basshysy Abat NURSEIITOVPEN osy taqyrypta áńgimelesken edik.

– Abat Aqmuqanuly, siz basqaryp otyrǵan kásip­oryn­­­­nyń aldynda turǵan min­detter týraly aıta ketseńiz. Pre­­­zı­­­dent Joldaýynyń negizgi tu­jyrymdaryn júzege asyrý ba­ǵytynda qandaı jumystar at­qarylyp jatyr?
– Prezıdent Nursultan Na­zar­baev halyqqa arnaǵan Jol­daýynda elimizdiń 2050 jylǵa deıingi damý strategııasynyń bas­ty baǵyttaryn aıqyndady. Bul strategııalyq qu­jatty júzege asyrý bizge úlken mindetter júkteıdi.
Jańa ekonomıkalyq saıasat­tyń máni jappaı qamtıtyn eko­nomıkalyq pragmatızm ekenin biz jaqsy túsinemiz. Bul bizdi shyn máninde búgingi kózqarastarymyz ben ustanymdarymyzdy túbe­geı­­li ózgertýge baǵyttaıdy. Ba­r­­­­­­­­­­­­­­­­lyq ekonomıkalyq jáne bas­­­q­a­­­rý sheshimderdi eko­no­mı­ka­­­­­lyq maqsattylyq jáne uzaq mer­­zim­di múddeler turǵysynda qa­byldaýymyz qajet.
О́tken jyly biz óndi­ris­­ti teh­nologııalyq jań­ǵyr­tý baǵ­dar­­lamasyn bas­ta­dyq. Teh­nı­kalyq qaıta jaraq­tan­dy­­rýdaǵy maqsatymyz munaı óndirýdi arttyrý jáne jobanyń ekonomıkasyn jaqsartý. Osy maqsatta úsh jylǵa arnalǵan óndiristi jańǵyrtý baǵdarlamasyn ázirledik. Buǵan jumsalatyn jalpy ınvestısııa kólemi 100 mlrd. teńgeden asady.
Kompanııa qolǵa alyp jáne iske asyryp jatqan О́zendegi óndiristik qýattylyqty jańǵyrtý jónindegi jobalar kólemi jaǵynan teńdessiz. Jaqyn arada biz Jańaózen qala­synan TMD elderinde teńdesi joq jerasty jabdyqtaryn jóndeý jáne dıagnostıkalaý sehyn ashamyz. Bul zaýyt iske qosylǵannan keıin «О́zenmunaıgaz» AQ jumys­kerleriniń qatarynan 300-350 adam jumys isteıtin bolady. Ju­mys­kerlerge qazirgi zamanǵa saı qolaıly eńbek jaǵdaılary jasalady.
Odan bólek, «О́zenmunaıgaz» AQ munaı bazasy, uńǵymalardy bastyrtýǵa arnalǵan suıyqtyq daıyndaý jónindegi eki ýchaske, munaı kásipshiligi quraldaryna qyzmet kórsetý sehy, munaı qon­­­dyrǵylaryn jóndeý sehy, 1000 birlik avtokólik pen arnaýly teh­nıkaǵa qyzmet kórsetý or­ta­lyǵy salynyp, suıyqtyqty jınaý jáne tasymaldaý júıesi men shoǵyrlanǵan soraptyq stansanyń qabatyna sý aıdaý júıesi qaıta jaraqtandyrylady.
«Embimunaıgaz» AQ-ta Prorva ken oryndary tobynan shyǵatyn ilespe munaı gazyn kúkirtten taza­laý jónindegi qondyrǵy salynyp, Prorva ortalyq jınaý pýnktinen Teńiz munaı aıdaý stansasyna deıin munaı qubyry qaıta jaraqtandyrylady. S.Balǵymbaev jáne Shyǵys Maqat ken oryndarynda ilespe gazdy paıdaǵa asyratyn qondyrǵynyń qurylysy aıaqtalýǵa jaqyn. Uzyndyǵy 61 shaqyrymdy quraıtyn Aqingen-Aq­qudyq-Qısymbaı joǵary qy­symdy gaz qubyrynyń qurylysy júrgizilip jatyr. Qart Embiniń tó­sinde jatqan ken oryndary bir-birinen qashyq ornalasqan. Son­dyqtan, biz munaı kásip­shi­likteri arasyndaǵy joldardy jóndep, jańa joldar salyp jatyrmyz. Bul jumysshylardy jáne júkterdi tasymaldaýdy jeńildetedi.
– Bolashaqtaǵy jos­par­la­ryńyzǵa toqtala ketseńiz. Ja­ńadan geologııalyq barlaý jáne óndirý jobalaryna qatysý oılaryńyzda bar ma? Elbasy jańa ken oryndaryn barlaýǵa ınvestısııa tartý maqsatynda jer qoınaýyn paıdalanýǵa moratorııdi alyp tastaýdy tap­syrǵan joq pa?
– 2012 jyly QMG BО́ Qa­zaqstanda jáne basqa shetelderdegi onnan astam jobany qarap, onyń ishinde eń tartymdy degenderine geologııalyq-tehnıkalyq jáne ekonomıkalyq baǵalaý jasady. Qandaı bloktardy satyp alǵa­ly jatqanymyz týraly aıtýǵa áli erte, alaıda qandaı da bir má­mile jasalatyn bolsa, ol týraly mindetti túrde habarlaıtyn bolamyz.
Qazir bizdiń mamandar Qazaq­stannyń munaıly óńirlerin zertteý ústinde. Kóptegen munaıly aımaqtar az zerttelgendikten, qa­zir­gi tańda bul aımaqtarda munaı kenishteriniń ashylý múmkindigi týraly dóp basyp aıtý qıyn. Buǵan deıin júrgizilgen zertteý jumystaryn jınaqtap, oǵan tereń taldaý jasaý qajet. Seıs­­mıkalyq zertteýler jasap, olar­dyń qorytyndysy boıynsha geo­logııalyq jaǵynan da, eko­no­mıkalyq jaǵynan da izdeý-bar­laý burǵylaý qondyrǵylaryn ornatýdyń tıimdiligin anyq­ta­ýymyz qajet.
О́tken jyly «Karpovskıı Se­vernyı» geologııalyq barlaý jobasyna seriktestik tarttyq. Qazir atalǵan jobanyń 49 paıyz qatysý úlesi vengerlik MOL munaı-gaz kom­panııasynyń úlesinde. Bul má­mile bizdiń kompanııaǵa 8,75 mln. AQSh dollary kóleminde taza paıda ákeldi. Sondaı-aq bolashaqta ınvestısııa men geologııalyq bar­laýdyń táýekelderin bólisýge múm­kindik berdi. Geologııalyq barlaý – shyǵyndy kóp qajet etetin prosess jáne barlaý uńǵymasy nátıje beredi dep senýge bolmaı­dy. Sondyqtan shyǵyndar men múmkin bolatyn táýekelderdi bóli­sý jańa jobalardy ıgerýdegi eń ońtaıly sheshim.
Eń bastysy, MOL kompanııasymen  bir­lesken kásiporyn qurý QMG BО́-ge halyqaralyq tájirıbege súıene otyryp, jańa tehnologııalardy úırenýge múmkindik beredi. Jasyratyn nesi bar, Qa­zaqstanda áli de bolsa, bilikti kadr­lar tapshylyǵy baıqalady. Sondyqtan bul seriktestik bizge otandyq mamandardyń kásibı bilik­tiligin jańa deńgeıge kóterýge múmkindik beredi. О́zińiz jaqsy bilesiz, Prezıdent óziniń halyqqa arnaǵan Joldaýynda jańa kadr saıasatyna erekshe toqtalyp ótti. О́z kezeginde, biz de korporatıvtik basqarý prınsıpteri men zamanaýı basqarý quraldaryn engizýimiz kerek. Biz jumysqa úzdik mamandardy, onyń ishinde sheteldik kadr­lardy tartýymyz qajet. О́t­ken jyldyń sońynan bastap biz qaýipsizdik tehnıkasy, eńbek jáne qorshaǵan ortany qorǵaý jónindegi basqarýshy dırektor qyzmetine halyqaralyq tájirıbesi mol Reımond Mıtchemdi shaqyrdyq. Osylaısha, halyqaralyq táji­rıbesi bar mamandy jumysqa tar­tý arqyly biz tek óndiristiń menedjmentin jetildirip qana qoımaı, sonymen birge bilikti mamandardy oqytyp, daıyndaımyz.
– QMG BО́ – elimizdiń ártúrli óńirlerindegi kásiporyndardy biriktirip otyrǵan kompanııalar toby. Seriktesterińizben ózara qarym-qatynasty úılestirýdiń qandaı joldaryn nıet etip otyr­syz? Odan ári qurylymdaý jos­parlanyp otyr ma? Jańa jobalar týraly ne aıtar edińiz?
– 2012 jyly QMG BО́ en­shiles uıymdarynyń basqarý qu­rylymdaryn ońtaılandyrý bo­­­­­ıynsha úlken jumystar atqa­­ryldy. Bizdiń «О́zenmunaıgaz» jáne «Em­­bimunaıgaz» óndiristik fılıal­­dary aksıonerlik qoǵam­dar bolyp quryldy. Bul jumys­kerlerdiń óndiristik jáne áleý­met­tik máselelerin jedel sheshýge múmkindikterdi keńeıtti. Bári birden sheshilip jatyr dep ázirge kesip-piship aıta almaımyn, uıymdastyrý jáne ákimshilik máseleleri bar, degenmen «sabaqty ıne sátimen» degen, ýaqyt óte kele AQ-taǵy ju­mystar qalypty arnaǵa túsedi dep oılaımyn.
Jańaózen oqıǵasynan keıin Prezıdent buryn jumystan shy­ǵarylǵan munaıshylardy ju­mysqa ornalastyrý jáne kompanııa qyzmetkerleriniń eńbek jaǵdaıyn jaqsartý týraly tapsyrma berdi. Osy tapsyrmany oryndaý baǵytynda úlken ju­mystar atqaryldy. 2012 jyl­dyń qańtarynda Jańaózende «Burǵylaý jumystary bas­qar­masy» О́QB jáne Aqtaý qala­synda «Tehnologııalyq kólik jáne uńǵylarǵa qyzmet kórsetý basqarmasy» JShS quryldy. «Qara­janbas» ken ornynda kompanııanyń «Tehnologııalyq kólik jáne uńǵylarǵa qyzmet kórsetý basqarmasy» jumys­kerlerine arnalǵan 400 oryndyq jataqhanasy jáne 300 oryndyq ashanasy, monsha, kir jýatyn kesheni jáne sport zaly bar vahtalyq qalashyq salynyp, paıdalanýǵa berildi. Qalamqas ken ornynda da ınfraqurylymdary bar vahtalyq qalashyq kesheni salyndy.
Sondaı-aq, Burǵylaý ju­mys­­tary basqarmasy jáne Teh­no­lo­gııalyq kólik jáne uńǵylarǵa qyz­met kórsetý basqarmasynyń óndiristik qajettilikteri úshin 300-den asa jańa arnaıy tehnıka satyp alyndy. Bul keleshekte osy servıstik kompanııalardyń QMG BО́-ge ǵana emes, óńirdegi basqa da munaı óndirýshi kompanııalarǵa qyzmet kórsete alýy jáne ekono­mıkalyq turǵydan tıimdi bolýy úshin jasaldy.
QMG BО́ strategııasyna sáıkes, salalyq emes qyzmetterdi qysqartý jóninde jumystar júrgizdik. QMG BО́-niń «Kazakhstan Petrochemical Industries Inc» JShS munaıhımııa jobasyndaǵy 51% úlesi satyldy, bul kompanııanyń buryn salynǵan ınvestısııalardy qaıtarý jolymen 32,4 mln. AQSh dollary kóleminde taza paıda alýyna múmkindik ber­di. «Qarajanbasmunaı» já­ne «Qazgermunaımen» bizdiń serik­testigimiz týraly aıtar bolsaq, burynnan úılesimdi qarym-qa­tynasymyz qalyptasqan. Qazaq-qytaı birlesken kásiporyndary bolyp tabylatyn bul kompanııalarǵa ótken jyly qazaqstandyq top-menedjerler basshylyq etti.
– О́z qyzmetin júrgizip otyr­ǵan óńirlerge qatysty kom­pa­nııanyń áleýmettik saıasatynda ózgerister bolýy múmkin be?
– Áleýmettik saıasat – bul biz­diń qyzmetimizdegi negizgi basym­dyqtardyń biri. О́ńirlerdiń damýyna erekshe mańyz beremiz, munaıshylardyń jáne olardyń otbasylarynyń jaqsy áleýmettik jaǵdaıyn qamtamasyz etý – bul bizdiń memleket aldyndaǵy tike­leı mindetimiz, oblys halqy aldyn­daǵy paryzymyz.
Mańǵystaý oblysynyń áleý­mettik ınfraqurylymdaryn damy­týǵa arnalǵan QMG BО́ kelisim-sharttyq mindettemeleri 907,4 mln. teńgeni quraıdy. Áleýmettik áriptestik baǵdarlamasy aıa­syn­da Jańaózen qalasynyń tur­ǵyndaryna 800-den kem emes áleý­­mettik jumys oryndaryn ashý úshin ótken jyly oblys ákimdigine qosymsha 200 mln. teń­ge bólindi. Budan basqa 2011 jyldyń jeltoqsanynda qaza bolǵan jáne jábir kórgen otbasylaryna materıaldyq kómek kórsetildi. Sondaı-aq, jeltoqsan oqıǵasy kezinde jaraqat alǵan adamdardyń qazaqstandyq jáne reseılik medısınalyq mekemelerde emdelip, ońalýyna qarjylaı kómekter jasaldy.
Atyraý oblysynda QMG BО́-niń áleýmettik ınfra­qury­lym­­­dardy damytýdaǵy kelisim-shart­tyq mindettemeleri 286,6 mln. teńgeni quraıdy. Munda biz min­detti tólemdermen ǵana shek­te­lip otyrǵan joqpyz. Máselen, 2012 jyly Atyraý oblysynda áleýmettik jobalardy iske asyrýǵa 350 mln. teńge kóleminde demeýshilik kómek kórsetildi. Bul qarajattar óńirdegi bes de­ne shynyqtyrý-saýyqtyrý keshen­de­riniń qurylysyn aıaqtaýǵa jum­saldy.
Atyraý oblysynda – Baıshonas jáne Eskene aýyldarynyń turǵyn­daryn oblys ortalyǵyna kóshirý jobasyn iske asyryp jatyrmyz. Bul maqsatqa 5,4 mlrd. teń­ge qarajat bólindi. Búgingi kúni Eskene aýylynyń 80 otbasy Aty­raý qalasyna qonys aýdardy, oblys ortalyǵynda turyp jatyr. Baıshonas aýylynyń 377 otbasyn kóshirý kezeńmen iske asyrylýda. Olarǵa arnalǵan páterler Nursaıa jáne Tulpar shaǵyn aýdan­daryndaǵy jańa úılerden berilip otyr.
Qoryta aıtqanda, QMG BО́ buryn jarııa etken basym­dyq­tardy saqtaýda. Biz óz qyz­meti­mizdi júrgizip otyrǵan óńir­ler áleýmettik jaǵdaıynyń jaq­sa­rýyna, jas munaıshylar býy­nynyń kásibı ósip-damýyna bu­ryn­ǵysynsha yqpal etpekpiz. О́ndiristiń ekologııalyq jáne qa­ýipsizdik máselelerin sheshý min­deti de basty nazarda.
– Osy jyldyń qańtar aıy­nyń ortasynda BAQ-ta QMG BО́ ortalyq apparatyn Aqtaý qalasyna kóshirý qajettiligi týraly másele keńinen sóz bol­dy. Kompanııanyń resmı habaryna sáıkes, bul másele ak­sıonerlerdiń jınalysyna shyǵarylmaǵan, ıaǵnı kún tár­tibinde turǵan joq. Kompanııa jetekshisi retinde bul máselege sizdiń kózqarasyńyz qandaı?
– Zerdelep qarasaq, QMG BО́ ortalyq apparatyn kóshirý – bul salmaqty qadam, bul máseleniń maqsattylyǵy bizdiń ǵana emes, «QazMunaıGaz» UK, «Samuryq-Qazyna» UÁQ, Munaı jáne gaz mınıstrligi tarapynan da zerttelýi tıis. Aqtaýǵa kóshýdiń saldaryn, shyǵyndar men táýekel jaıttaryn da paıymǵa salyp, baǵalaı bilýimiz qajet. Mundaı sheshimdi barlyq «ıá» nemese «joq» degen pikirlerdiń salmaǵyn ólshep baryp qabyldaýymyz kerek. Búgingi kúni QMG BО́-niń resmı aqparatynda aıtylǵandaı, kóshý týraly másele aksıonerler aldyna qoıylyp otyrǵan joq.
Degenmen, jaqyn ýaqyttarda QMG BО́ ortalyq apparatynyń qurylymyna salmaqty ózgerister jasalatynyn atap aıtqym keledi. Bizdiń óndiristik fılıaldardyń AQ mártebesin alýlaryna jáne basqarý fýnksııalary bóliginiń olarǵa ótýine baılanysty, bas keńsedegi qyzmetkerler bóli­gi­niń laýazymdyq mindetteri qaı­tadan qaralatyn bolady. At­qaryp otyrǵan mindetteri enshi­les baǵynyshty uıymdarda qaı­talanatyn qyzmetkerler qys­qar­tylady.
– Siz kompanııa basshylyǵyna osy jyldyń qańtarynda saı­lan­dyńyz. Munaıshylyq ká­sip­­tiń munaı óndirý operatorynan, dırektordyń óndiris jó­nindegi orynbasaryna deıingi eńbek jolynan óttińiz. Endi mine, kompanııa jetekshisi bolyp otyrǵan siz úshin elimizdegi munaı kenishterindegi óndirý jaǵ­daıy etene tanys. О́zińiz tizginin alǵan kompanııany alda qandaı ózgerister kútip tur?
– QMG BО́ strategııalyq maq­sattary burynǵysynsha saq­talady. Qazaqstandaǵy jetekshi mun­aı-gaz kompanııalarynyń bi­ri retinde ustanymymyzdy ny­ǵaı­tý úshin qýatymyzdy jos­par­ly túrde ósirip otyratyn bolamyz. Bizdiń basty mindetterimiz – bul shoǵyrlandyrylǵan óndirý kólemin ulǵaıtý, jańa aktıvterdi satyp alý jolymen kómirsýtegi qoryn tolyqtyrý jáne ósirý, son­daı-aq geologııalyq barlaý ju­mystary jáne QMG BО́ negizgi ken oryndaryndaǵy óndiristi ońtaılandyrý.
О́tken jyl boıy kompanııada eńbek ujymdarymen ishki kommýnıkasııany qalyptastyrý boıynsha qarqyndy jumystar júrgizildi. Qyzmetkerlerdiń ózderin tol­ǵant­­­­qan máselelerdi talqyǵa shy­­ǵa­ryp jáne olardyń qysqa mer­zim ishinde sheshimin tabýy úshin kompanııa jumyskerlerimen ty­ǵyz baılanys tetikteri jasaldy. Jumyskerlermen qarym-qa­tynas ornatýdaǵy jumystarda oń nátıjeler bar. Munda, sóz joq burynǵy basshylyqtyń eńbegi zor. Bul baǵyttaǵy jumystar odan ári jalǵasatyn bolady.
Endi óndiristi kóteretin ýaqyt keldi. Bıylǵy jyly resýrstardy, barlyq qajyr-qaırat pen nazarymyzdy osyǵan baǵyttaıtyn bolamyz. Kóp jyldardan beri bizdiń negizgi aktıvimiz – «О́zenmunaıgaz» AQ óndirý josparyn oryndaı almaı keledi. Bul máseleni sheshýimiz kerek. О́ndirý kóleminiń tómendeý sebepteriniń biri 2011 jyly uzaq­qa sozylǵan narazylyqtar ke­zinde uńǵymalardyń toqtap qa­lýy saldarynan boldy. Budan basqa, kóptegen kásipshilikterde ın­fraqurylymdar tozǵan, jab­dyqtardyń barlyǵy birdeı zamanaýı talaptarǵa jaýap bermeıdi. Biz keń kólemdegi jańǵyrtý baǵ­darlamasyn iske qostyq, onyń nátıjesi «О́zenmunaıgaz» AQ ón­dirý jaǵdaıyn turaqtandyrýǵa múmkindik beredi.

Áńgimelesken
Seıfolla ShAIYNǴAZY,
«Egemen Qazaqstan».