Bizdiń «Altyn bıdaı» sharýa qojalyǵy 2003 jyly qurylǵan. Sharýashylyq kúzdik, jazdyq egin egedi, 4-5 alqapty egis aınalymy bar. Astyqqa qosa kúnbaǵys, ekpe shópter de ósiremiz, sońǵy jyldary asburshaq egip júrmiz. Omarta ustap, tabıǵı bal arasyn da óndiremiz. 2018 jyly qýańshylyqqa qaramaı 734,5 gektar kúzdik bıdaı alqabynyń ár gektarynan 25,5 sentnerden, 1197 gektar kúnbaǵystyń ár gektarynan 16,2 sentnerden ónim aldyq. Qojalyqtyń 15 jyldyǵyn atap ótip, eńbekkerlerimizdi marapattadyq.
Árıne, osy jetistikterge jetýimizge memleket kómeginiń de áseri bolǵany sózsiz. Mysaly tuqym, gerbısıd alýǵa Úkimetten 25 paıyz sýbsıdııa beriledi. Jańa tehnıka alǵanda da osylaı. Munyń bári eski-qusqy tehnıka parkimizdi jańartyp alýymyzǵa múmkindik beredi.
Alaıda aýyldaǵy eńbekqor aǵaıynǵa naqty qolbaılaý bolyp otyrǵan máseleler de bar. Ol Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda aıtylǵandaı, bizdiń aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginde basshy aýysqan saıyn zańdar men erejeler jıi ózgeredi. Ár mınıstr kelgen saıyn jańa reforma júrgiziledi. Basshy aýyssa, bári qaıtadan basynan bastalady. Osylaısha, bir adamnyń kesirinen bári aýmaly-tókpeli bolyp, biz aýylda zardabyn shegip qalamyz.
Qazir aýyldaǵy dıqan bolsyn, malshy bolsyn, jyldyń ortasyna deıin jańa erejeniń bekitilýin kútip otyramyz. О́z oıymsha, basshylyqqa alatyn bul erejeler qańtarda, tipti jeltoqsan aıynda anyqtalýy tıis dep oılaımyn. Sosyn bul erejeler keminde 5 jylǵa qozǵalmaǵany jaqsy edi. Árıne, zańdar men erejeler ózgermeı qatyp qalǵan da jaqsy emes, biraq az-maz túzetý jasalsa da, negizgi baǵyty ózgermeı qalýy tıis.
О́z basymnan ótken jaǵdaıdy aıtaıyn. Dál qazir memleket gerbısıdke, tuqymǵa, tehnıkaǵa sýbsıdııa berip jatyr. Biraq keıbir erejelerdiń ózgerýine sáıkes qazir Reseıden satyp alǵan tehnıkamyz úshin sýbsıdııa ala almaı otyrmyz. Ereje jıi aýysqandyqtan, aýdandyq aýyl sharýashylyǵy bólimindegi mamandardyń ózi ne aıtaryn bilmeı, joǵarydan nusqaý kútip otyrady.
Taǵy bir másele, otandyq ǵylym men óndiristiń sabaqtastyǵy nashar. Ǵylym óz deńgeıinde jumys istemeı jatyr. Mysaly, biz kúnbaǵystyń tuqymyn Amerıkadan, Fransııadan aldyramyz. Bul álemge belgili, dúnıejúzin jaılap alǵan brendter. Degenmen 10 myń gektar alqaby bar Oral aýyl sharýashylyq tájirıbe stansasy olarmen básekelese almaı ma? Qarasańyz, ornalasqan jeri ońtaıly, adam resýrsy bar, kólik-kommýnıkasııa jelisi de yńǵaıly. Ǵalymdar da jetkilikti. Bálkim buǵan memleket qoldaýy qajet bolar. Elimiz keń-baıtaq, Qazaqstannyń ózinde túrli aımaqqa túrli tuqym kerek. Sondyqtan jergilikti ǵylymı sharýashylyqtar damýy kerek dep oılaımyn.
Taǵy bir másele, sońǵy kezde aýyl sharýashylyǵy qurylymdary úshin shekteý qoldaný áreketi baıqalady. Máselen, birneshe jyl buryn «jer kólemi 3 myń gektardan asatyn sharýashylyqtar sharýa qojalyǵy bolmaıdy» degen zań shyǵardy. Biraq budan eshteńe ózgergen joq. Kásipkerler iri sharýashylyqtaryn bólshektep, birneshe sharýa qojalyǵyn jasap qoıdy. Qaǵazbastylyq kóbeıdi. Menińshe, munyń ornyna 3,5 myń gektardan asatyndarǵa jer salyǵyn kóbeıtý kerek edi. Sonda durys bolatyn edi. Sharýa qojalyqtary men JShS-larǵa arnalǵan shekteý sharalary taǵy da jasalady degen qaýeset júr. Keıde osyndaı ózgerister halyqtyń, dıqandardyń Úkimetke narazylyǵyn týǵyzý úshin ádeıi jasalyp jatqan joq pa eken degen oıda qalamyz. О́ıtkeni halyqqa qarsy jumystardyń ne úshin jasalatyny túsiniksiz.
Sońǵy kezde aýyl sharýashylyǵy qurylymdary úshin agrosalyq salynady degen áńgime kóterilip júr. Menińshe, osy durys. О́ıtkeni aýyl sharýashylyǵymen aınalysatyn sharýanyń qaǵazbastylyqqa ýaqyty bolmaıdy. Biz qalaǵa jaqyn turamyz, al alys aýyldaǵy sharýa qojalyqtaryna obal-aq. Sıfrlandyrý endi degenmen, aýylda ınternet istemeı qalady. Salyqty ýaqytynda tóleı almaı qalsań, salynatyn aıyppuly bar. Osy máseleni qarapaıym, ońaı etý kerek dep oılaımyn. Bul – aýyldaǵy qarapaıym sharýa úshin eń basty másele. Tym bolmasa naýqan kezinde esep-qısap tapsyrmaıtyn etý kerek. Mysaly, egin sharýashylyǵymen aınalysatyn sharýalar salyǵyn qańtar-aqpan aılarynda tóleıtin etip yńǵaılasa deımiz. Mal sharýashylyǵymen aınalysatyndar úshin basqasha bolar.
Taǵy bir tilegim, jańa tehnıka alǵany úshin beriletin 25% sýbsıdııa – sharýa úshin úlken qoldaý, tehnıka parki jańarýy úshin osy baǵdarlamany toqtatpaı, jalǵastyra berý qajet.
Jalpy, aýyl sharýashylyǵy salasyna áldebir ózgeris engiziler bolsa, jańalyqty tájirıbe retinde áýeli belgili bir aýdanǵa engizý qajet. Sol kezde onyń qateligin jóndeý de ońaı bolar edi.
Mine, kópjylǵy tájirıbemdi qoryta otyryp, elimizdegi egin sharýashylyǵy salasyn damytýǵa sep bolar degen oılarymdy ortaǵa saldym. Eń aldymen, Prezıdent aıtqandaı, barlyq másele keshendi túrde sheshilýi kerek.
Bekbolat MUQAShEV,
«Altyn bıdaı» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi
Batys Qazaqstan oblysy,
Báıterek aýdany
