01 Tamyz, 2019

Salyq tóleýdegi salaqtyq

263 ret kórsetildi

Ádette, jer nemese kólik salyǵy der kezinde tólenbeıdi. Kúndelikti kúıbeń tirlikte oǵan kóńil bólýge de mursat bola bermeıdi. Sol selqostyqtyń saldarynan ósimpuldy ótep, opyq jeıtinimizdi kóbimiz ańdamaı qalamyz. Resmı statıstıka bıyl eldegi boryshkerlerdiń sany 1,4 mln adamǵa jetkenin jáne salyq beresheginiń somasy 20,9 mlrd teńgeni quraǵanyn kórsetti. Mundaǵy negizgi borysh - 14, 3 mlrd teńge, al eseptelgen ósimpul 6,6 mlrd teńge.

Bereshektiń deni kólik quraldaryna tıesili

«Bul ómirde eki-aq nárseden qu­ty­la almaısyń, ol – ólim men salyq». AQSh-tyń negizin qalaýshy refor­ma­torlardyń biri Bendjamın Frank­lınniń osy sózi salyqtyń mańyzyn aı­qyndap, amerıkalyqtardyń arasynda salyqtyq mádenıettiń qalyptasýyna jol ashty. О́kinishke qaraı, elimizdegi jaǵdaı basqasha. Joǵaryda keltirilgen bereshektiń úlken úlesi, naqtyraq aıtqanda 14,4 mlrd teńge (70%) kólik quraldaryna tıesili. Jer salyǵyn tólemegenderdiń sany 12% nemese 2,5 mlrd teńgeni qurady. Múlik saly­ǵyndaǵy qaryzdyń kólemi - 1,4 mlrd teńge. Salyq jaýapkershiliginen jal­tar­ǵandardyń deni kúngeı óńirlerdiń halqy bolyp shyqty. Máselen, Shymkent shaharynda borysh­ker­lerdiń qatary 148 myń adamnan tursa, Túrkistan oblysynda 139 myńǵa jetken. Jaǵymsyz dınamıkany Jam­byl oblysy jáne Nur-Sultan qala­sy túıindep otyr. Bas shaharda bereshegin ótemegen turǵyndar 114 myńǵa jetse, jambyldyqtar arasynda bul esepte 116 myń adam tur. О́ńirler arasynda bereshektiń eń úl­ken somasy Almaty qalasynda – 5, 5 mlrd teńge. Budan keıin 2 mlrd teńge qaryzben kóshtiń bel ortasynda Nur-Sultan qalasy jáne Mańǵystaý oblysy nyq jaıǵasypty. Shyraıly Shymkentte bul soma 1,6 mlrd teńgeniń aınalasynda. Aıta keteıik, bıyl 4 shildede Memleket basshysy Q. Toqaev salyqtyq raqymshylyqty kózdeıtin Zańǵa qol qoıǵan edi. Osynyń aıasynda Qarjy mınıstrliginiń buıryǵymen salyqtyq raqymshylyqty júrgizý erejesi ázirlenip jatyr. 

 – Aǵymdaǵy jyldyń basynan bastap memlekettik kirister organdary jeke tulǵalarǵa salyq raqymshylyǵyn jasaý úshin úlken daıyndyq jumys­taryn júrgizdi. Atap aıtqanda, derek­ter bazasyn ýákiletti organdarmen salystyryp tekserý, sondaı-aq salyq tóleýshilerdiń derbes shottaryn ózektendirý maqsatynda esepteýlerdiń tolyqtyǵy men durystyǵyna mán berilip, derbes shottar túgendeldi. Osy­ǵan qosa, raqymshylyq­tyń taǵy bir mańyzdy jańa­lyǵy – jeke kásipker emes, biraq kásip­ker­lik qyzmetten týyndaıtyn salyq­tar boıynsha bereshegi bar azamattardyń qaryzdaryn shegertý múmkin­digi paıda boldy. Bul jerde kór­­setilgen bereshek eldegi sa­lyq organdarynyń 2002-2003 jyldary jergilikti júıe­den jalpyrespýblıkalyq sa­lyq­tyq aqparattyq júıege kóshý kezinde oryn alǵan sa­lyq­­tyń túrleri. 2019 jyldyń 1 qań­­­tarynda osyndaı salyq bere­shegi 16 myń jeke tulǵada anyq­t­a­lypty. Onyń jalpy so­ma­sy – 700 mln teńge. Ne­gizgi qaryz 400 mln teńgeni qu­ra­sa, ósimpul 300 mln teńge kóleminde baıqalǵan, – dedi Qarjy mınıstrligi Memle­ket­­tik kirister komıteti tóraǵa­sy­nyń orynbasary Jaıdar Ińkárbaev. 

О́simpul esepten shyǵarylady

Otandyq qazynashylar ósimpuldy esepten shyǵarýdyń jalǵyz joly – jeke tulǵanyń salyqqa qatysty negizgi boryshyn tóleý deıdi. Bul úshin eshqaıda barýdyń qajeti de joq. Memlekettik kiris organdary kúndelikti jeke tulǵa­lar­dyń derbes shottaryna monı­torıng júrgizedi eken. Negizgi borysh ótelgen kezde 3 jumys kúni ishinde ósimpuldy esepten shyǵarý týraly sheshim shyǵarylady.

– Raqymshylyq jeńildigin paıdalana alatyn tulǵalarǵa habarlama jiberip otyramyz. Memlekettik kirister komıteti aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin eseptelgen ósimpuldardy esepten shyǵarý úshin jáne salyq­tyq raqymshylyq júr­gizý tártibi týraly keń aýqym­dy aqparat­tyq túsindirý jumystaryn júrgize­di. Eger sa­lyq tóleýshi osy jy­ly byltyrǵy negizgi borysh pen salyqqa baılanys­ty ósimpul­dy tólegen bolsa, ósim­pul somasy qaıtarylýy tıis. Ol úshin memlekettik kiris organ­daryna ótinish berý qajet. Bere­shegi bar azamattardy memleket tarapynan eseptelgen ósim­pul túrindegi sanksııasyz óz sa­lyq­­tyq mindettemelerin oryn­­daý múm­kindigin paıda­laný­ǵa shaqy­ramyz, – dedi Jaı­dar Ińkárbaev.

Sońǵy on jyl ishinde salyq raqymshylyǵyna baılanysty aýqymdy naýqan eki márte ótkizilgen-di. Onyń birinshisi 2011 jyly júrgizilse, araǵa 4 jyl ótkennen keıin taǵy da jalǵasyn tapqan.

Salyqtan jaltarǵandar jer aýdarylady

Internal Revenue Service nemese IRS – bul Qurama Shtattyń salyq qyzmeti. Atalǵan bas­qarma óziniń qatańdyǵymen ta­ny­mal. Osy rette AQSh salyq­tan jaltarǵandarmen kúreste álemdik reıtıngtiń tizginin us­taıdy. El rezıdentteri bere­shekterin ótemegen jaǵdaı­da, tipti memleket aýmaǵynan qýylýy yqtımal. Mysaly, Shtat­ta uzaq jyldan beri turyp kelgen 73 jastaǵy Italııa aza­ma­ty­nyń shveısarııalyq bankte 3 mln dollar kólemin­de qa­ra­jaty jatqan. Buǵan qatys­ty esepshotty apenındik qazy­na­shylyq organnan jasyrǵan. Alaıda IRS bul áreketti ásh­kerelep, atalǵan azamatqa aıyp­­pulmen qosa ósimpuldy da salǵan. Endi jetpistiń asýynan asqan aqsaqal elden shyǵarylýy múmkin. Belgili bolǵandaı, ol jıǵan-tergenin UBS bankinde saqtasa kerek. Bul qarjy ınstıtýtyna IRS aıyppul taǵaıyndap, bank salyq qyzmetine 780 mln dollar tóleýge májbúr boldy. Budan keıin shveısarııalyq banktiń ústine bult úıirile bas­tady. Nege deseńiz, amerıkalyq qazy­nashylardyń izinshe germa­nııalyq jáne fransııalyq salyq organdary da bankti qyspaqqa alǵan. Muhıttyń arǵy betinde qarjylyq esebin jasyrǵany úshin 5 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qarastyrylypty. Osyn­daı úkimge joǵarydaǵy ıta­lııalyq qart ushyraı jaz­daǵan. Abyroı bolǵanda, amerıkalyq femıda qarııanyń jasyn eskerip, 50 myń dollar kólemindegi aıyp­pulmen shektelgen eken.  

 Jaqsylyq MURATQALI,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Búgin birqatar óńirde úsik júredi

Aýa raıy • Búgin, 09:06

Uqsas jańalyqtar