Almaty Iran kelissózderi úshin nelikten tańdap alyndy?

Beısenbi, 28 aqpan 2013 8:00

The wall street Journal, 25.02.13

Qazaqstan – kez kelgen kezdesý úshin laıyqty el

Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasy boıynsha kelissózder Qazaqstannyń asa iri qalasy Almatyda seısenbi kúni bastaldy. Iran, Ystambuldy qosa alǵanda, usynylǵan basqa kelissózder oryndaryna veto qoıyp, birneshe apta boıy kezdesý ýaqyty men ornyn úılestirý máselesin sheshti.

Beısenbi, 28 aqpan 2013 8:00

The wall street Journal, 25.02.13

Qazaqstan – kez kelgen kezdesý úshin laıyqty el

Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasy boıynsha kelissózder Qazaqstannyń asa iri qalasy Almatyda seısenbi kúni bastaldy. Iran, Ystambuldy qosa alǵanda, usynylǵan basqa kelissózder oryndaryna veto qoıyp, birneshe apta boıy kezdesý ýaqyty men ornyn úılestirý máselesin sheshti.

Qazaqstan osy maqsat úshin dál keletin el retinde tańdaldy. Bul el Tehranmen dostyq baılanystar qalyptastyrǵan jáne Vashıngtonmen de senimdi saıası jáne saýda qatynastaryna ıe. Bul árkez til tabysýǵa bolatyn, kez kelgen kezdesý úshin jaqsy qojaıyn.

Onyń ústine Qazaqstannyń ıadrolyq ótkeni bar. Bul el Keńes Odaǵy ydyraǵan kezde álemdegi asa iri ıadrolyq arsenaldardyń birin ıelenip qaldy. Biraq AQSh-tyń bastamasy boıynsha óziniń qarýyn 1990-jyldardyń ortasynda Reseıge berip, tolyqtaı qarýsyzdandy jáne ıadrolyq qarý baǵdarlamasynan bas tartty.

Búginde Qazaqstan Ortalyq Azııada jetekshi ról atqarady. Dúısenbi kúni amerıkalyq bir saıasatker el qazir ózinde ıadrolyq baǵdarlama bar kezdegiden baı jáne qaýipsiz bola tústi dep atap ótti. Deı turǵanmen, osy qar jamylǵan, bir jarym mıllıon turǵyny bar úlken qalada kelissózder kópshiliktiń nazaryn aýdardy desek, artyq aıtqandyq bolyp shyǵar edi. Oqıǵadan belgi beretin jalǵyz oryn kelissózder ótetin Rixos oteli mańyndaǵy qala ortalyǵy boldy.

Dúısenbi kúni otel aldyndaǵy jaıaý júr­gin­shiler kóp júretin tabanjolda  Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasy týraly habardar 23 jastaǵy stýdentten pikir suradyq. «Qazaqstan ıadrolyq baǵdarlamadan bas tartqan alǵashqy el boldy. Iаdrolyq baǵdarlamanyń jaqsylyǵy shamaly. Ol bárimiz úshin, búkil álem úshin qaýipti», dedi ol.

Túski úzilis kezinde qonaq úı syrtyndaǵy saıabaqta qaladaǵy poshta qyzmetteri biriniń menedjeri Raýan Altyn oqıǵadan qulaǵdar ekenin, Almatyda kelissózder ótkiziletinin biletinin aıtty. «Biz beıbitshilik jáne mámile izdeý jaǵyndamyz, – deıdi 26 jastaǵy jas jigit. – Bul shyn máninde Qazaqstanǵa kórsetilgen úlken senim. Bul kezdesý AQSh-ta, Qytaıda nemese Úndistanda emes, Qazaqstanda ótkeli otyr. Biz muny maqtan etemiz».

Reuters, 26.02.2013

«Eshkim de Almatydan tolyq sheshilgen máselemen oralýdy kútpeıtini túsinikti»

Álemdik derjavalar Qazaqstannyń Almaty qalasyndaǵy ıadrolyq baǵdarlama boıynsha Iranmen kelissózderden serpindi kelisim kútip otyrǵan joq, dep málimdedi seısenbi kúni Eýropalyq Odaqtyń syrtqy saıasat jónindegi ókili. «Eshkim de Almatydan tolyq sheshilgen máselemen oralýdy kútpeıtini túsinikti», dep málimdedi kelissózder bastalǵannan keıin ótken baspasóz máslıhatynda Maıkl Mann.

Álemdik derjavalar, eger Tehran Batystaǵylar bomba jasaýǵa baǵyttalýy yqtımal dep qaýiptenip otyrǵan ıadrolyq qyzmetin qysqartatyn bolsa, Iran sársenbi kúni ózderiniń keıbir sanksııalardy alyp tastaý týraly jańa usynysyna oń qabaq tanytady dep úmittenedi.

AQSh, Fransııa, Germanııa, Ulybrıtanııa, Qytaı jáne Reseı bul usynystaryn segiz aı úzilisten keıin seısenbi kúni Almatyda bastalǵan kezdesý kezinde jasady jáne ıslam memleketi ony qarastyrý ústinde, dep málimdedi olardyń ókili.

Batys ókilderi kelissózderdiń birinshi kúnin «paıdaly», al Irannyń memlekettik televızııasy pikirtalas aýanyn «óte salmaqty» dep atady.

Qazaqstan qalasynda ótetin eki kúndik kez­desýdiń qorytyndylaryn, eger dıplomatııa­men jáne sanksııalarmen ýran baıytý baǵdarlamasyn toqtatýdyń sáti túspese, Irannyń ıadrolyq nysandaryna shabýyl jasaýy yqtımal ekenin aıqyn uqtyrǵan Izraıl muqııat qaraıtyn bolady.

NBSNews, 27.02.2013

Nege Almaty? Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasy boıynsha kelissózderge qatysyp jatqan jýrnalıster osyǵan tań-tamasha

Seısenbi kúni Iran men alty álemdik derjava ókilderi segiz aıǵa sozylǵan úzilisten keıin Taıaý Shyǵysta jańa soǵys otyn tutandyrýy yq­tımal Tehrannyń ıadrolyq baǵdarlamasy tóńi­regindegi daý-damaıdy sheshýge umtylyp, óz­deriniń alǵashqy kezdesýlerin ótkizdi.

Osy joly resmı ókilder men jýrnalıster kelis­sózder úshin Qazaqstanǵa, Almaty qalasyna jı­naldy.

Kelissózder ýaqytynda basqa otelde kútip otyrǵan jýrnalıster ózderine: «Nege Almaty?» degen saýaldar qoıyp, tańqalystaryn bildirip jatty.

Bir qaraǵanda Ystambul naqty tańdaý sııaqty kórinedi, óıtkeni, osynyń aldyndaǵy eki kezdesý naq sol qalada ótti (kelissózder sondaı-aq Baǵdat pen Máskeýde de ótkizildi). Biraq Túrkııa Iranmen qatynasy nasharlaǵan elder qataryna qosyldy. Bertinge deıin eki el arasynda berik qatynastar ornaǵan-tyn. Túrkııa Sırııa kóterilisshilerin qoldaǵannan keıin ol buzyldy.

Jergilikti jýrnalıster Qazaqstan nyshandyq turǵydan durys tańdaý dep túsindiredi. О́ıtkeni, ol – ıadrolyq qarýdan bas tartqan alǵashqy post­keńes­tik memleket. Buǵan qosa, Qazaqstan Batys pen Iran arasyndaǵy beıtarap el bolyp tabylady.

Alty álemdik derjava – Germanııa, Qytaı, Fran­sııa, Reseı, Qurama Shtattar men Birikken Korol­dik Jenevany usyndy, Iran Baǵdatty qala­dy. Keıin olar kelissózderdi Stokgolmde ótkizý­di usynsa, Iran Almatyny qup kórdi.

Sóıtip, alty álemdik derjava batysty usynsa, Iran shyǵysty jón sanady.

Osylaısha jýrnalıster men resmı adamdar Almatyǵa keldi. Biraq jýrnalısterdiń kóp­shi­ligine kelissózderge qatysýǵa ruqsat berilmedi. Dıplomattar men sheneýnikter Rixos otelinde atalǵan taqyrypty talqylap jatqanda, 100-den astam jýrnalıst InterContinental qonaq úıinde otyrdy.

Kúni boıy júrgen kelissózderden keıin EO-nyń syrtqy saıasat jónindegi ókili Ketrın Eshton jýrnalısterge bylaı dep habarlady:

«Búgin biz paıdaly kezdesý ótkizdik, dedi Maıkl Mann. Iran jaǵy ótken keshtiń barlyq oqı­ǵa­laryn talqy tarazysyna salyp, bizdiń usynys­tarymyzdy oń turǵydan qaraıdy ǵoı dep úmittenemiz».

Global Post, 27.02.2013

Iran ókili EO ókilimen sáýirde kezdesedi

Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasy boıynsha bas kelissózshisi Saıd Djalılı sársenbi kúni Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasy boıynsha alty álemdik derjavamen kelesi kelissózderdi 5-6 sáýirde qazaqtyń Almaty qalasynda EO-nyń syrtqy saıasat jónindegi ókili Ketrın Eshtonmen júrgizetinin málimdedi.

– 18 naýryzda Ystambulda sarapshylar deńgeıinde keńes shaqyrý týraly sheshim qabyl­dan­dy. Sodan keıin 5-6 sáýirde Almatyda Iran­men 5+1 kezdesýi ótkiziletin bolady, – dep málim­dedi jýrnalısterge Djalılı.

Bloomberg, 27.02.2013

Iran kelissózderde álemdik derjavalarǵa  qarsy usynys daıyndaýda

 Álemdik derjavalar men Iran Islam Respýblıkasynyń ıadrolyq baǵdarlamasy boıynsha eki kúndik kelissózderin aıaqtady. Taraptar problemany odan ári talqylaýdy kelesi aıdan bastap jalǵastyrýǵa ýaǵdalasty.

Iran ókili Saıd Djalılı Almatydaǵy eki kúndik májilisti «betburysty sát» dep atap, Iranǵa «burynǵyǵa qaraǵanda shyndyqqa jaqyn keletin jáne logıkalyq turǵydan jóndem» usy­nys jasalǵanyn atap kórsetti. Tehnıkalyq kelis­sózder 18 naýryzda Ystambulda, saıası pi­kirtalastar 5 sáýirde Almatyda qaıta jal­ǵasady, dep málimdedi jýrnalısterge S.Djalılı.

EO-nyń syrtqy saıasat jónindegi ókili Ket­rın Eshton kelissózderdiń egjeı-tegjeıin ash­paı, Iranǵa jasalǵan jańa usynystardy teń­destirilgen dep atady.

AQSh bastaǵan álemdik derjavalar, Irannyń ıadrolyq baǵdarlamalaryna shekteýdi qosa alǵanda, saıası baǵyt izdeý ústinde ekendikterin aıtady. Izraıl kelissózder nátıje bermese, baǵ­dar­lamalardyń damýyn toqtatý úshin Irannyń ıadrolyq nysandaryn bombalaýy yqtımal ekenin eskertip otyr. AQSh ta osy maqsatta kúsh qoldaný múmkindigin joqqa shyǵarmaıdy. Iran bolsa, óziniń baǵdarlamasy beıbit maqsatqa baǵyttalǵanyn kóldeneń tartady.

Qazaqstandaǵy eki kúndik kezdesý ótken jyldyń maýsymynan keıingi alǵashqysy boldy. Sońǵy kelissózderge qatysyp jatqan resmı ókilderdiń sózderine qaraǵanda, AQSh pen onyń áriptesteri, eger Iran 20 paıyzǵa baıytylǵan ýran óndirisin toqtatatyn bolsa, onda keıbir banktik, munaı hımııasy jáne altynǵa qatysty sanksııalardy jeńildetetindikterin málimdedi.

Djalılıdiń aıtýynsha, Iran ózi qol qoıǵan halyqaralyq shartqa sáıkes ýrandy baıytýǵa quqyly. Ol sondaı-aq Irandaǵy Fordo zaýytyn jabýǵa negiz joq ekenin málimdedi. Ortasha baıytylǵan ýran óndiretin atalǵan zaýyt Birikken Ulttar Uıymynyń ıadrolyq baıqaýshysynyń baqylaýynda ekeni belgili.

CNBC, 27.02.2013

Iran, R5+1 Almatyǵa sarapshylar deńgeıindegi kelissózderden keıin qaıta oralady

Iran men álemdik derjavalar Ystambuldaǵy sarapshylar deńgeıindegi kelissózderdiń birinshi kezeńinen keıin Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasyn talqylaý úshin Almatyda taǵy bir kezdesý ótkizý­ge ýaǵdalasty, dep habarlady sársenbi kúni Iran­nyń Fars News agenttigi.

Baıandamada eki keńes ótetin kún naqty kór­se­tilgen, biraq sarapshylar deńgeıindegi kelissózder Almatydaǵy kezdesýden birneshe kún buryn ótetin bolady.

Eki tarap seısenbi jáne sársenbi kúnderi Al­ma­tyda kezdesip, Irannyń ıadrolyq qyzmetine qa­tys­ty problemany sheshýge talpynys tanytqan edi.

Aǵylshyn radıosy, 27.02.2013

Iran, 5+1 toby Almatyda kelissózderdiń 2-shi kúnin bastady

Iran men BUU Qaýipsizdik Keńesine bes turaq­ty músheden turatyn 5+1 toby jáne Germanııa Qazaqstannyń Almaty qalasynda kelissózderdiń 2-shi kúnin bastady.

Iran tarapynan bas kelissózshi Iran Joǵary ulttyq keńesiniń hatshysy Saıd Djalılı bolsa, EO jaǵynan Syrtqy saıasat jónindegi joǵarǵy ókil Ketrın Eshton bolyp tabylady. Olar sár­senbi kúni májilis ótkizdi.

Iran men 5+1 toby kelissóz ústeline jańa usynystarmen otyrǵandaryn habarlady.

Seısenbi kúni ótken kelissózderdiń birinshi kúni barysynda  5+1 toby Irannan 20 paıyz baıytylǵan ýran óndirisin qysqartýdy,  For­dodaǵy ıadrolyq nysanyn jabýdy talap etti. О́z kezeginde Batys ókilderi Iranǵa qarsy qol­da­nylǵan altyn, munaı hımııasy jáne banktik sank­sııalaryn azaıtatynyn aıtty.

Iran men 5+1 toby negizgi ekpindi Iran­nyń ıad­rolyq baǵdarlamasyna túsire otyryp, kelis­sózderdiń birneshe kezeńin ótkizdi. Kelis­sózderdiń soń­ǵy raýndy 2012 jyldyń maýsymynda Máskeýde uıymdastyrylǵan edi.