Kez kelgen damýshy memlekettiń qozǵaýshy kúshi – syrttan keletin tikeleı ınvestısııa. Elder ınfraqurylymdy, adam kapıtalyn damytýǵa, turǵyndar úshin jaıly ómir qalyptastyratyndaı ekonomıkany ósirýge syrtqy kapıtal tartylmaq. Bul úderis keı jaǵdaıda memlekettiń basqarýynan, zańnyń álsizdiginen, jemqorlyqtan týyndaıtyn qıyndyqqa baılanysty baıaý júredi.
Ortalyq Azııa álemdegi ekonomıkany damytýdyń ortalyǵy sanalady. О́ıtkeni Qytaı jańa Jibek jolyn damytý arqyly kóp múmkinshilikke jol ashyp otyr. Áıtse de, aımaqtaǵy basqarý ınstıtýsııalary, kapıtaldar naryǵy, sot shyǵarý jáne júzege asyrý qurylymdary jaqsarýy tıis.
Aımaqtaǵy negizgi memleket retinde Qazaqstan syrtqy tikeleı ınvestısııa tartýǵa kóp kúsh salyp jatyr. Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵyn (AIFC) iske qosý, ınnovasııalyq bıznes-habty kiristi ulǵaıtý jáne jaqsartý úshin sheteldik kapıtaldy tartýǵa kúsh-jigerdi úılestirý úshin aıanbaı eńbek etip, qazaq halqynyń ómir súrý deńgeıin jaqsartady.
Bıyl jáne keler jyly «Eır Astana», munaı-gaz alyby «Qazmunaıgaz» jáne Ulttyq temirjol kompanııalary aksııalarynyń bir bóligi osy kapıtal naryǵyna salynbaq. Sondaı-aq Qazaqstan men aımaqtyń kóptegen kompanııalary IPO-ǵa enýdi kózdep otyr.
AHQO sonymen qatar Azııadaǵy alǵashqy aǵylshyndyq sot jáne arbıtrajdyq ortalyqqa ıe. Qarjy ortalyǵy daý-damaıdy sheshý úshin aǵylshynnyń jalpy zańyn qoldanady jáne bul prosesti basqarýǵa Brıtanııanyń úzdik mamandaryn, sonyń ishinde Anglııa men Ýelstiń burynǵy Joǵarǵy soty Lord Garrı Výlfty jaldady.
«Qazaqstan óziniń kommersııalyq quqyqtyq júıesin joǵary qoıýǵa sheshim qabyldady. 2015 jyly kommersııalyq máselelerdi sheshýge arnalǵan Anglııanyń búkil quqyqtyq júıesin, aǵylshynnyń jalpy zańyn engizdi. Sondaı-aq keıbir aǵylshyn sýdıalary da keldi», dep jazdy Norway News.
Aǵylshynnyń jalpyǵa birdeı zańyna negizdelgen tórelik sot sheteldik ınvestorlarǵa Qazaqstandaǵy ortaǵa sińisip ketýine jaǵdaı jasaıdy.
AHQO zańdylyqty, qarjy sektorynyń ınfraqurylymyn, zańnamalyq bazany jetildirý jáne sheteldik ınvestısııalardy qoldaý arqyly qazaqstandyq jobalarǵa ınvestısııany arttyrýǵa baǵyttalǵan biregeı mindetteme júkteıdi.
«Biz sheteldik ınvestısııalardy tartý ekonomıkany damytyp, halyqtyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa, jańa jumys oryndaryn qurýǵa jáne áleýmettik máselelerdi sheshýge múmkindik beretinin naqty túsinýimiz kerek», dedi Premer-Mınıstr Asqar Mamın 22 sáýirdegi Úkimet otyrysynda. FDI Intelligence-tiń habarlaýynsha, el Úkimeti ınvestısııalardy tartý jónindegi úılestirý keńesin quryp, Mamın myrzany ınvestısııalyq ombýdsmen etip taǵaıyndady.
AHQO-nyń kún tártibin talqylaı otyryp, Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov: «Usynylǵan sharalar ınvestorlarǵa ınvestısııalyq sýbsıdııalardy shoǵyrlandyrýǵa jáne tez qalyptastyrýǵa, tikeleı ınvestısııalardyń kólemin ulǵaıtý boıynsha keshendi jumystardy bastaýǵa múmkindik beredi. Úkimettiń kelesi otyrystarynyń birinde jańa tásilder men tıisti Jol kartalaryn iske asyrý úshin barlyq qajetti sharalardyń tolyq tizimi usynylady», dedi.
Úkimet sonymen qatar ishki jáne halyqaralyq bıznes qoǵamdastyq kótergen keıbir zańnyń ústemdigi, jergilikti valıýtanyń qubylmalylyǵy, ınfraqurylym jáne jer bólý, salyqtyq qylmystar men kóshi-qondy retteýge ýáde berdi, dep habarlady FDI Intelligence.
«Biz keleshekte ózgeshe tásildermen, jańa qurylymda belsendi jumys isteýge daıynbyz. Bul ınvestısııalar ǵana emes, sonymen qatar ekonomıkadaǵy júıelik qıyndyqtardy jaqsy túsinýge múmkindik beredi», dedi Qazaqstandaǵy sheteldik ınvestorlar qaýymdastyǵy tóraǵasy jáne Eýropalyq qaıta qurý jáne damý bankiniń eldegi ókili Agrıs Preımanıs.
Sondaı-aq Qazaqstan úkimeti adam kapıtalyn qoldaý maqsatynda bilim salasyna erekshe kóńil bólip otyr. Kez kelgen memleket jastaryn zamanaýı ekonomıkany túsinýge tárbıeleý arqyly damıdy.
Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵy ınvestısııalyq saýattylyqty arttyrý maqsatynda Qazaqstannyń iri ýnıversıtetterinde ortalyqtar ashyp jatyr. Bul bastama qarjy, ınvestısııalyq jáne basqa salalardaǵy sarapshylardyń bilimi men praktıkalyq daǵdylaryn damytýǵa kómektesedi, dep habarlaıdy The Astana Times.
AQHO sheteldik ınvestorlar úshin nelikten tartymdy? Onda halyqaralyq standarttarǵa negizdelgen táýelsiz qarjylyq retteýdi engizgen, búkil aımaqtaǵy buryn-sońdy bolmaǵan jeńildik sharttary bar ortalyq, dep jazdy In-Depth News.
Bul oqıǵalar qazaq álipbıin kırıllısadan latyn qarpine kóshirý arqyly jahandyq baılanysty jaqsartýǵa kúsh salýmen jáne AHQO-nyń erekshe geografııalyq jaǵdaıymen biriktirilgen kezde Qazaqstanǵa shetelden kapıtal tartýǵa múmkindik beredi.
Álemdik kúsh Batystan Shyǵysqa aýysqan kelesi ǵasyrda Qazaqstan jahandyq qarjy ortalyǵy retinde tıimdiligin kórýi tıis.
Aýdarǵan
Abaı ASANKELDIULY,
