Qalyptasqan Qazaqstannyń jańa saıası baǵyttary – tıimdi órkendeý men órleýdiń basty sharty

Beısenbi, 21 aqpan 2013 7:26

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Elbasy N.Á. Na­zar­baevtyń jyl saıynǵy Qazaq­stan halqyna Joldaýy – eli­mizdiń qoǵamdyq-saıası ómirindegi mańyzdy tarıhı oqıǵa. Táýelsiz Qazaqstannyń saıası tarıhynda «Qazaqstan-2030» Strategııasynyń el damýyndaǵy mańyzy joǵary boldy. Elbasy 1997 jylǵy qazanda «Barlyq qazaqstandyqtardyń ósip-órkendeýi, qaýipsizdigi jáne ál-aýqatynyń artýy» atty el halqyna Joldaýynda Qazaqstan Respýblıkasynyń 2030 jylǵa deıingi damý strategııasyn usyndy.

Beısenbi, 21 aqpan 2013 7:26

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Elbasy N.Á. Na­zar­baevtyń jyl saıynǵy Qazaq­stan halqyna Joldaýy – eli­mizdiń qoǵamdyq-saıası ómirindegi mańyzdy tarıhı oqıǵa. Táýelsiz Qazaqstannyń saıası tarıhynda «Qazaqstan-2030» Strategııasynyń el damýyndaǵy mańyzy joǵary boldy. Elbasy 1997 jylǵy qazanda «Barlyq qazaqstandyqtardyń ósip-órkendeýi, qaýipsizdigi jáne ál-aýqatynyń artýy» atty el halqyna Joldaýynda Qazaqstan Respýblıkasynyń 2030 jylǵa deıingi damý strategııasyn usyndy. Bul qujat egemen eldiń ekonomıkasy serpindi damyp kele jatqan álemdegi eń bir qaýipsiz, turaqty, ekologııalyq ornyqty memleketke aınalýyna baǵyttalǵan uzaq merzimdi damý jolyn belgilep berdi. Damý strategııasy uzaq merzimdi jeti basymdyqty iske asyrýdy qarastyryp, atalmysh basymdyqtar eldiń damýynyń orta merzimdi jáne uzaq merzimdi kezeńge arnalǵan damý josparyn qalyptastyrý úshin negiz qalady.

Joǵarydaǵy Stra­te­gııany iske asyrýdyń alǵashqy uzaq merzimdi kezeńi el Prezıdentiniń 2001 jylǵy jeltoqsandaǵy Jarlyǵymen bekitilgen Qazaqstan Respýb­lıkasynyń 2010 jylǵa deıin­gi Strategııalyq damý jos­pary boldy. «Qazaqstan-2030» Stra­tegııasynyń kelesi kezeńi – Qazaqstan Respýblıkasynyń 2020 jylǵa deıingi Strategııalyq damý jospary bolyp tabylady. Sondyqtan órkendeý men órleý strategııalary sanalatyn bul qujat­tardyń qundylyǵy tarıhı synnan ótip jatqandyǵy anyq. Al Elbasy sarabdal saıasatyndaǵy turaqtylyq, beıbitshilik jáne kelisim Qazaqstannyń jańa múm­kindikteriniń kepili bolyp qala bermek.
Elimizdiń áleýmettik-saıası ómi­ri men jaǵdaıyn sıpattaıtyn ár Joldaýdyń ózindik salmaqty júgi bar. «Qazaqstan-2030. Bar­lyq qazaqstandyqtardyń ósip-órkendeýi, qaýipsizdigi jáne ál-aýqatynyń artýy» Joldaýynan bastaý alǵan qujattarda elimizdiń strategııalyq damýyndaǵy min­detter kórsetiledi. Al mindet­terdiń oryndalýy óz kezeginde Elbasynyń jyl saıynǵy Jol­daýlarymen aıqyndalady. Búginge deıin Elbasy Qazaqstan halqyna 17 Joldaý arnaǵan eken.
«Qazaqstan-2030» Stra­te­gııa­syna negizgi qorytyndylar jasalǵan  «Qazaqstan-2050» Stra­te­gııasy – qalyptasqan mem­le­ket­­tiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýda negizgi mindetterdiń oryndalýy jáne qalǵandarynyń oryndalý ústinde ekendigi tujy­rymdaldy. 2050 jylǵa qaraı myqty memlekettiń, damyǵan ekonomıkanyń jáne jalpyǵa ortaq eńbektiń negizinde  berekeli qoǵam qurý basty maqsatyn oryndaýdaǵy jańa saıası baǵyttardyń mindet­teri aıqyndala tústi. Elbasy óz sózinde: «1991 jylǵy 16 jel­toqsanda biz – Qazaqstan halqy – egemendikti, bostandyqty, álemge ashyqtyqty tańdadyq. Búgingi kúni osy qundylyqtar bizdiń kúndelikti ómirimizdiń bólshegine aınaldy», degen bolatyn. Qalyptasqan Qazaqstannyń qýatty da tabys­ty memleket qurýdaǵy tarıhı joly, demokratııalandyrý men yryqtandyrýdyń ornyqty úderisteri, túrli áleýmettik, et­nostyq jáne dinı toptardyń kelisimi men tatý­lyǵy,  ulttyq ekonomıkadaǵy erekshelikter men halyqaralyq eńbek bólini­sin­degi elimizdiń róli, qoǵamdyq turaqtylyq pen kelisimdi qam­tamasyz etken kúshti áleýmettik saıasat, álemdik qoǵamdastyq tanyǵan memleket jáne ıadrolyq qarýdy taratpaý rejimin ilgeriletýdegi elimizdiń belsendi róli negizdeldi.
Elbasy tarıhı ýaqyttyń je­del­deýi, jahandyq demogra­fııa­lyq teńgerimsizdik, jahan­dyq azyq-túlik qaýipsizdigine tónetin qater, sýdyń tym tapshylyǵy, jahandyq energetıkalyq qaýip­sizdik, tabıǵı resýrstardyń sar­qylýy, Úshinshi ındýstrııalyq re­volıýsııa, údeı túsken áleý­mettik turaqsyzdyq, órkenıet qundylyqtarynyń daǵdarysy, jańa álemdik qaýipsizdik sekildi HHI ǵasyrdyń jahandyq on syn-qaterine toqtalyp qana qoımaı, halyqaralyq ahýal damýynyń kez kelgen kórinisine jan-jaqty daıyn bolý úshin bıliktiń barlyq tarmaqtarynyń, memleket pen qoǵamnyń oılastyrylǵan, keli­sil­gen jáne úılestirilgen baǵy­tyn tujyrymdaý qajettiligine basa nazar aýdardy. Jańa syn-qaterlerdi laıyqty qabyldaý úshin el turǵyndarynyń sheshýge tıisti mindetter paradıgmasynyń sapalyq turǵydan ózgerisi baıandaldy.
Elbasy óz sózin: «Birinshiden, Qazaqstan – qazirgi zamanǵy memleket. Bizdiń memleketimiz kemeldikke jetti. Sondyqtan da búgingi kún tártibi memlekettiń qalyptasýy kezeńindegiden ózgeshe. Dúnıede bolyp jatqan ózgeristerdiń sıpaty men tereńdigi, jahandyq ózara is-qımyl uzaq merzimdi damýdy talap etedi. Kóptegen elder qazirdiń ózinde 2030-2050-jyldardyń arǵy jaǵyna kóz jiberýge tyrysady. «Basqarylatyn boljamdaý» qazirgi turaqsyz kezde memleketter damýynyń mańyzdy tetigine aınalýda. Ekinshiden, «Qazaqstan-2030» Strategııasy bizdiń memlekettiligimizdiń qa­lyptasý kezeńi úshin jasalǵan bolatyn. О́ziniń bazalyq ólshemi boıynsha ol oryndaldy. Úshin­shiden, biz jańa shyndyq týdyrǵan synaqtar men qaýip-qaterlerge kezigip otyrmyz. Olar jalpylyq sıpat alyp, barlyq elder men óńirlerge áserin tıgizýde», – dep túıindedi.
Qoǵamdaǵy turaqtylyqtyń eń jaqsy kepili áleýmettik qaýipsizdik jáne azamattardyń baqýattyǵyn anyqtaıtyn áleýmettik saıasat­tyń jańa prınsıpteri áleýmet­tik kepildikter men jeke jaýap­ker­shilikti qajet etedi. Sol se­bepti Elbasy áleýmettik saıa­sat­­tyń jańa qaǵıdalaryn usyn­dy: kedeıshiliktiń ósýine jol bermeýdiń tejegishi retinde qalyptasýyna múmkindik týǵyza­tyn memlekettiń jahandyq daǵdarys jaǵdaıynda azamattarǵa eń tómengi áleýmettik standart kepildigin usynýy; memlekettiń áleýmettik qoldaýǵa muqtaj top­tarǵa ǵana kómek kórsetýi; óńir­lerdi damytýda áleýmettik teńgerimsizdik máselelerin sheshýge nazar aýdarý.
Osy sebepterge baılanysty Elbasy Úkimetke tómendegideı tap­syrmalar júktedi:  ana men balany qorǵaý, otbasy jáne neke salasynda zańnamany túbegeıli qaıta qaraý; ana men balaǵa qar­sy baǵyttalǵan qylmys úshin, osy saladaǵy eń usaq degen zańbuzýshylyqtar úshin jazany kúsheıtý; týý men kóp balaly bolýdy yntalandyrý júıesin reformalaý, jeńildetilgen salyq, medısınalyq jáne áleýmettik qyzmet, eńbek naryǵynda jańa múmkindikter berý, materıaldyq jáne materıaldyq emes yntalandyrýlardy qamtıtyn sharalar keshenin ázirleý; elde jynystyq ereksheligi boıynsha kemsitýshilikke jol bermeý jáne is júzinde genderlik teńdik pen áıelderge erlermen teń múmkindikterdi qamtamasyz etý. «Bar jaqsylyq balalarǵa» urany barlyq ata-ana úshin qaǵıdaǵa aınalýy qajettigi negizdele túsip, ult densaýlyǵy tabysty bolashaqtyń negizi ekendigi aıqyndaldy.
Jalpy, kez kelgen qoǵam­daǵy saıası turaqtylyq pen ekono­mıkalyq ósimniń negizi turǵyn­dardyń ómir sapasyn joǵa­rylatýǵa baǵyttalǵan memlekettiń áleýmettik saıasatynda jatyr. Qazaqstan óz táýelsizdigin al­ǵan kúnnen bastap memleket saıa­satynyń negizgi basymdyǵy re­tinde azamattar ál-aýqatyn jaqsartýdy kózdedi. Zamanaýı bilim berý júıesiniń, kadr daıar­laý men qaıta daıarlaýdyń negizgi baǵdary sanalatyn bilim jáne kásibı mashyq baǵyttary da Elbasy nazarynan tys qalmady. Elimizdiń bilim berý salasyndaǵy basymdyqtary tómendegideı bolyp belgilendi: búkil álemdegi sekildi Qazaqstannyń mektepke deıingi bilim berýdiń jańa ádisterine kóshýi qajettigi; halyqaralyq úlgidegi kýálikter berý arqyly ınjenerlik bilim berýdi jáne zamanaýı tehnıkalyq mamandyqtar júıesin damytýdy qamtamasyz etý; jeke bıznestiń, úkimettik emes jáne qaıyrymdylyq uıymdarynyń, jeke adamdardyń áleýmettik jaýapkershiliginiń bilim berý salasynda aıryqsha kórinýi; oqytý ádistemelerin jańǵyrtý jáne óńirlik mektep ortalyqtaryn qura otyryp, bilim berýdiń onlaın-júıelerin belsene damytý qajettigi.
Bul tusta «Balapan» baǵ­dar­­­la­masyn 2020 jylǵa deıin uzartý, ınnovasııalyq zertteý­lerdi damytýdyń jańa saıasatyn qalyptastyrý, ǵylym men bıznestiń kooperasııasy men perspektıvaly ulttyq klasterlerdi qalyptastyratyn jol kartasy máselelerine mán berilgenin aıta ketken jón. Atalmysh másele tóńireginde Elbasy jastarǵa óz sózin arnady: «Búgin men ja­rııa­laǵan jańa saıası jáne ekonomıkalyq baǵyt sizderge jaq­sy bilim berýdi, ıaǵnı budan da laıyqtyraq bolashaq syılaýdy kózdeıdi. Men sizderge – jańa býyn qazaqstandyqtarǵa senim artamyn. Sizder jańa baǵyttyń qozǵaýshy kúshine aınalýǵa tıis­sizder. Memleket basshysy re­tinde men árdaıym sizderdiń oqýlaryńyz ben ósip-ónýlerińiz úshin barlyq jaǵdaıdy jasaýǵa tyrystym. Álemdik deńgeıdegi ýnıversıtet, zııatkerlik mektepter ashtym, «Bolashaq» baǵdarlamasyn qurdym», – dedi Prezıdent.
Memlekettilikti odan ári nyǵaıtý jáne qazaqstandyq demokratııany damytýdaǵy negizgi maqsat memlekettik basqarýdy qalyptastyrýdyń jańa mindet­teri qoǵamǵa qyzmet etý men memlekettilikti nyǵaıtýǵa saı bolý qajettiligi naqtylandy. Bul úshin memlekettik josparlaý jáne boljaý júıesin odan ári jetildire túsý, basqarýdy ortalyqsyzdandyrýdy saýatty júrgizý, halyqqa jáne memleketke qyzmet etýdi barlyǵynan joǵary qoıatyn kásipqoı memlekettik apparat qalyptastyrý, memlekettik apparat bıznes-qaýymdastyqpen jańa ózara is-qımyl júıesin qurý, memleket tártipsizdikke múldem tózbeýshilik prınsıpin ustaný, memleket pen qoǵam jemqorlyqqa qarsy kúresetin kúshtiń bolýy, quqyq qorǵaý organdary men arnaıy qyzmetterdiń reformasyn jalǵastyrý mindetteri qoıyldy.
Dáıekti jáne boljamdy syrt­qy saıasattyń, ulttyq múddelerdi ilgeri­letý men aımaqtyq já­ne jahandyq qaýipsizdikti ny­ǵaı­­­týdyń maqsattary aıtyl­dy. Syrtqy saıasatty jańǵyr­tý­dyń basymdyqtary aıqyn­dal­dy: aımaqtyq jáne ulttyq qaýipsizdikti jan-jaqty nyǵaıtý; ekonomıkalyq jáne saýda dıplomatııasyn belsendi damytý; mádenı-gýmanıtarlyq, ǵy­lym-bilim jáne basqa shektes salalardaǵy halyqaralyq ynty­maqtastyqty arttyrý; azamat­tarymyzdy quqyqtyq qorǵaýdy, olardyń shetelderdegi jeke, otbasylyq, iskerlik múd­delerin qorǵaýdy kúsheıtý. Elbasy óz sózinde: «Bizdiń daýysymyz barlyq álemge estilip turýǵa tıis. Sondyqtan men Astana Ekonomıkalyq forýmynda ózimiz G-Global dep ataǵan dıalogtyń jańa túrin usyndym. Álemde birde-bir el bastan keship jatqan dáýiriniń qaterlerin jalǵyz ózi jeńe almaıdy. Meniń bastamamnyń máni – ádil jáne qaýipsiz álem ornyqtyrý úshin barshanyń kúshin biriktirý», – dedi.
Nátıjesinde 2012 jyldyń 12 qańtary kúni tek Qazaq­stan­nyń emes, óz ekonomıkasyn jáne dúnıejúzilik ekonomı­kany damytýǵa daıyn búkil álemnen barlyq múddeli qazirgi zamannyń belgili ǵalymdary, bıznes birlestikteri, ókimettiń ókilderin biriktirgen G-Global kommýnıkatıvti alańy iske asyryldy. Qysqa ýaqytta G-Global kommýnıkatıvti alańy 150 elden san myńdaǵan paıdalanýshylardy biriktirdi. Saıt paıdalanýshylary tómendegideı taraýlarǵa atsalysa alady: sarapshylyq sholý; kásipkerlik jobalar; pikirsaıystar; jarııalanymdar. Adamzat órkenıetiniń damý konstrýktıvızmi bes negizgi qaǵıdalarǵa negizdeledi. Bul pikirdi Nursultan Ábishuly Nazarbaev G-Global qaǵıdalary dep ataýdy usyndy: 1) revolıýsııa emes, evolıýsııa; 2) ádildik, teńdik, pátýalyq; 3) jahandyq toleranttylyq jáne senim bildirý; 4) jahandyq transparenttik; 5) konstrýktıvti kóppolıarlyq.
Joldaýda kópultty jáne kóp­konfessııaly qoǵam tabysynyń negizi sanalatyn jańa qazaqstandyq patrıotızm baǵytyndaǵy bas­ty maqsattarymyz – qoǵamdyq kelisimdi saqtaý jáne nyǵaıtý qoǵam, ult retinde ómir súrýdiń aınymas sharty ekendigi sóz boldy. Jańa qazaqstandyq patrıo­tızm baǵyty boıynsha memleket ár azamattyń ómir sapasyna, qaýipsizdigine, teń múmkindikterine jáne bolashaǵyna kepildik berý tásili arqyly patrıotızmdi já­ne ony tárbıeleý máselesine pragmatıkalyq jáne shynaıy kózqarasty oıatady. Barlyq etnos­tar azamattary quqyqtarynyń teńdigi barlyq qoǵamdy birikti­retindigi anyq. Qazaq tili já­ne tilderdiń úshtuǵyrlyǵy jaýap­kershilikti til saıasatynyń qazaq ultyn biriktirýshi basty faktorlardyń biri ekendigi atap kórsetildi. Jańa patrıotızmdi qalyptastyrýdaǵy mádenıet pen dástúrler irgetasyn beki­tý zańdylyqtary, ulttyq ıntel­lıgensııanyń qoǵamdaǵy róli, HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstandaǵy din tóńiregindegi tujyrymdar aıqyndaldy. Joldaý aıasynda Memleket basshysy bolashaqtyń Qazaqstany tómendegideı bolatynyna senimdi: «Men 2050 jylǵy qazaqstandyqtar – úsh tilde sóıleıtin bilimdi, erkin adamdardyń qoǵamy ekenine tolyq senimdimin. Olar – álemniń azamattary. Olar saıahattap júredi. Olar jańa bilim meńgerýge qushtar. Olar eńbeksúıgish. Olar – óz eliniń patrıottary».
Memleket basshysynyń Jol­daý­da usynǵan tapsyrmalaryn júıeli jáne óz merziminde oryndaý Qazaqstandaǵy jańa saıası baǵyttardyń irgetasy sanalady. Sondyqtan «Qazaqstan-2050» Strategııasy Otanymyzdyń jańa uly jetistikteri men tabys­ta­ryn jalǵastyrýdaǵy tıimdi órken­­deýdiń týra ári berik baǵyt­taýshysy bolmaq.
Murat NASIMOV,
saıası ǵylymdar kandıdaty,
Qyzylorda «Bolashaq» ýnıversıtetiniń dosenti.