Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy sotynyń normatıvtik qaýlysy №7
Beısenbi, 17 qańtar 2013 7:08
2012 jyl 29 jeltoqsan Astana qalasy
Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń normatıvtik qaýlysy
Adamdy saýdaǵa salǵany úshin jaýapkershilik anyqtaıtyn zańnamany qoldaný tájirıbesi týraly
Adamdy saýdaǵa salýǵa baılanysty Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryn jáne Qazaqstan Respýblıkasy ratıfıkasııalaǵan halyqaralyq sharttardy durys ári birkelki qoldanýdy qamtamasyz etý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń jalpy otyrysy
Beısenbi, 17 qańtar 2013 7:08
2012 jyl 29 jeltoqsan Astana qalasy
Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń normatıvtik qaýlysy
Adamdy saýdaǵa salǵany úshin jaýapkershilik anyqtaıtyn zańnamany qoldaný tájirıbesi týraly
Adamdy saýdaǵa salýǵa baılanysty Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryn jáne Qazaqstan Respýblıkasy ratıfıkasııalaǵan halyqaralyq sharttardy durys ári birkelki qoldanýdy qamtamasyz etý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń jalpy otyrysy
qaýly etedi:
1. Adamdy saýdaǵa salǵany úshin jaýapkershilikti anyqtaıtyn zańnamanyń durys qoldanylýy adamnyń quqyqtary men bostandyqtaryn tıisinshe qamtamasyz etetinine qylmystyq prosesti júrgizýshi organdardyń nazary aýdarylsyn.
2. Qazaqstan Respýblıkasy Qylmystyq kodeksiniń (budan ári – QK) 128 jáne 133-baptarynda kózdelgen qylmystardyń obektıvti jaǵy adamnyń quqyqtary men bostandyqtaryna qol suǵýdy bildiredi jáne adamdy satyp alý-satý nemese adamǵa qatysty ózge de mámileler jasasý, ony paıdalaný, azǵyryp-kóndirý, tasý, berý, jasyrý, sondaı-aq paıdalaný maqsatynda ózge de áreketter jasaýdan baıqalady.
QK-niń 128-babynyń birinshi bóligi jáne QK-niń 133-babynyń birinshi bóligi boıynsha áreketterdi saralaý úshin osy baptardyń dıspozısııasynda kórsetilgen is-áreketterdiń eń bolmaǵanda bireýiniń jasalý faktisiniń anyqtalǵany jetkilikti.
Adamdy saýdaǵa salýmen baılanysty qylmystyń obektisi adamnyń bostandyǵy, onyń jeke basynyń qaýipsizdigi, quqyqtary men zańdy múddeleri, ar-namysy men qadir-qasıeti, turatyn jerin, qyzmet túri men mamandyqty erkin tańdaý quqyǵy bolyp tabylady.
Adamdy satyp alý-satýdyń nemese oǵan qatysty ózge de mámilelerdi jasasýdyń sýbektıvti jaǵy tikeleı nıetpen sıpattalady. Sondyqtan áreketti QK-niń 128-babynyń birinshi bóligi boıynsha jáne QK-niń 133-babynyń birinshi bóligi boıynsha saralaý úshin osyndaı mámilelerdiń qandaı maqsatpen jasalǵany mańyzdy emes.
Adamdy azǵyryp-kóndirý, tasý, berý, jasyrý kezinde qylmystyń sýbektıvti jaǵy tikeleı nıetpen sıpattalady, al qylmystyń maqsaty adamdy paıdalaný bolyp tabylady.
3. Adamdy satyp alý-satý dep bir tarap (satýshy) basqa tarapqa (satyp alýshyǵa) adamdy belgili bir syıaqy úshin beretin quqyqqa qaıshy aqyly mámileni túsingen jón.
QK-niń 128-baby boıynsha ne QK-niń 133-baby boıynsha qylmystyq jaýaptylyqqa ákelip soqtyratyn ózge mámilelerge adamdy syıǵa tartýdy (adamdy basqa bir adamǵa tegin berý), aıyrbastaýdy (adamdy áldenege aıyrbastaý), almastyrýdy (bir adamdy basqa bir adammen aýystyrý), jalǵa berýdi (adamdy aqyǵa ýaqytsha ıelenýge jáne paıdalanýǵa berý), adamdy taraptar arasynda jasalǵan mámile boıynsha mindettemeniń oryndalýyn qamtamasyz etýdiń kepili retinde qaldyrýdy, adamdy tólem retinde paıdalanýdy, adamdy qandaı da bir múliktik emes sıpatta paıda tabý maqsatynda berýdi jáne basqalardy jatqyzǵan jón.
4. Adamǵa qatysty satyp alý-satý nemese paıdalaný maqsatyndaǵy ózge de mámileler jasasýdy adam basqa adamdarǵa berilgen sátten bastap aıaqtalǵan qylmys dep eseptegen jón. Bul rette adamdy satqany nemese ózge de mámilelerdi jasasqany úshin syıaqy alý ýaqyty mańyzdy emes.
5. Adamdy azǵyryp-kóndirý dep jábirlenýshini qandaı da bir jumystardy nemese qandaı da bir qyzmetti, sonyń ishinde, eger ony paıdalaný maqsatymen baılanysty bolsa quqyqqa qaıshy qyzmetti atqarýǵa kelisýine qol jetkizý túsiniledi. Azǵyryp-kóndirý tásilderi ártúrli: syıaqy jóninde ýáde berý, jumys usyný, aldaý, azǵyrý, bopsalaý, qorqytý, qoqan-loqy kórsetý jáne basqalar bolýy múmkin.
6. Adamdy tasý adamdy paıdalaný maqsatynda bir jerden ekinshi jerge, sonyń ishinde bir eldi mekenniń ishinde onyń ornyn aýystyrýǵa baılanysty qasaqana jasalatyn is-áreketti bildiredi. Bul rette kólik túri, adamdy tasymaldaý ýaqyty men tásilderi áreketti saralaý úshin mańyzdy emes. Adamdy tasý aparylatyn adamdy tek oǵan bireýdiń ilesýimen jetkizýdi ǵana emes, sondaı-aq aparylatyn jábirlenýshige baratyn jerine deıin jol júrý qujattaryn satyp áperýdi, jábirlenýshiniń ol jerge óz betimen jetýin bildiredi. Jetkizý júzege asyryla bastaǵan sátten aıaqtaldy dep esepteledi.
7. Jábirlenýshini berý dep ony paıdalanatyn adamǵa tikeleı berýdi túsingen jón.
О́ziniń nemese basqa adamdardyń adamdy paıdalaný maqsatynda bergen jáne alǵan adamdardyń is-áreketteri QK-niń 128-babynyń tıisti bóligi boıynsha, al kámeletke tolmaǵanǵa qatysty – QK-niń 133-babynyń tıisti bóligi boıynsha, sondaı-aq adamdar tobynyń aldyn ala sóz baılasý belgisi boıynsha saralaýǵa jatady.
8. Adamdy keıin paıdalaný maqsatymen jasyrý dep jábirlenýshini quqyq qorǵaý organdarynan, týystary men basqa adamdardan jasyrýdy túsingen jón (mysaly, arnaıy úı-jaılarǵa jasyrý, qandaı aýmaqqa bolsa da shyǵýyna múmkindik bermeý, jábirlenýshiniń jeke ózine nemese psıhıkalyq belsendiliginiń tómendeýine dári-dármek arqyly yqpal etý). Jasyrý jábirlenýshiniń ózin jasyrýmen qatar ony tabýdy qıyndatatyn ózge de is-áreketterden (qujattaryn, syrtqy beınesin ózgertý jáne taǵy basqalar) baıqalady.
9. «Adamdy paıdalaný» uǵymyn QK-niń 128, 133-baptaryna laıyqtap aıqyndaý kezinde QK-niń 125-babynyń eskertýin basshylyqqa alǵan jón.
10. Jábirlenýshini jynystyq sıpattaǵy is-áreketterdi jasaý (azǵyndyq is-áreketter, pornografııalyq túsirilimder, beıne-klıpter jasaý) úshin májbúrlep paıdalaný QK-niń 128, 133-baptarynyń dıspozısııasymen qamtylady jáne QK-niń 132-1-baby boıynsha ne QK-niń 270-baby boıynsha qosymsha saralaýdy talap etpeıdi.
11. QK-niń 128, 133-baptarynda kórsetilgen is-áreketterdiń eń bolmaǵanda bireýi ózderine qatysty tikeleı jasalǵan adamdardy jábirlenýshiler dep tanyǵan jón. Sottar joǵaryda kórsetilgen is-áreketter ózine qatysty jasalǵan adamǵa keltirilgen zııandy anyqtaý qajet bolǵan kezde arnaıy bilimi bar adamdardy tartýǵa quqyly.
Qylmystyq prosesti júrgizýshi organdar jábirlenýshilerdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda aldyn ala tergeý barysynda Qazaqstan Respýblıkasy Qylmystyq is júrgizý kodeksiniń (budan ári – QIJK) 99-100-baptarynda, al sot talqylaýy kezinde QIJK-niń 101-babynda kózdelgen sharalardy qabyldaýǵa mindetti.
QIJK-niń 53-babyna sáıkes, olar jábirlenýshiniń ishki mán-jaılary men jeke ómirine qatysty málimetterdiń qupııalylyǵyn qamtamasyz etýge mindetti.
Jábirlenýshiler zańsyz kóship-qonǵany, Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik shekarasyn qasaqana zańsyz kesip ótkeni, elden shyǵaryp jiberý týraly sheshimdi oryndamaǵany, elde bolý erejesin buzǵany, jalǵan qujattardy paıdalanǵany, eńbek qyzmetin zańsyz júzege asyrǵany úshin, eger jábirlenýshiler osy áreketterdi olardy satýǵa baılanysty jasasa jaýapkershilikke tartýǵa jatpaıdy.
12. Adamdy saýdaǵa salý eki jáne odan da kóp adamǵa qatysty bir mezgilde ne ártúrli ýaqytta jasalýy múmkin. Kináli adamnyń is-áreketterin qylmystardyń birneshe márte qaıtalaný ne eki jáne odan da kóp adamǵa qatysty jasalý belgileri boıynsha saralaý kezinde onyń nıetiniń baǵytyn, naqty is-áreketteriniń sıpatyn, qylmystar arasyndaǵy ýaqytty jáne jasalǵan qylmystyń basqa da mán-jaılaryn negizge alǵan jón.
Ár túrli ýaqytta birneshe jábirlenýshilerge qatysty biryńǵaı nıetpen qamtylmaǵan is-áreketter QK-niń 128-baby ekinshi bóliginiń b) tarmaǵy boıynsha jáne QK-niń 133-baby ekinshi bóliginiń b) tarmaǵy boıynsha saralaýǵa jatady.
Kináli adamnyń biryńǵaı nıetpen eki jáne odan da kóp adamǵa qatysty jasaǵan is-áreketteri QK-niń 128-baby ekinshi bóliginiń e) tarmaǵy boıynsha jáne QK-niń 133-baby ekinshi bóliginiń d) tarmaǵy boıynsha saralaýǵa jatady.
Adam saýdasyna baılanysty aıaqtalǵan qylmysty jasaǵan, qylmysty jasaýǵa daıyndalǵan jáne oqtalǵan adamnyń is-áreketteri qylmystardyń jıyntyǵyn quraıdy.
13. Kináli adamnyń is-áreketterin QK-niń 128-baby ekinshi bóliginiń j) tarmaǵy jáne QK-niń 133-baby ekinshi bóliginiń e) tarmaǵy boıynsha saralaý úshin adamdy saýdaǵa salýdyń aýystyryp salý nemese ózgedeı paıdalaný úshin jábirlenýshiniń organdaryn nemese tinin alý maqsatynda jasalǵanyn anyqtaý qajet.
Adamnyń organdary men tinin alýǵa májbúr etýge nemese zańsyz alýǵa baılanysty is-áreketter QK-niń 113-babynyń tıisti bóligi boıynsha bólek saralanady.
14. QK-niń 128-baby ekinshi bóliginiń z) tarmaǵy, QK-niń 133-baby ekinshi bóliginiń j) tarmaǵy boıynsha adamdy saýdaǵa salǵany úshin jaýaptylyq jábirlenýshini aldaǵan nemese onyń senimine qııanat jasaǵan jaǵdaılarda týyndaıdy. Jábirlenýshi osynyń nátıjesinde kináli adamnyń ony satý, ony paıdalanýǵa baǵyttalǵan ózge de mámileler men is-áreketterdi jasaý nıetimen áreket jasap júrgenin bilmegendikten eriksiz kúıde qalady.
15. Memlekettik ne memlekettik emes uıymdarda jumys isteı júrip óziniń qyzmet babyn paıdalanyp qylmys jasaǵan laýazymdy adamnyń is-áreketterin QK-niń 128-baby ekinshi bóliginiń ı) tarmaǵy jáne QK-niń 133-baby ekinshi bóliginiń z) tarmaǵy boıynsha saralaǵan jón. Laýazymdy adamnyń adamdardy saýdaǵa salýy osy qylmystyń saralaýshy belgisi bolyp tabylady jáne QK-niń 307-baby boıynsha qosymsha saralaýdy talap etpeıdi.
16. Kináli adamǵa materıaldyq nemese ózge de táýeldilikte bolǵan jábirlenýshige qatysty áreketter QK-niń 128-baby ekinshi bóliginiń k) tarmaǵy jáne QK-niń 133-baby ekinshi bóliginiń k) tarmaǵy boıynsha saralanady.
Jábirlenýshiniń materıaldyq táýeldilikte bolýy, mysaly, onyń kináli adamnyń asyraýynda tolyq nemese ishinara bolýynan, kináli adamnyń turǵyn úı-jaıynda turýynan baıqalýy múmkin. Jábirlenýshiniń kináli adamǵa kez kelgen materıaldyq emes táýeldilikte bolýyn (mysaly, otbasylyq qatynastar, baǵynyshtynyń basshyǵa, oqýshynyń oqytýshyǵa táýeldi bolýy) ózge táýeldilik dep túsiný qajet.
17. Adamdy Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen tys jerlerge áketý (jóneltý), Qazaqstan Respýblıkasyna ákelý nemese bir shet memleketten basqa memleketke Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵy arqyly tasý (tranzıt) maqsatynda jasalǵan áreketter, sol sııaqty osyndaı áreketterdi jasaý maqsatynda adamdy Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen tys jerlerge áketý, Qazaqstan Respýblıkasyna ákelý nemese bir shet memleketten basqa memleketke Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵy arqyly tasyp, adamdy saýdaǵa salý áreketteri úshin QK-niń 128 jáne 133-baptarynyń úshinshi bólikteri boıynsha jaýaptylyq kózdeledi.
18. Uıymdasqan top – bir nemese birneshe qylmysty jasaý úshin aldyn ala birikken adamdardyń turaqty toby jasaǵan adamdy saýdaǵa salý QK-niń 128-baby tórtinshi bóliginiń a) tarmaǵy jáne 133-baby tórtinshi bóliginiń a) tarmaǵy boıynsha saralanady. Uıymdasqan topty aldyn ala sóz baılasqan adamdar tobynan turaqtylyǵy men uıymdasý belgileri boıynsha ajyrata bilgen jón.
Eki jáne odan da kóp adamnyń ózara uzaq daıyndalýymen ne qylmystyq árekettiń oryndalýynyń kúrdeliligimen ushtasqan bir nemese birneshe qylmysty jasaý úshin salystyrmaly túrde alǵanda uzaq ýaqyt boıy birigýi toptyń turaqtylyǵyn bildirýi múmkin. Toptyń uıymdasýy – bul topqa qatysýshylardyń bir nemese birneshe adamdardyń nusqaýlaryna baǵynýy, qylmystyq maqsattardy júzege asyrýǵa uıymdasqan túrde qol jetkizýge umtylýy.
Adamdy saýdaǵa salǵan uıymdasqan toptyń árbir qatysýshysynyń is-áreketteri, onyń róline qaramastan, QK-niń 31-babyna silteme jasalmaı, QK-niń 128-baby tórtinshi bóliginiń a) tarmaǵy boıynsha saralanýǵa tıis. Bul rette uıymdasqan top qurý, sondaı-aq oǵan basshylyq jasaý nemese qatysý QK-niń 235-babynyń tıisti bólikteri boıynsha bólek saralanýǵa jatady.
19. Abaısyzda jábirlenýshiniń ólimine nemese ózge de aýyr zardaptarǵa ákep soqqan adamdy saýdaǵa salý kinániń eki nysany bar qylmys jasaýdy kózdeıtinin eskerý qajet. Abaısyzdan jábirlenýshiniń ólimine ne ózge de aýyr saldarǵa ákep soqqan, QK-niń 128-babynda nemese QK-niń 133-babynda kózdelgen áreketterdi jasaý qosymsha saralaýdy talap etpeıdi.
О́zge de aýyr zardaptar dep psıhıkalyq kúızelis jáne basqa da aýyr syrqattar tanylýy múmkin. Eger jábirlenýshini paıdalaný barysynda oǵan qatysty basqa qasaqana qylmystar jasalsa (mysaly: kisi óltirý, zorlaý, AITV/JITS-ty, venerologııalyq aýrýlardy juqtyrý, zańsyz abort jasaý jáne taǵy basqalar), onda jasalǵan áreket qylmystar jıyntyǵy boıynsha saralaýǵa jatady.
20. Adamdy paıdalaný maqsatynda urlaý nemese bas bostandyǵynan zańsyz aıyrý jáne adam saýdasyna baılanysty odan keıingi qylmystyq áreketter QK-niń 125-baby úshinshi bóliginiń b) tarmaǵy nemese QK-niń 126-baby úshinshi bóliginiń b) tarmaǵy boıynsha jáne QK-niń 128 nemese 133-baptarynyń tıisti bólikterimen qylmystar jıyntyǵy boıynsha saralanýǵa jatady.
21. Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 4-babyna sáıkes, osy normatıvtik qaýly qoldanystaǵy quqyq quramyna qosylady, sondaı-aq jalpyǵa birdeı mindetti bolyp tabylady jáne resmı jarııalanǵan kúninen bastap qoldanysqa engiziledi.
Qazaqstan RespýblıkasySotynyń Tóraǵasy
B.BEKNAZAROV.
Qazaqstan RespýblıkasyJoǵarǵy Sotynyń sýdıasy, jalpy otyrys hatshysy
D. NURALIN.
