Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Qazaqstan halqyna Joldaýyn oqyǵanda meniń oıyma Ońtústik Afrıka Respýblıkasynyń Prezıdenti, Nobel syılyǵynyń laýreaty, kózi tirisinde-aq aty ańyzǵa aınalǵan Nelson Mandelanyń: «Vse nasıonalnye grýppy polzýıýtsıa ravnymı pravamı. Bogatstvo strany prınadlejat vsemý narodý. Zemlıa prınadlejıt tem, kto ee obrabatyvaet. Vse ravny pered zakonom. Rabota ı obespechennost vsem. Pýt k obrazovanııý ı kýltýre otkryt dlıa vseh. Lıýdıam doljny byt predostavleny ýdobnye jılısha. Doljny sarıt mır ı drýjba» degen sózderi oraldy. Bul tegin emes. Munyń tereń syry, symbaty bólek jyry Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń halyqqa Joldaýyndaǵy alǵa qoıǵan mindetteri men oılarynyń úndestiginde, egizdiń syńaryndaı uqsastyǵynda. Bul bizdiń súıikti, ıyqty Prezıdentimizdiń Mustafa Kemel-Pasha Atatúrik, Franklın Rýzvelt, Den Sıaopın, Lı Kýan Iý, Mahathır Muhamad, Margaret Tetcher, Lıývıch Erhard syndy alyptarmen qatar turǵan álemdik deńgeıdegi asa salmaqty, asqan parasatty saıasatker ekendigine aıqyn aıǵaq.
Eń ótkir, ózekti máseleniń biri – Jer. Ult kósemi Álıhan Bókeıhannyń sózimen aıtsaq: «Jer, jer jáne jer. О́ıtkeni jersiz Otan joq, jersiz adam joq, jersiz memleket bolmaıdy». Tiride – tóriń, ólgende – kóriń jerden qymbat ne bar?! Shetelderden izdemeńder jaqutty, elsiz, jersiz bola almaısyń baqytty. Úndisterdiń kósemi Sıetl Dıývamash AQSh Prezıdenti Franklın Pırske 1885 jyly jazǵan hatynda: Vashıngtondaǵy úlken kisi, Siz bizdiń jerimizdi satyp alý jaıly aıtypsyz. Al onyńyz bizdiń kókeıimizge qonbaıdy. Aspan aıasyn, jer jylýyn satý, satyp alý múmkin be eken?! Jerdiń jibek jeli, ózen-kóldiń ajar reńi bizdiń menshikti múlkimiz emes, ony bizden satyp alý degen ne sóz? «Jer – adamnyń múlki emes, adam – jerdiń múlki!» depti. Qandaı danalyq, netken kóregendik! Úndisterdiń hat tanymasa da aqyl oıy men parasatty asyl sózi AQSh syndy uly derjava patshasynyń oıyn on orap, ózin júz búktep turǵan joq pa?! Al bizdiń Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev halyqqa arnaǵan Joldaýynda bylaı deıdi: «Memleket basshysy retinde taǵy da málimdeımin: jerimiz sheteldikterge satylmaıdy.Oǵan jol berilmeıdi.
Bul másele boıynsha qaýeset taratýdy doǵarý kerek. Biraq jerdi tıimdi paıdalanýdy qamtamasyz etý – bizdiń mindetimiz.
Jer resýrstaryn tıimsiz paıdalaný máselesi óte ózekti bolyp otyr.
Jerge salynatyn tikeleı salyqtar deńgeıiniń tómendigi jaǵdaıdy kúrdelendire tústi.
Memleketten jerdi tegin jalǵa alý quqyǵyna ıe bolǵandardyń kópshiligi jerdi ıgermeı, bosqa ustap otyr.
Elimizde «shóp qoryǵan ıttiń» kebin kıgen latıfýndıster kóbeıip ketti.
Paıdalanylmaı jatqan aýyl sharýashylyǵy jerlerin qaıtaryp alatyn kez keldi. Jer – bizdiń ortaq baılyǵymyz jáne ony kim ıgerse, soǵan tıesili bolýy tıis.
Úkimet pen Parlament osy túıtkildi retteýdiń tıimdi joldaryn usynýy kerek.
Bul – óte mańyzdy másele. Muny sheshpeı, otandyq agroónerkásip kesheniniń sapaly damýy múmkin emes».
Úndi kóseminiń oıymen bir jerden shyǵyp, Álıhan Bókeıhan sózimen ádemi úılesip, úndesip turǵan joq pa?!
Búginde kóp adamnyń, ásirese kóp balaly otbasynyń bas ýaıymy – baspana. Kóptiń kóńilin kúpti etken osy kúrmeýi qatty kúrdeli problema jaıly Joldaýda qysqa da nusqa, naqty, myqty da myǵym aıtylǵan. Oqyp kórelik:
«Sondyqtan bıyl Elbasynyń bastamasy boıynsha 2 paıyzdyq jeńildetilgen mólsherlememen, paıyzdyq alǵashqy jarnasy 10 paıyz bolatyn jańa «Baqytty otbasy» baǵdarlamasy iske qosyldy. Bul – óte tıimdi jeńildik.
Jyl sońyna deıin bul baǵdarlama boıynsha kem degende 6 myń otbasy baspanamen qamtamasyz etiledi. Birinshi kezekte, kóp balaly jáne múgedek balalar tárbıelep otyrǵan otbasylar qamtylatyn bolady. 2020 jyldan bastap jyl saıyn osyndaı 10 myń otbasy baspanamen qamtylady.
Úkimet baǵdarlamaǵa qatysýǵa arnalǵan aıqyn krıterııler belgilep, ony qatań ákimshilendirýdi qamtamasyz etýi kerek. Shyn máninde kómekke muqtaj jandarǵa ǵana qoldaý kórsetilýi tıis.
Meniń Úkimetke tapsyrmam – kezekte turǵan az qamtylǵan kóp balaly otbasylarǵa baspana berý máselesin úsh jyl ishinde sheshý kerek. Búginde olardyń sany 30 myńǵa jýyq».
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bergen ýádesine beriktigin onyń saılaýaldy baǵdarlamasyn kezek-kezegimen oryndap jatqanyn eskersek, bul – sertke soqqan semserdeı sóz ekenin oılap, kóńil shirkin kókke órleıdi.
Aıta bersek, Joldaýdan úzindi keltirip, keremetterdi tizbeleı bersek, sóz uzaı beredi. Mádenıet pen ádebıet, óner jaıly, til týraly tolymdy oılar tolǵap, oǵan baılanysty problemalardy sheshýdiń joldaryn aıqyn aıtqan parasatty pikirlerdiń jóni tipten bólek. Joldaýdan: «Qazaq tiliniń memlekettik til retindegi róli kúsheıip, ultaralyq qatynas tiline aınalatyn kezeńi keledi dep esepteımin» degen sózderdi oqyǵanda, júrek shirkin attaı týlaıdy. Prezıdent Joldaýynda aıtylǵan adam zorlaý, esirtki taratý, pedofıl, adam saýdasy sekildi asa aýyr qylmystarǵa qatysty jazalaý sharalaryn kúsheıtý jaıly sózi de asa mańyzdy. Búginge deıin osyndaı aýyr qylmys jasaǵandar birer jyl túrmede otyryp, jeńil jazamen qutylady da temir tordan shyǵa salyp, qaıtadan qylmys jasaıdy. Endi olarǵa qylburaý salynatyn boldy. Bárekeldi! Aıýandarǵa aıaý joq!
Prezıdent Joldaýy – el ómirindegi asa eleýli oqıǵa. Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev halyqqa Joldaýynda:
«Bereke men birlik, aqyl men parasat halqymyzdy únemi alǵa bastap keledi.
Baǵytymyz – aıqyn, jolymyz – ashyq.
Bárimiz birge bolsaq, elimiz budan da zor jetistikke jetedi dep senemin!
Barshańyzǵa amandyq, tabys tileımin!» dep túıipti.
Maqsat – aıqyn, mindet kóp.
Táýelsiz Qazaqstannyń jańa tarıhy jaqsy bastaldy. Alda eńbekpen, birlikpen eńseriletin tarıhı mindetter tur. Endi Memleket basshysynyń: «Men el taǵdyryna jany ashıtyn árbir azamatqa zor senim artamyn» degen sózine oraı is-áreket jasaýymyz kerek. Joldaýdy halyqqa túsindirý paryz. Túsindirý az, árqaısysymyz asqaraly mindetterdi oryndaý úshin aıanbaı eńbek etýimiz aýadaı qajet.
Men bilemin ne tabýdy, neni izdep,
Eńbek qana eldiń uly degizbek, – degen Muzaǵań, Muzafar Álimbaev sózi árdaıym jadymyzda bolyp, soǵan oraı eńbek etsek nur ústine nur.
Sábıt DOSANOV,
Memlekettik syılyqtyń laýreaty
