Ánel Baqyt, naýqas náresteniń anasy: Jetilmeı týǵanynyń ústine mıyna birinshi dárejede qan quıylyp, kózi onsha kórmeıtin Erkindi Baljan Nurlanqyzyna alyp kelgende osyndaı nátıjege jetemiz degen úmitimizden góri kúdigimiz basym edi. Jarty jyl kóleminde mıyna qan quıylý saldarynan da, kózdegi problemadan da tolyq aıyqtyq, al 11 aıda ulymyz júrip ketti, 1 jasta qatarlastaryn qýyp jetti. Barlyq ekpeni ýaqytynda alyp, qazir 3 jastan asqan Erkinge qaraǵanda júregimiz qýanyshqa tolyp ketedi.
– Nemeremniń týǵandaǵy salmaǵy 870 gramm edi. 7 aıǵa tolǵanynda osyndaı dárigerlerdiń bar ekenin bilip ortalyqqa alyp keldik. Shynymen sol kezeńnen bastap Baljan Nurlanqyzynyń kúni-túni nazarynda boldyq, sonyń arqasynda quldyrańdap júgirip, qatarlastarmen balabaqshaǵa baryp júrgen nemeremdi kórgen saıyn birinshi Allaǵa, ekinshi dárigerge rıza bolyp, myń shúkirimdi aıtýdan jalyqpaımyn. Nemereme ómir syılady ǵoı, qalaı razylyq etpeısiń, –deıdi qýana sóılep kózine jas alǵan áje.
* * *
– 2015 jyly aýrýhanamyzdyń bas dárigeri osy jumyspen aınalysasyń dep buıryq shyǵarǵanda kóńilim qup alyp qabyldaı almadym. О́ıtkeni oǵan deıin reanımasııa bóliminiń meńgerýshisi bolyp, bólimsheniń jumysy jolǵa qoıylyp, kúndelikti mindetime bar jan-tánimdi aıamaı eńbek etip júrgenmin. Buıryq shyǵarylǵandaǵy ókpemde shek joq bolatyn. Biraq artynsha Máskeýge issaparǵa jiberip, kórshi eldiń tájirıbesimen, odan soń Lıtva, Germanııa, Qytaıǵa baryp jetildirý isimen aınalysqan jumystardy kórýim meniń kózqarasymdy túbegeıli ózgertti. Joq, bul iske shyndap kirisý qajet, Otanymyzda jetilmeı týǵan balalarǵa kásibı túrde kómek beretin ortalyq qajet degen tujyrymǵa toqtadym da bel sheshe kirisip kettik. Aldymen bizdiń ulttyq dilge negizdep (bizde halyq qytaılyqtar men nemister tárizdi dárigerge aýyrmaı turyp barmaıtynyn eskere) nevropotolog, ortoped, hırýrg, kardıolog jáne osy jumysty arnaıy oqyp úırengen meıirger birlese júıeli túrde jobany qolǵa aldyq.
Jalpy, otbasynda jetilmeı týǵan balanyń týýy aldymen áleýmettik problema. Sondyqtan da eń birinshi nazarda erli-zaıyptylardyń ajyrasyp ketpeı, balany birge jetildirýiniń mańyzyna jumys istep, psıhologııalyq turǵyda keńes berýdi bastadyq. О́ıtkeni mundaı sharananyń kútimi de ózgeshe, jýyndyrý, jaıalyǵyn aýystyrý, qandaı retpen jatqyzyp, ony qaı qyryna qalaı aýystyryp turý, bólmeniń ylǵaldyǵy men temperatýrasy syndy tolyp jatqan parametrlerdi saqtaý bir ananyń qolynan esh kelmeıdi. Sol sebepten alǵashqy keńes berý konsýltasııasyna otbasynyń múshelerin tegis shaqyryp, máselen, aýanyń ylǵaldyǵy men temperatýrasyn saqtaýdy otbasyndaǵy eresek jannyń biriniń mindetine alýy qajettigin, endi birin ájesi, kelesisin atasy, ákesi men anasynyń qandaı máselege jaýapty ekendigin aıqyndap beremin. Bul bir óte kúrdeli de jaýapty sát. Otbasynda túsinistik pen uıymdasa qımyldaý tabylǵan kúnde ǵana oń nátıjege qol jetkiziledi. Sondyqtan da psıhologtyń da qyzmetin atqarýǵa týra keldi. Osylaısha jeńister men jetistikterge birge jetip kelemiz, degen Baljan Nurlanqyzy.
* * *
Bala ómiriniń sapasyn arttyrý kóp eńbekti qajet etedi. Sebebi shaqalaqtyń salmaǵynyń kemdigine qosa, onyń terisi men ishki aǵzasynda tolyp jatqan jetilmeýshilikter bolady. Tynys alý, zár shyǵarý, qan aınalý, tirek-qımyl júıelerindegi ýaqyty jetpeı týǵannan jetilmeı qalǵan organdar jumysy balanyń qatarynan kem bolmaı sapaly ómir súrýine kóp tosqaýyl jasaıdy. Ortalyqqa kúnine keletin 7-8, keıde jaǵdaılary jeńildeý bolsa 10-ǵa deıin shaqalaqty qabyldap, álemdik standarttar boıynsha bekitilgen hattamalarmen em jasaýmen birge, tynys alýǵa qajetti, nevrologııalyq turǵydan kerek jattyǵýlar, ózge de keshendi jumystar atqarýdyń bereri mol ekeni ortalyq dárigerleriniń eńbeginen aıqyn ańǵarylady.
Baljan Nurlanqyzynyń tynymsyz tirligi esh kestege kónbeıdi eken. Kún saıyn keletin balalardy qarap, tekserip, keńes berip, dárileriniń ýaqytynda qabyldaýyn, ár jattyǵýdyń oryndalýyn qadaǵalaý, emine korreksııa jasaý, tipti bala úıinde aýyryp qalsa ýchaskelik dáriger men jedel járdemnen buryn jetip, náreste aǵzasynyń ereksheligin túsindirip, eminiń joldarymen aqyldasý ýaqytpen sanasyp, naıqalýdy esh kútpeıdi de. Tek áldeqalaı bir jaǵdaı, sińirleriniń tartylýy, aýa jetpeı qalýy, t.b. jaǵdaılar sozylyńqyrap ketse ǵana senbi saıyn konsýltasııaǵa keletin arnaıy mamandar sábıdi qarap, neonotolog Tátibekovamen birlese sheshim qabyldaıdy, al ózge ýaqytta náresteler jetilýi osy kisiniń moınynda. Sondyqtan da bolar, barlyq ata-ana Baljan Nurlanqyzy dese ishken astaryn jerge qoıatyny. – 40 jyldyq tájirıbesi bar pedıatr retinde 700 jáne 900 gramdyq qos nemerem adam bolyp ketedi dep esh oılaǵan joqpyn. Bireýi ilikse de ekinshisi aman qalǵan kúnniń ózinde (DSP) balanyń serebraldy sal aýrýy bolady ǵoı degen senimde edim. Tipti dárigerge ony ashyq aıttym da. Sodan ol kisi kelinime: – Aınalaıyn, tur desem turasyń, otyr desem otyrasyń, qazir óte bir aýyr kezeń osy ýaqytta kúsh salmasaq bala sal bolyp qalady dedi, endi mine eki kishkentaıymnyń ótkende tusaýyn kesip, eń birinshi tilekti dárigerge berdik. Mundaı ortalyq Nur-Sultan qalasynda ǵana emes, barlyq oblys ortalyqtarynda ashylýy qajet. Jyl saıyn qanshama bala jetilmeı týady, olardyń keıin múgedek bolmaı sapaly ómir súrýiniń kepili osyndaı ortalyq, deıdi baqytty áje.
* * *
Ata-analar tilegi Úkimettiń de qulaǵyna jetkendeı. Biz barǵan ýaqytta neonotolog Tátibekova respýblıka boıynsha osyndaı ortalyqtarǵa qajetti standarttardy ázirleý ústinde otyr eken. Mınıstr Eljan Birtanov arnaıy qabyldap elimizde birizdi jobaǵa negizdelgen ortalyqtardyń jumysy qajet, sonyń barlyq qujattaryn tájirıbelerińiz negizinde daıarlańyz degen ótinish aıtypty. Al Baljan Nurlanqyzynyń da arman-tilegi osymen ushtasyp jatyr. Barnaýyldyq klınıka jumysqa shaqyryp «bizge kelińiz, arnaıy ortalyq ashyp, jumysyńyzdy keńeıtýge kómektesemiz» degende: «Joq, óz elimde de osyndaı balalar kóp, aldymen solarǵa kómektesýim kerek», degen eken patrıot jan.
