«Balanyń bári azamat bolý úshin jaralǵan»

Nur-Sultan qalasynda «Týǵan kezde eshkim de umyt qaldyrylmaýy tıis» atty azamattyǵy joq adamdar máselesi boıynsha ekinshi óńirlik konferensııa ótti. Ne úshin? Sebebi qazir adamdardyń, kóship-qonýdyń, kúnkóristiń qamymen shekara asyp, ózge memleketke taban tireýi qalypty jaǵdaıǵa aınaldy. Bireý zańdy túrde eńbek mıgranty bolyp tirkeledi, ekinshisi yqtııarhatpen sol elde turý múmkindigine ıe bolady. Al endi biri zańdy aınalyp ótip, maýsymdyq kezeńderde nápaqasyn kórshi elderden taýyp, keıinnen Otanyna oralady. О́mir boıy kóship-qonyp, qaıyr tileýdi ómir saltyna aınaldyrǵandar taǵy bar. Olar úshin shekara degen shartty ǵana dúnıedeı. Sol ári-beri shekara asyp júrgende týǵan balasyn rásimdeýdi de der kezinde elemeıdi. Al qujatsyz adam tııanaǵy joq, quqyǵy álsiz, qorǵaýdan tys jan. Sondyqtan da osyndaı ózekti máseleni sóz etken konferensııaǵa Ortalyq Azııadan 80-nen asa delegat qatysty.

Konferensııany BUU Bos­qyn­­dar isteri jónindegi Joǵar­ǵy komıssarynyń basqarmasy (BUU BJKB) men Qazaqstan Res­pýb­lıkasyndaǵy Adam quqyqtary jónin­degi Ýákil birlesip, BUU Bala­lar Qory (IýNISEF), BUU Azııa jáne Tynyq muhıtyna arnalǵan Eko­nomıkalyq jáne Áleýmettik Ko­mıssııasy (ESKATO) jáne Eýro­palyq Odaqpen (EO) tyǵyz ynty­maq­tastyqta, týýdy tirkeý, azamattyq alýǵa tıisti sharalar qabyldaý jáne Ortalyq Azııadaǵy barlyq balalardy azamattyqpen qamtamasyz etý máselelerin sheshýge arnaldy. «Qaı el de bul máseleni balalardy qorǵaýdaǵy ómirlik mańyzy bar sharalardy azamattyq týraly zańdarǵa qosýdy, sonymen qatar týýdy tirkeý júıesine tirkeýden kesh ótý múmkindigin engizý sııaqty qarapaıym jáne ekonomıkalyq tıimdi is-qımyldar kómegimen sheshe alady. Bul ózgerister týylǵan balalardyń azamattyǵy bolýyna jáne halyqtyń osal toptarynyń ózderiniń týǵan jerleri men shyǵý tegin rastap, týý týraly kýálik alýyna kómektesedi»,  degen BUU BJKB Azııa jáne Tynyq muhıt óńirine arnalǵan О́ńirlik bıýrosynyń dırektory Indrıka Ratvatte sózin konferensııaǵa qatysýshylar túgel maquldady.

Keıbir derekkózderge qaraǵanda álemniń 78 elinde 3 mıllıonnan astam azamattyǵy joq adam quqyqtyq qorǵaýdan tys ómir súrýde eken. Osyndaı problemanyń saldarynan qaıtys bolǵan jandy jer qoı­ny­na berýde de qıyndyq týyp, aza­mat­tyǵy joq adamnyń artynda qal­ǵan jaqyndarynyń aldynda san másele týyndaıtyn kórinedi. «Týýdy tirkeý jáne azamattyq qu­­qyqty qamtamasyz etý árbir ba­la­nyń bolashaǵy úshin mańyzdy. Qu­jattyń nemese azamattyǵy bolmaýy kesirinen balanyń bilikti medısınalyq kómekke, bilim alý múmkindigine, jumysqa ornalasýy­na jáne qoǵamnyń saıası ómirine qatysýyna múmkindigi shekteledi. Týý kezinde balalardy tirkeý olardyń zań aldynda tanylýyn, quqyqtarynyń qorǵalýyn qamtamasyz etýdegi alǵashqy qadam bolyp tabylady»,  dedi IýNISEF-tiń Qazaqstandaǵy ókili Artýr van Dızen.

 Týýdy tirkemeý ózdigimen balalardy azamattyǵy joq tulǵa sanatyna qospaıdy, alaıda tirkelmegen jáne týý týraly kýáligi joq bolǵan jaǵdaıda, adamnyń memleketpen zańdy baılanysy bar ekendigin dáleldeý qıynǵa soǵady, deıdi konferensııaǵa qatysýshylar. Son­dyqtan da qazaqstandyq sarapshylar týýdyń tirkelýin jáne barlyq balalardyń azamattyq alý quqyq­taryn qamtamasyz etýde týýdy tirkeý derekterin sıfr­landyrý jáne sınhrondaýdy, ulttyq zańnamaǵa sáıkes týýdy tirkeýge qajetti qujattar tizbesine qatysty júrgizilgen jumys­tardy, olardyń halyqaralyq norma­larǵa sáıkestendirýi jaıynda aıtyp berdi.

Delegattar barlyq adamnyń azamat­tyǵy bolýy úshin jahandyq #Ibelong azamattyqsyzdyqty boldyrmaý naýqanyn ótkizý merzi­mi­niń birinshi jartysynda qol jet­ki­zilgen nátıjelerge sholý júrgize kele, naýqandy 2024 jylǵa qa­raı aıaqtaý boıynsha jańa min­det­te­me­ler qabyldady. Budan bólek konferensııaǵa qatysýshylar Orta­lyq Azııa memleketterinde aldaǵy ýaqytta júrgiziletin ulttyq halyq sanaqtarynda tirkelmegen balalar men azamattyǵy joq tulǵalar jaǵ­daı^­ynyń tolyq kórinisin anyqtaý múmkindigin talqylady.

 Jıynda sóılegen sarapshylardyń aıtýynsha, azamattyǵy joq adamdar máselesi búgingi tańda dúnıe júzindegi mıllıondaǵan adamǵa qatysty problema. Bul óz kezeginde azamattyǵy joq adamdardyń zańdy quqyqtarynan aıyrylýyna ákelip soǵady, osynyń nátıjesinde olar saıa­sı jáne ekonomıkalyq ómirden tys qalyp, san túrli kemsitýshilik pen qatygezdikke ushyraıdy. Sondyqtan barlyq adamnyń azamattyǵy bolý úshin búkil álemde kúsh biriktirip áreket etý asyl murattyń biri bolmaq. Sol sebepti Ortalyq Azııa óńirinde shyr etip dúnıege kelgen árbir sábıdiń týǵan kezinde tirkelýi, týý týraly kýálikke jáne azamattyq alý quqyǵyna qoljetimdiligin qamtamasyz etý úshin zańnamalyq jáne prosedýralyq túzetýler salasyndaǵy ozyq tájirıbelermen bólisetin óńirlik qurylym qurý qajettigi aıtyldy.

 Konferensııaǵa Adam quqyqtary jónindegi ulttyq ýákildikterdiń qyzmet­kerleri men Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, Túrikmenstan jáne О́zbekstan úkimetteriniń ókilderi, sonymen qatar azamattyq máselesi bo­ıynsha is-tájirıbeleri bar azamattyq qoǵam uıymdary, halyqaralyq uıym­dar men BUU ókilderi qa­tys­ty. Konferensııaǵa Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi ýákil Elvıra Azımova, Ádilet mınıstri Marat Beketaev, BUU BJKB Azııa jáne Tynyq muhıt óńirine arnalǵan О́ńirlik bıýrosynyń dırektory Indrıka Ratvatte, IýNISEF-tiń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy ókili Artýr van Dızen qatysty.