AQSh-ta elektrondy temekilerdi shekken adam óliminiń besinshi jaǵdaıy tirkeldi. AQSh Densaýlyq saqtaý mınıstrligi elektrondy temekini paıdalanýdan paıda bolatyn belgisiz aýrýǵa baılanysty, adamdardy odan bas tartýǵa shaqyrdy. Búgingi tańda veıpıngke baılanysty tynys alý júıesiniń problemasymen emdeýge jatqyzylǵan 500-den asa jaǵdaı tirkelgen.
Aıryqsha taralǵan aýrý belgileri jótel, keýdeniń aýyrsynýy, aýanyń jetispeýi, qaltyraý, bas aýrýy, esten tanyp qalý, dıareıa, anoreksııa, salmaq joǵaltý jáne basqa da jaǵdaılar boldy.
Bronhoskopııa bul aýrýdyń juqpaly emes ekendigin anyqtaýǵa múmkindik berdi. Rentgenogramma ókpeniń astyńǵy bóliginiń kúńgirttengenin, kompıýterlik tomografııa – ókpe alveolary úlpildeliginiń tómendegenin kórsetti.
Áýel bastan elektrondy temekiler men veıperler shylym shegýdi tastaýǵa nemese 18 jastan joǵary adamdar úshin zııandy ádettiń zalalyn tómendetýge kómektesetin qural retinde usynylǵan. Alaıda, sońǵy jyldary bul mektep oqýshylary men jastar arasynda keńinen taraldy. Ǵalymdardyń jas veıperlerge júrgizgen jarty jyldyq baqylaý nátıjesi kórsetkendeı, olardyń 25%-y jıi temeki shege bastasa, taǵy 21%-y ara-tura shylym shege bastady. Salystyrý úshin aıtsaq, veıpıngpen áýestenbegenderdiń arasynda temekilerge qumarpazdanǵan mektep oqýshylarynyń úlesi gazeta.ru derekteri boıynsha barlyǵy 2%-dy quraǵan.
Veıptiń negizgi komponentteri – nıkotın, propılenglıkol – E1520 taǵamdyq qospasy, glıserın, sý jáne ıistendirgishter (aromatızatorlar). Elektrondy temekilerdi paıdalanatyn jas adamdar basqalarǵa qaraǵanda qarapaıym temekilerdi jıi shege bastaıtynyn ǵalymdar belgilep ótken. Budan bólek, Garvard ǵalymdary elektrondy temekilerge arnalǵan birrettik kartrıdjderdiń 75 belgili markasy men veıpterge qaıta quıatyn suıyqtyqtardy zerttegen bolatyn. Osylaısha demikpeni, ókpeniń qabynýy men qyzmetin tómendetetin aýrýlardy týdyratyn bakterııalyq jáne zeńdik toksınderdiń izderin anyqtaǵan, bul shamamen 30% jáne 80%-da sáıkes kelip jatady. Bakterııalyq toksınder jemis dámi bar veıpterde jıi kezdesti, al zeńdik toksınder – temeki jáne mentol ıisi bar toltyrmalarda kezdesti.
Nıkotın – obyrdy, júrek-qantamyr aýrýlaryn týdyratyn óte qaýipti ýytty komponent, eń qaýiptisi, nıkotındik táýeldilikke ákeledi. Sondaı-aq aǵzanyń nıkotınmen ýlaný qaýpi óte joǵary. О́ıtkeni veıper, shegip jatqan quralynyń qaýipsiz ekendigine senip ony shegý mólsherlemesin kóbeıtýi ábden múmkin. Temekide nıkotın az bolǵan saıyn, ony shegý jıiligi men tereńdigi kóbirek bolady. Shylymqor adam aǵzany nıkotınniń belgili mólsherimen qandyrýǵa umtylady, ıaǵnı qalaǵan psıhologııalyq áserge qol jetkizgisi keledi: kúshtiń paıda bolýy, tynyshtandyratyn sezim jáne t.b.
Temeki ıistendirgishterinde qarapaıym shylym shegý sezimin barynsha beretin dámderdiń úlken spektri bar. Biraq kóp ıistendirgishterde onyń qaýipsizdigi men quramyn rastaıtyn qajetti qujattamalary joq. Qospanyń quramyna, shylymqordyń fızıologııalyq erekshelikterine qaraı tábettiń joǵalýyna, uıqy problemalaryna, emosıonaldyq jaǵdaıdyń tómendeýine jáne aǵzanyń ımmýndyq sapasynyń nasharlaýyna ákeledi. Bronh júıesiniń túrli patologııalarynyń paıda bolý qaýpi bar. Sondaı-aq psıhologııalyq (nıkotındik qospalardy paıdalanǵanda), keıbir jaǵdaılarda fızıkalyq deńgeılerde qalyptasqan táýeldiliktiń paıda bolýyna ákeledi.
Búgingi tańda oryn alǵan jaǵdaılarǵa baılanysty, álem ǵalymdary Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymymen birlesip elektrondy temekilerdiń adam densaýlyǵyna tıgizetin zalalyn zerdeleýde, alaıda, biz ózimizdi jáne balalarymyzdy AQSh-ta bolǵan epıdemııaǵa uqsas jaǵdaıdan qorǵaýymyz qajet.
Osyǵan baılanysty, Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ulttyq ortalyǵy qazaqstandyqtarǵa elektrondy temekilerden bas tartý múmkindigin qarastyrýdy usynady. Veıpterdi qaýipsiz dep sanaýǵa bolmaıdy. Onyń quramynda kanserogendermen birge aǵzany ýlaıtyn áleýetti zııandy qosyndylar men ýytty qospalar bar, sondaı-aq metall izderi – nemese qyzdyrǵysh elementtiń, temeki qurylǵysynyń basqa bóliginiń izderi bar. Budan basqa, devaıstar atylyp, tutynýshy adamdy jaraqattaýy múmkin.
Ortalyq salamatty ómir saltyn ustanýǵa, durys tamaqtaný úlesin saqtaýǵa, tuz mólsherin kóp tutynbaı, sportpen aınalysýǵa, zııandy ádetterden bas tartýǵa shaqyrady. Osyndaı qarapaıym keńesterdi saqtaý – sizge uzaq jáne saý ómir súrýge kepildik beredi.
