Nursultan Ábishuly shetelderge barǵan saparlary aıasynda qazaq dıasporasy ókilderimen udaıy kezdesip, olardyń jaǵdaılaryn bilip, qamqorlyq kórsetip otyrdy. Ásirese Aýǵanstandaǵy qazaqtardyń qıyn jaǵdaıyna alańdap, olardy sol elmen shekaralas memleketterdiń jabyq áýe keńistigin 24 saǵatqa ashtyryp, Qazaqstanǵa ushaqpen kóshirip ákelgeni Elbasynyń halyqaralyq deńgeıdegi zor bedeliniń jáne sheteldegi qandastarymyzǵa shynaıy janashyrlyǵynyń teńdessiz aıǵaǵy bolyp qaldy jańa tarıhymyzda.
О́tken ǵasyrdyń sońynda kúrdeli ekonomıkalyq jaǵdaıǵa tap bolǵan Mońǵolııadaǵy qandastarymyzdyń alǵashqy legi Elbasynyń qoldaýymen 1991 jylǵy naýryz aıynda Eńbek sharty boıynsha Qazaqstanǵa qonys aýdardy. Qıly zamanda Altaı asyp ketken aǵaıyndardyń atamekenge oralýynyń uly kóshi osylaı bastaldy. Keıin Nursultan Nazarbaev Mońǵolııaǵa barǵan saparynda sol eldiń azamattyǵynan shyqpaǵandyǵy sebepti Qazaqstan azamattyǵyn ala almaı, qıyndyq kórip júrgen 70 myńdaı qandasymyzdyń osy ózekti máselesin de ońynan sheship berdi.
Tuńǵysh Prezıdentimizdiń tapsyrmasymen 1991 jylǵy 18 qarashada Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi «Basqa respýblıkalardan jáne shetelderden selolyq jerlerde jumys isteýge tilek bildirýshi baıyrǵy ult adamdaryn Qazaq KSR-inde qonystandyrý tártibi men sharttary týraly» №711 qaýlyny qabyldady.
Sodan keıin Elbasy 1991 jylǵy 31 jeltoqsanda Qazaq radıosy arqyly «Alysta júrgen aǵaıyndarǵa aq tilek» úndeýin joldap: «Qandas baýyrlarymyzdy baıyrǵy ataqonysyna tartý maqsatynda adam quqyǵy týraly elaralyq erejelerdi basshylyqqa ala otyryp, Qazaqstan Úkimeti «Basqa respýblıkalardan jáne shetelderden selolyq jerlerde jumys isteýge tilek bildirýshi baıyrǵy ult adamdaryn Qazaqstanda qonystandyrý tártibi men sharttary týraly» arnaıy qaýly qabyldady. Sondyqtan atamekenge kelemin deýshi aǵaıyndarǵa jol ashyq», dep málimdedi. Bul úndeý 1992 jylǵy 1 qańtarda «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalandy.
Sol jylǵy qyrkúıek aıynda Almatyda Elbasynyń tikeleı qoldaýymen jáne qatysýymen álem qazaqtarynyń birinshi quryltaıy ótkizilip, Dúnıejúzi qazaqtarynyń qaýymdastyǵy quryldy. Onyń Tóraǵasy bolyp Nursultan Nazarbaev biraýyzdan saılandy.
Shetelderdegi qandastarymyzdy atameken – Qazaqstanǵa oralýǵa shaqyrý – el bolashaǵyn oılaǵan Elbasynyń batyl da tarıhı mańyzy zor, dana sheshimi bolǵandyǵy sózsiz. Sonyń arqasynda Táýelsizdik jyldary taǵdyrdyń jazýymen Mońǵolııa, Qytaı, Túrkııa, Iran, Aýǵanstan, О́zbekstan, Reseı, Tájikstan, Túrikmenstan jáne basqa elderde turyp jatqan 1 mıllıonnan astam etnostyq qazaq atajurtqa qaıtyp oralyp, jas memleketimizdi nyǵaıtýǵa ólsheýsiz úles qosty. Halqymyzdyń quramyndaǵy qazaqtardyń úlesi 40 paıyzdan 67 paıyzǵa deıin ósip, memleket quraýshy ultqa aınaldy.
Elbasynyń tapsyrmalaryna sáıkes Úkimet shetelderden kóship keletin aǵaıyndardy qabyldaý jáne qazaq dıasporasynyń jas ókilderin elimizdiń joǵary oqý oryndarynda oqytý kvotalaryn engizdi, «Nurly kósh» baǵdarlamasy qabyldanyp, birqatar óńirde qandastarymyzǵa arnalǵan jańa eldi mekender boı kóterdi, kóshi-qon zańnamasy udaıy jetildirilip, etnostyq qazaqtardyń atamekenge kóship kelýi jáne beıimdelýi, Qazaqstan azamattyǵyn jeńildetilgen tártippen alýy úshin barynsha qolaıly jaǵdaılar jasaldy, atamekenge oralǵan aǵaıyndar men áli de shetelderde turyp jatqan etnostyq qazaqtardy qoldaý maqsatymen Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵynyń janynan «Otandastar» qory quryldy.
Elbasy «Táýelsizdik dáýiri» kitabynda: «Qazaqtardyń atamekenine bet alǵan tarıhı kóshin biz beıneli túrde «Nurly kósh» dep atadyq. Qazaqstan memlekettik repatrıasııa saıasatyn jalǵasty júrgizgen álemdegi sanaýly elderdiń birine aınaldy» dep jazdy.
Joǵaryda baıandalǵan jaılardyń negizinde jáne qandastarymyzdyń ótinishterine oraı «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy merekeler týraly» zańnyń 4-babyna («Kásibı jáne ózge de merekeler») sáıkes Úkimet óz qaýlysymen 18 qarashany «Nurly kósh» kúni dep belgileý máselesin qarastyrsa, ıgi bolar edi.
«Nurly kósh» kúnin merekelik data retinde belgileý Elbasynyń kóshi-qon salasyndaǵy el men jer taǵdyry úshin mańyzy zor bastamalaryn nasıhattaý jáne olardy dáıekti jalǵastyrý isine oń yqpalyn tıgizedi dep oılaımyn.
Osy merekelik datany atap ótý aıasynda etnostyq qazaqtardy Qazaqstanǵa repatrıasııalaý tarıhy, shetelderden kóship kelgen qandastarymyzdyń jáne jumys kúshi artyq óńirlerdiń turǵyndaryn jumys kúshi tapshy óńirlerge qonys aýdarý baǵdarlamasy men «Serpin» áleýmettik jobasyna qatysýshylardyń elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna qosqan úlesi, olardyń jańa ortaǵa beıimdelýiniń ózekti máseleleri, sondaı-aq syrtqy jáne ishki kóshi-qon problemalary týraly ǵylymı-praktıkalyq konferensııalar, dóńgelek ústelder jáne basqa merekelik is-sharalar ótkizý, sonyń ishinde eleýli jetistikterge qol jetkizgen qandastarymyz ben qonys aýdarýshylarǵa qurmet kórsetý jón bolar edi.
Káribaı MUSYRMAN,
Parlament Májilisiniń depýtaty, Nur Otan partııasynyń múshesi
