Til – ulttardy biriktirýdiń quraly

Joldaýda memlekettik tildiń qoǵam­daǵy róli týraly «Qazaq tiliniń memle­kettik til retindegi róli kúsheıip, ultara­lyq qatynas tiline aınalatyn kezeńi keledi dep esepteımin. Biraq mundaı dáre­jege jetý úshin bárimiz dańǵaza jasamaı, jumyla jumys júrgizýimiz kerek» dep atap kórsetti.

Til – memlekettiń tiregi. El tutasty­ǵynyń beriktigi men halyqtardyń bir­ligi sanadaǵy oıdyń ortaqtyǵymen as­ta­syp jatady. Ortaq pikirdiń bir tilde – memlekettik tilde jaryqqa shy­ǵýy sol elde ómir súrip jatqan túrli halyq­­tardyń birligin aıqyndaıdy. Til – ult­tardy biriktirýdiń quraly. Bul jónin­de «Til týraly» Zańnyń 4-babynda: «Qazaq­stan halqyn toptastyrýdyń asa mańyz­dy faktory bolyp tabylatyn memle­kettik tildi meńgerý – Qazaqstan Res­pýb­lı­kasynyń árbir azamatynyń pa­ryzy» dep naqty jazylǵan. Tiline mem­lekettik til dep mártebe berip zańdy rásim­degen memleketterde azamattar esh­qan­daı ultyna qaramaı memlekettik tilge qur­met kórsetip, resmı qujattary men jıyn­daryn memlekettik tilde júr­gizedi. Qazaq tiliniń de qoldaný aıasyn keńeıtý, baı leksıkalyq qoryn paı­­dalaný, ultaralyq qarym-qatynas tili­ne aınaldyrý praktıkasy bılikten ba­s­talýy tıis. Damyǵan memleketterdiń til saıasatyn memlekettik deńgeıge shy­ǵarý úrdisin (prosess) bizdiń elimizde de jal­ǵastyrý múmkindigi týyp otyr. Ony iske asyrýshy jastar daıyn. Pre­zı­denttiń «Jastardan quralǵan kadr­lyq rezervti daıarlaý» jobasymen mem­lekettik qyzmetke keletin jastardyń kóbisi qazaq tilin ıgergender bolýy zańdy nárse.

Sebebi jyldan-jylǵa elimizde qazaq mektepterin bitirýshiler sany artý­da. Áleýmettik jelilerde qazaq tildi oqyr­mandardyń kóbeıý faktisi de aıqyn­dalýda. Halyqtyń memlekettik tilge degen qurmetin arttyrýdy odan ári jaqsartý úshin memlekettik, je­rgi­likti, ókildi jáne atqarýshy organdardaǵy til basqarmalary barsha azamattarynyń memlekettik tildi erkin jáne tegin meńgerýine qajetti uıym­dastyrýshylyq is-sharalardy toq­tat­paý kerek. Ákimshiliktegi árbir jıyn­dar men ótetin is-sharalarda qazaq tili­niń erkin qoldanýy úshin múmkindik ja­sap, ıdeıalardyń bir tildiń negizine biri­gýine jaǵdaı jasaǵany durys. Til úıre­tetin ortalyqtar men túrli úıir­meler, etnostyq ortalyqtar memle­ket­tik tildi úıretetin oqý-ádisteme­lik quraldardyń jaryqqa shyǵýyna múmkindik jasaýy kerek. Otbasyndaǵy árbir azamat balasynyń boıyna «memle­kettiń tiregi – onyń tilinde» uǵymyn qalyp­tas­tyrýǵa atsalysqany jaqsy bolar edi.

Jazıra AǴABEKQYZY,

Nazarbaev Ýnıversıtettiń assıstent professory