Rýhanııat • 25 Qazan, 2019

Seıfýllın áleminiń syr-sıpaty

580 ret
kórsetildi
6 mın
oqý úshin

L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde ótken «Sáken Seıfýllın: tulǵa jáne ýaqyt» atty halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa tuǵyry bıik tulǵanyń 125 jyldyq mereıtoıyna oraılastyryldy.

Seıfýllın áleminiń syr-sıpaty

Onyń shyǵarmalary qalam ustaǵan­dar­dy qyzyqtyrmaı qoımaıdy. Kóp jaz­ǵan, jańasha jazǵan. «Dombyra», «Kókshetaý», «Ekspress», «Qyzyl at», «Albatros» poemalary, «Baqyt jolynda», «Qyzyl suńqarlar» pesalary, «Aısha», «Jemister» povesteri, «Tar jol, taıǵaq keshý» romany, qazaq fol­klorynyń tarıhyna arnalǵan «Qazaq ádebıeti kitaby» bul onyń keıinge qaldyrǵan murasy, jeke shyǵar­ma­shylyǵy. Onyń ústinde júzdegen pýblısıstıkalyq maqalasy bar. Al «Eńbekshil qazaq» gazetiniń redaktory (qazirgi «Egemen Qazaqstan»), Halyq Aǵartý Komıssarynyń orynbasary, Halyq Komıssarlar Keńesiniń tóraǵasy, Qazaqstan proletar jazýshylary assosıasııasynyń basshysy, Qyzylorda halyq aǵartý ınstıtýtynyń, Tash­kenttegi qazaq pedagogıkalyq ıns­tıtýtynyń dırektory syndy qyz­met­ter­de onyń qaıratkerligi, azamattyq pozısııasy tanyldy. Ǵylymı konferensııany júrgizgen Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń rektory Erlan Sydyqov Sáken Seıfýllın ómirbaıanynyń bir parasyn baıandap, onyń jastaı eldiń saıası-áleýmettik ómirine aralasyp, basyn báıgege tikkenin aıtty. «Qazaq jastarynyń, zamandastarynyń bilimdi, zııaly, otanshyl bolýyna sińir­gen eńbegi ǵajap. Onyń jyrlary jańa qo­­ǵam qurýshylardy jigerlendirdi. Er­ek­she rýh berip, ulttyń oıanýyna aı­­ryqsha áser etti. Ásirese 1923 jy­ly «Eńbekshil qazaqta» jarııalanǵan «Qazaqty qazaq deıik» atty maqalasy bu­ryn birde kırgız, birde kaısak atanyp kelgen halqymyzdyń qazaq atynyń qaı­ta­rylýyna úlken úles qosty. Aıta berse onyń shyǵarmashylyǵy da, ult úshin atqarǵan qyzmeti de ushan-teńiz. Sáken taqyryby – telegeı-teńiz taqyryp», dedi rektor. Jıyndy ashyp, alǵashqy qut­tyqtaý sóz sóılegen Premer-Mınıs­trdiń orynbasary Berdibek Sapar­ba­ev Sákenniń 28 jasynda qıyn kezde, ortalyqtandyrylǵan bıliktiń tusynda úlken saıasatqa aralasqanyn, áıtse de óziniń bilimdiligimen, aqyl-parasatymen, otanshyldyǵymen eli­miz­degi kóptegen máseleniń oń she­shil­ýine yqpal etkenin tilge tıek etti. «Áleýmettik máselelerdi, sonyń ishinde mádenıet, bilim, baspasóz máselelerin kóterdi. Halyqtyń saýatsyzdyqtan, kedeılikten shyǵý joldaryn Keńes úkimeti basshylarynyń aldyna qoıa bildi. Solaısha memleketimizdiń qalyptasýyna eńbek etti. Qyryq tórt-aq jyl ǵumyr keshti. Biz mundaı azamattardy umyt­paýy­myz kerek», dedi B.Saparbaev.

 Sáken Seıfýllındi bir adamnyń boıynda birneshe qasıettiń jarqyraı kórinýiniń mysaly deýge bolady. Onyń aqyndyǵy, jazýshylyǵy, ánshiligi, qaırat­kerligi, syrbazdyǵy, sán-salta­na­ty talaı eńbekterge júk boldy. Dese de onyń azamattyq pozısııasyna qa­tys­­ty keıde baspasóz betterinde usaq daýlar­dyń boı kórsetip qap júrgenin de aıtpaýǵa bolmaıdy. Ol – dańqty tulǵanyń Keńes ókimeti jaǵynda qyzmet etýimen tikeleı baılanysty. Buǵan qa­tysty óz kózqarasyn Jazýshylar oda­ǵy­nyń tóraǵasy, aqyn Ulyqbek Esdáýlet bylaısha jetkizdi: «Alash arystary barrıkadanyń eki jaǵynda tursa da, bir múddege – qazaqtyń múddesine qyzmet etti. Biz muny baǵalaýymyz kerek». U.Esdáýlet óz zamanynda tulǵanyń qazaq tilin qorǵap toǵyz maqala jazǵanyn, solaısha 1924 jyldyń shildesinen bas­tap keńse qaǵazdary óz ana tilimizde júrgizile bastaýyna zor eńbek sińirgenin basa aıtty.

Konferensııa barysynda fılolo­gııa ǵylymdarynyń doktory, professor Serik Negımov baıandama jasap, Seıfýllın poezııasynyń jańa­shyl­dy­ǵyn ondaǵy san qyrly, san sıpatty hám myń boıaýly, myń áýezdi ıirim­dermen túsindirdi. «Sákenniń poezııasy birde naızaǵaı daýylyndaı, birde suńqardyń daýsyndaı, aqqýdyń suń­qy­lyn­daı, keıde úırektiń sympylyndaı, qazdyń qańqylyndaı alýan dybystar shyǵarady. Onyń poezııa­sy jańasha daýys, jańasha ıntonasııa, jańasha ekpinmen órnektelgen», dedi professor. Al Parlament Májilisiniń depýtaty, fı­lologııa ǵylymdarynyń doktory, pro­fessor Saýytbek Abdrahmanov Sáken Seıfýllındi uǵymǵa, sımvolǵa aınal­ǵan tulǵa retinde qarastyrdy. «Qazaq úshin Sákenniń orny bólek ekenin aıtyp jatýdyń ózi artyq. Basqasyn bylaı qoıǵanda Sáken bataǵa kirgen adam ǵoı. «Sákenniń sánin bersin» dep bata beremiz. Bataǵa kirgen adam qasıetti adam. Bul uǵymǵa, sımvolǵa aınalǵan jan. Sáken – sulýlyqtyń, seri­lik­tiń, tektiliktiń, tazalyqtyń, erliktiń sım­vo­ly», dedi S.Abdrahmanov.

Konferensııada tulǵa týraly eki kitaptyń tanystyrylymy ótti. Alǵash­qysy – TÚRKSOI uıymy shyǵar­ǵan «Úsh arys» atty kitap-albom. Kitap-albom qazaq jáne orys tilderinde Germanııada jaryq kórgen. Onda Sáken, Ilııas, Beıimbet jaıly derekter, zertteýlerge qosa qylqalam sheberleriniń de týyndylaryna oryn berilgen. Jıynda baıandama jasaǵan TÚRKSOI uıymynyń bas­shysy Dúısen Qaseıinov bir jylda rep­ressııaǵa ushyraǵan qazaq ádebıetiniń úsh báıteregi týraly mazmundy baıandama jasap, jańa turpatty ádebıettiń bas­­­­ta­ýyn­da turǵan tulǵalardyń tek qazaqtyń ǵana emes, ısi túrki jurtynyń maqtanyshy ekenin jetkizdi. Seıfýllın jaıly ekinshi kitap – «Sáken» dep atalady. Repressııaǵa ushyraǵan qazaq zııalylarynyń murasyn zertteıtin «Arys» qoǵamdyq qory shy­ǵar­ǵan kitap jaıynda belgili aıtys aqyny Amanjol Áltaı baıandady.

Jıyn sońynda Reseı Fe­de­ra­­sııa­sy­nyń Qazaqstan Res­pýb­lı­­­ka­­­syn­daǵy el­shiliginiń keńesshisi L.P.Vorobev, M.Áýezov atyndaǵy Áde­bıet jáne óner ınstıtýtynyń je­tek­shi ǵylymı qyz­metkeri S.V.Ananeva, Qyr­ǵyz Res­pýblıkasy Ulttyq ǵylym aka­­demııasynyń Til jáne ádebıet ıns­tı­týtynyń dırektory A.Ahmatalıev qatarly ǵalymdar baıan­dama jasady.

 

 

Sońǵy jańalyqtar

Tarazda bir ana eki balasyn terezeden laqtyryp jiberdi

Tótenshe jaǵdaı • Búgin, 12:50

Astana qalasynyń prokýrory aýysty

Taǵaıyndaý • Búgin, 11:35