Sýretterdi túsirgen Marat JÚNISBEKOV
Uly oıshyl Ál-Farabıdiń atyn ıemdengen irgeli bilim ordasynda ǵasyr júgin arqalaǵan aǵa basylymnyń ataýly kúnderi bir apta boıy atap ótildi. Sonyń ishindegi eń eleýli jańalyqtyń biri ýnıversıtet qabyrǵasynan shymyldyǵyn túrgen «Egemen Qazaqstan» gazetiniń oqý-shyǵarmashylyq zerthanasy. Zamanaýı úlgide jabdyqtalǵan ásem aýdıtorııa tálimgerlerdi basylymnyń júz jyldyq jylnamasyna sapar shektirip qana qoımaı, qazaq baspasóziniń tutas dáýirin qalyptastyrǵan qabyrǵaly qalamgerlerdiń ómir órnegi men shyǵarmashylyq jolyna úńilýge shaqyrady. Munda gazetti ár jyldary basqarǵan qaıratkerlerdiń portretteri men qysqasha ómirbaıandary, eń alǵash «Ushqyn» degen ataýmen bastaý alǵan basylymnyń tarıhynan syr shertetin qundy derekter legi toptastyrylǵan. Ulttyq jýrnalıstıkanyń salqar kóshin jalǵap, tilshilik tirshiliktiń baspaldaǵyn jańa attaǵan jas tálimgerler úshin sımvolıkalyq máni aıryqsha bul aýdıtorııanyń resmı ashylý saltanatyna Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ rektory Ǵalymqaıyr Mutanov, «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti AQ Basqarma tóraǵasy Darhan Qydyráli, QazUÝ-dyń jýrnalıstıka fakýltetiniń dekany Saǵatbek Medeýbekuly, Fılologııa jáne álem tilderi fakýltetiniń dekany О́mirhan Ábdımanuly, «Egemen Qazaqstan» gazeti Almaty bólimshesiniń jetekshisi Júsipbek Qorǵasbek, «Egemenniń» ardager jýrnalısteri Talǵat Súıinbaı men Gúlzeınep Sádirqyzy, ýnıversıtet ustazdary men «Egemen Qazaqstan» gazetiniń shyǵarmashylyq ujymy qatysty. Bas basylym atyndaǵy aýdıtorııada alǵash ret Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti men Jýrnalıstıka fakýltetiniń qurylǵanyna 85 jyl jáne gazettiń mereıtoıyna oraılastyrylǵan «Egemen Qazaqstan» – Qazaq eliniń júz jyldyq jylnamasy» atty alqasóz ótti.
Egemendikterdi eleýli merekesimen quttyqtaǵan QazUÝ rektory atalǵan aýdıtorııa el tarıhynda oıyp turyp oryn alatyn irgeli ujymnyń ǵasyrlyq mereıtoıyna ýnıversıtet ujymy atynan jasalǵan tartý ekenin jetkizdi.
– Bir ǵasyrdy artqa tastaǵan basylymnyń tarıhy da, taǵdyry da qaı zamanda da elimizben birge bite qaınasyp jatty. Eski qoǵam men jańa qoǵamnyń ótpeli kezeńinde, otyryqtandyrý oıranyn da, kolhozdastyrý kesirin de, kámpeskeleý kesapatyn da, ashtyq azabyn da, repressııa tozaǵyn da ultymen birge kórdi, ol qýansa birge qýandy, ol kúızelse birge kúızeldi. Gazet qandaı da bir ıdeologııanyń jarshysy bolǵanymen emes, halqyna qalaı qyzmet etkenimen baǵalanýy kerek. «Egemen Qazaqstan» qaı kezde de halqynyń órkendeýine, materıaldyq ál-aýqatynyń artýyna, mádenı áleýetiniń kóterilýine barynsha qyzmet etti. Eger qazaq tili ult tili retinde saqtalyp qalsa, ol osy gazettiń de ıgi yqpalynyń arqasy dep túsinemin. Memleketimizdiń Táýelsizdik alǵan sátinen bastap ár istiń basy-qasynda bolyp, oqıǵany der kezinde halyqqa turaqty túrde sarabdal saraptaýdan ótken salıqaly aqparatymen qamtamasyz etip kele jatqan gazet búgin de ıaǵnı júz jyl ótkennen keıin de halqyna, memleketine qaltqysyz qyzmet etýden tanbaı keledi. Bul istiń júzege asýyna qashan da eline shyn berilgen, ultyn júregimen súıetin daryndy qaıratker-qalamgerler, memleketshil tulǵalar jan-tánimen berile kúsh salyp keledi. Darhan Qýandyquly bastaǵan úlken ujymdy ǵana emes, barsha qazaq elin el gazetiniń eńseli mereıtoıymen quttyqtaımyn, – degen Ǵalymqaıyr Mutanov «Egemen» basshysyn ýnıversıtettiń «Eren eńbegi úshin» medalimen marapattady.
Aıtýly sharaǵa uıytqy bolyp, aýdıtorııanyń ashylýyn joǵary deńgeıde uıymdastyrǵan ýnıversıtet basshylyǵyna alǵys bildirgen Darhan Qydyráli ýnıversıtet pen gazet arasyndaǵy shyǵarmashylyq baılanystar odan ári órken jaıa beretinine senim bildirip, «Ushqyn» gazetinen bastap «Sosıalıstik Qazaqstan» basylymynda jaryq kórgen materıaldar tizbegi toptastyrylǵan bes tomdyq «Júz jyldyq jylnama» kitabyn tabys etti.
– Keler jyly ótetin Ál-Farabı babamyzdyń 1150 jyldyǵyna ýnıversıtet aýqymdy úlesin qosyp jatyr. Mundaǵy biregeı mýzeıdi aralap keýdemizdi qýanysh sezimi kernedi. Osynaý bilim ordasy Túrki áleminiń, Islam áleminiń eń mańdaıaldy ýnıversıteti bolǵany bárimiz úshin mártebe. Sonymen qatar halyqaralyq deńgeıdegi aýqymdy jobalardyń júzege asýy bul ýnıversıtettiń ǵana emes, qazaq eliniń de bederli belesi dep bilemiz. Mundaǵy jýrnalıstıka fakýlteti bizdiń etene aralasatyn ujym. Bizdiń «Egemenniń» ardagerleri, ásirese burynǵy aǵa býyn ókilderi, qazirgi jastarymyzdyń kópshiligi osy fakýltettiń túlekteri. «Egemen Qazaqstan» qazaq baspasóziniń qarashańyraǵy, ult baspasóziniń ustahanasy, keshegi «Qazaq» gazetiniń jalǵasy dep aıtýǵa bolady. Basylymda Alash arystarynan bastap qazaq rýhanııatynyń qaımaqtary qyzmet atqardy. Olardyń osy aýdıtorııaǵa ilingen sýretterin, taǵylymyn kórip bizdiń jańa býyn jas urpaq rýhtanady, qanattanady dep esepteımiz. Onyń ústine jańa ashylǵan zerthana bizdiń ózara shyǵarmashylyq baılanysymyzdy tereńdetedi dep senemiz», – dedi «Egemen Qazaqstan» gazeti AQ Basqarma tóraǵasy Darhan Qydyráli.
Shara aıasynda jýrnalıstıka fakýltetiniń ustazdary ázirlegen «Ushqynnan bastaý alǵan «Egemen Qazaqstan» atty kitapsha kópshilik nazaryna usynyldy. Bul kómekshi oqý quraly ulttyq baspasózdiń tarıhy men teorııasyn jáne tájirıbesin zertteıtin magıstranttar men bolashaq ǵalymdar úshin taptyrmas eńbek dep ataýǵa bolatyndaı. Osynaý shaǵyn kitapshanyń ár betinde 1919 jyldan bastap búgingi kúnge deıin basylymǵa basshylyq etken tulǵalar týraly qysqasha aqparat, gazettiń tarıhyna qatysty tyń derekter jáne onda jarııalanǵan shoqtyǵy bıik maqalalar shoǵyrlanǵan.
Aǵa býyn men jas urpaq arasyndaǵy arqaýy úzilmegen rýhanı sabaqtastyqtyń dińin barynsha berik etýge baǵyttalǵan basqosýda ómiriniń eń bir shýaqty da qýatty sátterin «Egemenge» arnaǵan ardager-jýrnalıst, aqparat isiniń úzdigi Gúlzeınep Sádirqyzy kásibı joldaǵy áserli estelikterimen bólisse, Jýrnalıstıka fakýltetiniń 4 kýrs stýdenti Nazym Samet «Egemen Qazaqstan»: ulttyq baspasózdiń rýhanı arqaýy» taqyrybynda gazet tarıhyna sholý jasady.
Stýdentterdiń yqylasymen «Qazaq eliniń júz jyldyq jylnamasy» atty konferensııanyń sońy sheberlik saǵatyna ulasty. «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Basqarma tóraǵasy Darhan Qydyráli jýrnalıstıka fakýltetiniń izdenýshileri men ustazdary aldynda óz tájirıbesimen bólisip, gazettiń ótkeni men búgini, baǵyt-baǵdary týraly áńgime órbitti. Erkin formatta órbigen pikir almasýda álemdik medıakeńistiktegi baspasózdiń róli, salalyq jýrnalıstıkanyń artyqshylyqtary týraly aıtyldy.
Búginde jańa aqparattyq keńistiktiń keńge qanat jaıýy kóp jumystardy jeńildetkenimen, adamzat aldyna aqparattyq qaýip, kompıýterlik qylmys, qoǵamdyq sanany shatastyrý, kıbershabýyl, jalǵan málimet berý syndy jańa kedergilerdi ákeldi. Ǵalamtor betindegi jylt etpe aqparattar jyldam qoljetimdi bolǵanymen, dástúrli basylymdardaǵydaı dáıekti bolmaýy múmkin. Al mazmun tereńdigi men oı ushqyrlyǵy óz aldyna bólek áńgime. Dese de zaman kóshinen qalyp qoıýǵa taǵy bolmaıdy. О́ıtkeni búgingi tańda mobıldilik - jýrnalıstiń eń basty qarýy. Eń durysy eski men jańany ushtastyryp, tarazy basyn teń ustaý. Osylardy tilge tıek etken Darhan Qydyráli bolashaq jýrnalısterge ýnıversıtet tarapynan jasalyp otyrǵan qoldaý men ozyq tehnologııa ıgilikterin tıimdi paıdalanyp, saýatty, bilimdi maman ıesi bolýǵa keńes berdi.
Sóz oraıy kelgende, otyz myńǵa tarta stýdent bilim alatyn elimizdegi eń irgeli ýnıversıtettiń tehnıkalyq bazasy, sońǵy úlgidegi sandyq tehnologııalary tálimgerler úshin jańa múmkindikterge jol ashyp otyrǵanyn erekshe ataı ketken jón. Osynyń nátıjesinde byltyr Times Higher Education (THE) Brıtandyq agenttiginiń reıtıngi boıynsha ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ Ortalyq Azııa joǵary oqý oryndary arasynda birinshi bolyp álemniń úzdik ýnıversıtetteriniń 801-1000 tobyna endi. Eki mıllıon danadan asatyn kitap qory bar Ál-Farabı kitaphanasy Ortalyq Azııadaǵy eń iri kitaphanalardyń biri. Tolyqmátindi derekqor jınalǵan derbes elektrondyq kitaphana, gazet-jýrnaldardyń 250 ataýyn tabýǵa bolatyn merzimdi basylymdar zaly, RFID qoldaýymen oqyrmandardyń ózine-ózi qyzmet kórsetý termınaldary, XVI-XIX ǵasyrlyq sırek kitaptar men qoljazbalar saqtalǵan sırek kezdesetin jáne qundy basylymdar zaly, Ál-Farabıdiń ómiri men shyǵarmashylyǵyna arnalǵan Ál-Farabı mýzeıi elimizdiń kez-kelgen joǵary oqý ornynda oqıtyn stýdentterge qoljetimdi. QazUÝ qalashyǵyndaǵy «Keremet» ortalyǵy óziniń qurylymy jáne fýnksıonaldyq qyzmeti boıynsha, «bir tereze» jáne «biryńǵaı keńse» qaǵıdaty negizinde qyzmet túrlerin kórsetetin jáne álemdik keńistikte tolyqqandy analogy joq ortalyq. Munda stýdentterge áleýmettik mańyzy bar 500-den astam oqý-aǵartýshylyq, medısınalyq, áleýmettik-turmystyq jáne mádenı-demalystyq qyzmet túrleri usynylady. О́z aýmaǵynda jeke jylyjaıy jáne ınnovasııalyq tehnologııalar parki bar ýnıversıtet Almatyny jasyl qalaǵa aınaldyrý baǵytynda da aýqymdy jobalardy qolǵa alyp keledi. Otandyq bilim oshaqtarynyń eleýli jetistikteri elimizdiń álemdik arenadaǵy bedelin odan ári nyǵaıta túsetini anyq.
ALMATY
