Bosaǵasyna bereke baılanyp, oshaǵyna yrys uıalaǵan aýyldyń qotanyna kire bergennen-aq jumyrtqadaı jutynǵan aqshańqan úılerdiń mańynan, jol boıynan uqypty qoldyń tabyn anyq baıqaısyz. Kóldeneń jatqan bir buraý joq. Úıler tegis aqtalyp, syrlanǵan. Úıdi aıtasyz, mal qoralary da biz kórgennen bóten, eńseli, bıik. Qutty shaǵyn otbasynyń ıgiligi emes, sharýasy shalqyǵan qojalyqtyń mal fermasy ispetti. Olar da aqshańqan reńde.
Birligi bekem Birlik aýyldyq okrýgine Krasnaıa Polıana, Arbýzenko, Petrovka eldi mekenderi enedi. Bir ǵajaby, osy úsh aýylda da aqsaqaldar alqasynyń sheshimimen ishimdikke tyıym salynǵan eken. Oıyn-toı, mereke kúnderi deısiz be, tatyp almaıdy. Ońdy oqıǵanyń tarıhy osydan on bes jyldaı buryn bastalǵan. Mereke kúnderdiń birinde ishimdikke sylqııa toıyp alǵan eki cheshen jigiti tóbeles shyǵarsa kerek. Oqys oqıǵa beıbit aýyl turǵyndarynyń jaǵasyn ustatqan. Osynaý bassyzdyqtan elge ıe bolyp otyrǵan aqsaqaldary qatty shoshynypty. Ishimdik ishkenniń syńaıy osylaı bolatyn bolsa, túptiń túbinde qaıda aparyp soǵady dep qapalansa kerek. Dertten ada bolýdyń jolyn izdestiredi. О́zara aqyldasa kelip, okrýgke qaraıtyn úsh aýyldaǵy saýda jasaıtyn kásipkerlerdi tegis shaqyryp alyp, budan bylaı ishimdik satpaý jóninde kelisimge kelipti. Sodan beri eshqaısysy tatyp almaıdy. Esesine jumys dese qoǵadaı japyrylyp jatyr. Eńkeıgen káriden, eńbektegen balaǵa deıin shamasy kelgeninshe tyrbanyp tirlik etedi. 14 myń gektar jerge dándi daqyl sebiledi, aýyl turǵyndary 2731 bas iri qara, 5300-ge jýyq qoı-eshki, 500-den astam jylqy baǵyp otyr. 43 sharýa qojalyǵy men 6 jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi bar. Turǵyndardyń deni osy ujymdarda eńbek etedi. О́z sharýasyn kúıttegender de az emes. Aýyldyq okrýgtiń ákimi Ansar Ibaevtyń aıtýyna qaraǵanda, ár otbasy 10-15-ten saýyn sıyr ustaıdy. Turǵyndardyń sútin satyp alyp, sút zaýytyna jetkizý de oılastyrylǵan. Petrakovka aýylynda sút qabyldaıtyn oryn ashylypty. Kún saıyn eki tonnadan astam sút jınalady. Tańǵy saýyn men keshki saýyndy qosyp, Kókshetaý qalasyndaǵy sút zaýytyna tapsyrady. Turǵyndardan súttiń ár lıtri 80 teńgeden qabyldanýda. Táp-táýir tabys.
Mal tólin bordaqylap, shamamen árqaısysynyń tirideı salmaǵyn 4 sentnerden asyryp baryp tapsyrady eken. Qara maldyń eti Nur-Sultan qalasyndaǵy saýda oryndaryna jetkiziledi. Jyl saıyn okrýg turǵyndary 1000-1200 bas iri qara ótkizip, táp-táýir tabys taýyp otyr.
Tirlikteriniń tútini túzý ushýǵa memlekettik baǵdarlamalar da septigin tıgizgen. Sońǵy úsh jylda aýyl turǵyndary «Sybaǵa», «Altyn asyq» tárizdi baǵdarlamalar arqyly 346 mıllıon teńge qarajat alypty. Aýyl turǵyndarynyń 99 paıyzy – cheshen ultynyń ókilderi. Dinge berik, dástúrge adal halyq nanyn adalynan taýyp jep otyr. Elge de sharapaty az emes. Osyndaǵy bir ǵana Magomed Abýev jetekshilik etetin «Pervaıa maıa» sharýashylyǵy 3140 gektar jerge bıdaı egedi. Jeri qunarly óńirde shyǵymy da jaqsy. Byltyr aýyldy abattandyrýǵa, jergilikti mektepterge kómek kórsetýge 26 mıllıon teńge bólse, aǵymdaǵy jyly 40 mıllıon teńge qarajat bólipti. Arbýzenko aýylynda balalardyń shaǵyn ortalyǵyn saldy. Krasnaıa Polıana aýylynda jas mamandarǵa arnalǵan eki turǵyn úı boı kótergen. 8 mıllıon teńgege sport alańyn salyp bergen. Qarttar aılyǵyna oraı aýyldyń egde turǵyndaryna 100 qap un taratqan. Jańa oqý jyly qarsańynda mektepterdiń aǵymdaǵy jóndeýine jarty mıllıon teńge qarajat bólgen. On bes shaqyrym joldy jóndegen. Qysta osy sharýashylyq qaryn tazartyp turady. Qazir aýmaǵy atshaptyrym sport zalyn salyp jatyr.
Okrýg ákiminiń aıtýyna qaraǵanda, aýyldan eshkim kóshken emes. Baýyr basyp qalǵan topyraǵyn tastap basqa jerden baqyt izdep qaıtsin. Jumys bar, áleýmettik-turmystyq jaǵdaı jasalǵan. Bul aýyldarda birde-bir ajyrasý bolmaǵan eken. Shańyraq kótergen jastar ydys-aıaq syldyrlaı qalsa, aqsaqaldar alqasynyń bıligine júginedi. Hýseın Dadaev basqaratyn aqsaqaldar alqasy jarylǵandy bútindep, bólingendi biriktirip, yntymaqty sútteı uıytyp otyr. Sońǵy bes jylda 154 bala dúnıege kelipti. Aýylda seksennen astam Kúmis jáne Altyn alqa ıegerleri bar eken. Bir ǵajaby, eshqaısysy eshkimge alaqan jaıyp otyrǵan joq.
– Aýyl turǵyndarymen kezdesý ótken kezde aqsaqaldar alqasy túsindirip aıtty, – deıdi okrýg ákimi Ansar Ibaev, – men de tilim jetkenshe bul kómektiń ýaqytsha ekenin, shyntýaıtynda árkimniń óz eńbegine jalyný kerektigin jetelerine jetkizdim. Sondyqtan da kóp balaly analar eshqaıda jaltaqtap otyrǵan joq. О́zderi taýyq asyrap, mal baǵady. Erjetip, otaý qurǵan balalary kómektesedi. Negizinde biz memleketten ne alamyz dep alańdamaı, qaıta memleketke ne beremiz dep tyrbanýymyz kerek.
Ákimniń negizgi mamandyǵy tarıhshy eken. Arǵy-bergi tarıhty qolmen qoıǵandaı jiktep aıtyp otyr. О́z ultynyń tarıhyn da tym táýir biledi. Qazaqstannan dám buıyrǵan kezdi de.
– Sol bir zulmat jyldary cheshen halqyn kádimgi mal tasıtyn vagondarǵa salyp jer aýdarǵan ǵoı, – deıdi aýyldyq okrýg ákimi, – kórmegen qorlyq qalmaǵan. Árbir stansaǵa toqtaǵan saıyn ólgen adamdardy sereıtip-sereıtip súırep tastaıtyn dep qarııalar aıtatyn. Suraýy joq, izdeýshisi joq miskinder ǵoı. Jol boıy jartysynan kóbi-aq ajal tapsa kerek. Qazaqstanǵa aman jetkenderiniń keýdesinde shyǵar-shyqpas jany bar. Jergilikti jurttyń da aýzynan aq maı aǵyp otyrmaǵan. Bular da qońtorǵaı, júdeý. Áıtse de meıirim kóp, qanaǵaty mol, janashyrlyǵy basym. Aryp-ashyp, júdep-jadap kelgen jat jurtty keýdesinen ıtermeı, qushaǵyna alǵan. Petrovka aýylynda jasy 86-ǵa kelgen ájeı bar. Áli kúnge deıin sıyr saýady. Saýǵan sútin kún saıyn aýyldyń balalaryna, kórshi-qolańyna tegin taratady. Byltyr aýdan ákimdiginen kelgender tańǵalyp sebebin suraǵan. Sonda ájeı sadaqa depti. «Qazaq halqy úshin, Elbasy Nursultan Nazarbaev úshin, pále-jaladan aman bolý úshin sadaqa taratamyn. О́ıtkeni biz osy jerdiń ıgiligin kórip, tútin tútetip otyrmyz. Ár cheshenniń otbasy baı-baqýatty tursa, ol eń aldymen el ıesi men jer ıesine qaryzdar».
Arǵy atalardyń, ajal qushqandardan aman qalǵandardyń amanaty eken. Álgi ájeı estelik aıtqanda, etegiń jasqa tolady desedi. On ekide bir gúli ashylmaǵan beıkúná qyz ábden qarny ashqan soń daladaǵy qoı-eshkiniń arasyna jasyrynyp baryp, emshegin emgen. Tańdaıymda sol súttiń dámi áli júr deıdi eken, jaryqtyq. Keıingige úlgi úshin, ónege úshin aıtqan ǵoı.
Keıingiler de burynǵynyń sózin dalaǵa tastaǵan emes. Bularda úlkenniń sózi buzylmas zań ispetti. Qýaty jetkenshe jasap jatqan qaıyrymdylyqtary óz aldyna, ózderi turyp jatqan aımaqtyń tarıhyn da zertteýde. Qazaqtyń salt-dástúrin ábden meńgergen. Jergilikti mektepte qazaq tili pán retinde oqytylady. Al cheshen tili fakýltatıvtik deńgeıde.
Bir ǵajaby, aýyl aralap júrip bir ıt kórmedik. Buralqy túgil, baılaýlysyn da. Sóıtsek bul aýylda ıiskegen jeri aram dep ıt ustamaıdy eken.
– Ony qaıtemiz, – deıdi aýyl turǵyndary, – bizde urlyq joq. Bar dúnıeń esik aldynda jatsa da eshkim suǵanaqtyq tanytpaıdy.
Halal aýyldyń qareketi osyndaı.
Aqmola oblysy,
Sandyqtaý aýdany
