Taıaýda Almaty qalasynda Halyqaralyq túrme reformasynyń Ortalyq Azııadaǵy О́ńirlik ókildiginiń qoldaýymen «II Ortalyq Azııalyq dıalog: túrmedegi adamdar sanyn azaıtý jáne probasııa qyzmetin damytý» halyqaralyq konferensııasy ótti. Onda probasııa júıesiniń mańyzdylyǵy, tıimdiligi týraly keńinen sóz boldy.
Jalpy, bizdiń elimizde eń alǵash ret «probasııa» uǵymy 2012 jyldyń 15 aqpanyndaǵy «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine probasııa qyzmeti máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańynda qoldanylǵan. Degenmen, atalǵan halyqaralyq konferensııa barysynda Ishki ister mınıstrligi Qylmystyq atqarý júıesi (QAJ) komıteti tóraǵasynyń orynbasary Meıram Aıýbaev atap kórsetkendeı, Qazaqstanda alǵash ret 2016 jylǵy 30 jeltoqsandaǵy «Probasııa týraly» Zańnyń qabyldanýyna oraı probasııanyń qoldanylý aıasy anaǵurlym keńeıe túsken. Onyń odan ári qaraıǵy damýy Elbasy usynǵan «100 naqty qadam» Ult josparynyń 33-qadamynyń aıasynda júzege asyryldy. Naqtyraq aıtsaq, 2016 jylǵy jeltoqsanda «Probasııa týraly» zań qabyldanyp, probasııanyń áleýeti men ózektiligi artty. Budan bólek, sol jyldyń jeltoqsanynda Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynan bosatylǵan jáne probasııa qyzmetinde esepte turǵan azamattardy áleýmettik ońaltýdyń 2017-2019 jyldarǵa arnalǵan keshendi strategııasy bekitildi.
Bul keshendi strategııanyń maqsaty – bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynan bosap shyqqan jáne probasııa qyzmetinde esepte turǵan adamdardy keshendi áleýmettendirýdiń ulttyq júıesin qurý, sondaı-aq qaıta qylmys jasaý deńgeıin tómendetýge yqpal etetin tıimdi jaǵdaılardy jasaý.
Elimizde túrmeden shyqqandarǵa áleýmettik-quqyqtyq kómek berý isi jolǵa qoıylǵan. Osy oraıda aıta keteıik, áleýmettik-quqyqtyq kómek, ol – probasııanyń esebinde turǵan adamdardy áleýmettendirýge baǵyttalǵan jeke baǵdarlamalar negizinde iske asyrylatyn sharalar kesheni. Osy jyldyń basynan beri elimizdiń barlyq óńirinde probasııa qyzmetiniń esebinde turǵan elý myńnan asa sottalǵan adam áleýemettik-quqyqtyq kómekter alǵan kórinedi.
Áleýmettik-quqyqtyq kómek kórsetýdegi negizgi baǵyttarǵa probasııanyń esebinde turǵandardy jumysqa ornalastyrý, emdeý, bilim alýyna járdemdesý, qujattaryn qaıta qalpyna keltirý, psıhologııalyq kómek berý jáne ózge de áleýmettik-quqyqtar jatady.
Probasııa qyzmetkerleriniń tıimdi áreketteriniń arqasynda 2019 jyldyń 10 aıynyń kórsetkishi boıynsha esepte turǵan 7,5 myń adam jumysqa ornalassa, 11 myń adamǵa em alýǵa kómek kórsetilgen. Sondaı-aq 130 adam bilim, 30 myńǵa jýyq jan psıhologııalyq kómek aldy. Aıta keteıik, probasııa – Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes, esepte turǵandarǵa áleýmettik-quqyqtyq kómek kórsetý boıynsha memlekettik organdarmen, azamattarmen, qoǵamdyq uıymdarmen jáne ózge de zańdy tulǵalarmen ózara árekettese otyryp atqarylatyn qyzmet túri.
Azamattardyń qylmystyq sot tóreligine túsýin azaıtý, qylmystyq jazalaý sharalaryn azaıtý maqsatynda qoǵamnan oqshaýlaýmen baılanysty emes qylmystyq-quqyqtyq sharalardy keńinen qoldaný úshin jaǵdaılar jasalǵan, jańa Qylmystyq kodekste birqatar sanksııalar jeńildetilip, sottalǵandardy shartty túrde merziminen buryn bosatý ýaqyttary azaıtyldy.
IIM Qylmystyq atqarý júıesi komıtetiniń málimetinshe, elimizdegi probasııa qyzmetteriniń baqylaýynda 35 myńǵa jýyq adam esepte tur. Probasııa, ol – esepte turǵan adamdarǵa probasııalyq baqylaý jáne áleýmettik-quqyqtyq kómek kórsetý túrinde júzege asyrylady. Qazaqstanda jyl saıyn probasııa qyzmetiniń esebinen 50-60 myńdaı adam ótedi.
Jıynda belgili bolǵandaı, 2019 jyldyń basynan beri sottalǵandardyń arasynda qaıta qylmys jasaý 20,1%-ǵa azaıǵan. QAJ komıtetiniń málimetinshe, sottalǵandardyń qaıta qylmys jasaýyna olardyń túzý jolǵa túsýge degen nıetiniń joqtyǵy, turaqty jumys ornynyń bolmaýy, ishimdikke salynýy túrtki bolady. Sondaı-aq qylmysqa barýdaǵy alǵashqy saldardy anyqtap qaraǵanda, kóbine sottalǵandardyń áleýmettik baǵyttan alshaqtaýynan, ıaǵnı turmystyq problemalarynyń durys jolǵa qoıylmaǵandyǵynan qaıta qylmys jasaý oryn alady.
