Tuǵyry bıik tulǵalar
Tar zamanda taǵdyry talqyǵa tússe de ulttyń múddesin ulyqtaǵan tulǵalardyń erligi ár kez urpaq jadynan óshpek emes. Mine, sondaı qaıratkerlerdiń shoǵyrynda zamanynan oza týǵan Alash arystary Turar Rysqulov pen Sultanbek Qojanovtyń erligi men eńbegi bir bólek álem. Bıyl qos arysymyzdyń týǵanyna 125 jyl tolýy respýblıkalyq deńgeıde ár óńirde atap ótilýde. Degenmen, Shymkent qalasynda alashtanýshy ǵalymdar men zııaly qaýym bas qosqan bul jıynnyń jóni bólek, josyǵy erek.
Qos tulǵa da qazaq baspasóziniń qalyptasýyna yqpal etip, basshylyq qyzmetter atqarǵan, qazaq jýrnalıstıkasynyń kóshin órge súıregen qaıratker azamattar. Eki qaıratker de Alashqa oı salar, ultynyń kókirek kózin ashar aǵartýshylyq baǵytta eńbek etti.
Shymkent shaharynyń tórinde Alashqa adal asyl perzentterdiń 125 jyldyǵyna oraı «Tuǵyry bıik tulǵalar» taqyrybynda respýblıkalyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótti.
Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda Shymkent qalasy ákimdigi uıymdastyrǵan konferensııany «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti» aksıonerlik qoǵamynyń basqarma tóraǵasy D.Qydyráli júrgizdi. Keleli jıynda Shymkent qalasynyń ákimi Erlan Aıtahanov tushymdy baıandama jasady.
«Týǵan eliniń táýelsizdigin armandap, sol úshin janyn pıda etken arystarymyz T.Rysqulov pen S.Qojanov ulysymnyń uıytqysy sanalatyn Ońtústik ólkesinen, sonyń ishinde qazaq eliniń tarıhy men taǵdyrynda erekshe orny bar qazynaly Qarataýdyń eki basynda bir jyly dúnıege kelip, bir jyly qapııada qaza tapty. Uly babalarymyzdyń atamekeni shejire men ańyzǵa toly, shejireli Qarataý, syrly Sozaq jáne asqaq Alataý men qasıetti Qarataý túıisken tustaǵy Túrkibasy, jer jánnaty Aqsý Jabaǵyly ekenin biz maqtan tutamyz. Qazirgi tańda qaıratkerlerdiń qoǵamdyq-saıası qyzmeti men ádebı-mádenı murasyn zertteý, zerdeleý jumystary jan-jaqty júrgizilýde. «Yntymaqty eldiń – yrysy mol», deıdi dana halqymyz. Yntymaǵymyz ydyramasa, biz úshin alynbaıtyn asý, baǵynbaıtyn beles bolmaıdy. Birligimiz jarasyp, yntymaǵymyz nyǵaısa ǵana Máńgilik el bolý muratyna jetemiz. Osydan 125 jyl buryn bir jyly dúnıege kelip, 81 jyl buryn bir kúnde Máskeý túrmesinde mert bolǵan tulǵalardyń rýhyna arnalǵan búgingi ǵylymı konferensııa da bizdiń birlikte ekenimizdi, uly babalarymyzdyń amanatyna adal ekenimizdi aıǵaqtaı túsedi», dedi qala ákimi.
Sóz tizginin alǵan Qazaqstan Ǵalymdar odaǵynyń prezıdenti, professor Orazaly Sábden taý tulǵaly Turar Rysqulovtyń tulǵalyq qalyptasýy men memlekettik qyzmettegi beınesine, ekonomıkalyq muratyna keńinen toqtalyp, qazaqty bodandyq qamytynan qalaı qutqaramyn dep arpalysqan tulǵanyń qysqa ǵumyrdaǵy tyndyrymdy jumystary jóninde áńgimeledi.
«О́tken jolymyzdy oı eleginen ótkizsek, Qazaqstan men Ortalyq Azııa halyqtaryn patshalyq Reseıdiń otarlyq ezgisinen azat etý ıdeıasyn jan-tánimen iske asyrýǵa eńbek etken qazaq zııalylarynyń alǵashqy legi – kórnekti memleket qaıratkerleriniń muralaryn bilýdiń, olardy qazirgi ómirge paıdalanýdyń mańyzy zor. Bul ásirese keleshekti jasaıtyn jastarǵa ónege jáne qaırat-jiger beredi. Solardyń ishinde Turar Rysqulovtyń som tulǵasy erekshe kózge túsedi. Naqty eńbekterine toqtalar bolsaq, Túrkistandaǵy sharýalardyń jaǵdaıyn ekonomıkalyq jaǵynan baǵalaı otyryp, ólkedegi aýyl turǵyndarynyń sharýashylyq júrgizýi úshin jer úlestirip berýdi jáne sýarmalyq sýǵa qol jetkizýdi talap etken. Turardyń tikeleı qatysýymen ortaazııalyq aýylsharýashylyq banki qurylyp, dıhandarǵa nesıe uıymdastyrylǵan.О́zi basshylyq jasaǵan kezeńde maqta sharýashylyǵy damytyldy. Bir sózben aıtqanda, Turar Rysqulovtyń talaı jyldar boıǵy kúni-túngi eńbekteriniń kólemi – óte aýqymdy, tyndyrǵan isi – san salaly. Ashyǵyn aıtý kerek, bulardy ıgerý úshin elimizde «Turartaný ǵylymı-zertteý ınstıtýtyn» qursa, tulǵanyń qyry tolyqtaı ashylar edi», dedi Orazaly Sábden.
Qaıyrymdy qala turǵyndaryn ótken tarıhpen, babalar muratymen sýsyndatqan konferensııada belgili qojanovtanýshy ǵalym, jazýshy Beıbit Qoıshybaev, Ulttyq ǵylym akademııasynyń korrespondent-múshesi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Amantaı Shárip, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Haziretáli Tursyn eki arystyń ómiri men eńbekteri haqynda tarıhı derekterge baı baıandama jasady.
Amantaı Shárip Túrki dúnıesiniń tarlan tulǵasy Mustafa Shoqaı men Alash arysy Sultanbek Qojanovtyń taǵdyryn toǵystyrǵan eń aldymen el bolashaǵyn tereń baǵamdaǵan perzenttik murattastyq pen parasatty múddelestik ekendigin tilge tıek etti. Sondaı-aq, eki alyptyń aralas-quralastyǵy Túrkistan ólkesinde Qazan tóńkerisine deıin jáne odan keıin órbigen saıası oqıǵalarmen sabaqtasyp jatqandyǵyn aıtty.
Al Haziretáli Tursyn Sultanbek Qojanov týraly muraǵattar qoınaýynan syr shertken tarıhı baıandama jasady.
Jumat Shanın atyndaǵy Qazaq drama teatrynda ótken konferensııaǵa Nur-Sultan, Almaty, Túrkistan, Shymkent qalalarynan kelgen Sultanbek Qojanov pen Turar Rysqulovtyń ómir joldaryn zertteýmen aınalysyp júrgen ǵalymdardyń derekterge baı baıandamalary zal toly qaýymdy ótken tarıhymyzǵa saıahat jasatqandaı áserge bóledi. Babalardyń erligin oı eleginen ótkizgen jurt jıyn sońynda tulǵatanýshy ǵalymdarmen emen-jarqyn pikir almasyp, rýhanı baıyp qaıtty.
Aıta keterligi, konferensııa jumysynyń jemisi retinde Shymkent qalasy ákimdiginiń qoldaýymen Sultanbek Qojanov pen Turar Ryskulov týraly tarıhı tyń derekter arnaıy kitapqa jınaqtalyp, is-shara qatysýshylaryna usynyldy.
Búginde elimizdiń túkpir-túkpirinde qazaqtyń bas gazetiniń qalyptasýyna eńbek etken Alash arystaryn tanýǵa arnalǵan jıyndar men ǵasyrlyq basylym – «Egemen Qazaqstan» gazetiniń mereıtoıyna arnalǵan túrli deńgeıdegi merekelik sharalar kóptep ótkizilýde.
El gazeti shyraıly Shymkentte
Biz 125 jyldyǵyn merekelep otyrǵan qos báıterek – S.Qojanov pen T.Rysqulovty qazaq baspasóziniń kóshbasshylary desek qatelespeımiz. Anyǵynda, qarańǵy qazaq kóginde kún bolyp, qaımana qazaqtyń saýatyn ashýǵa, hat tanyp, gazet oqýǵa úıretken de osylar-tuǵyn. Atynan at úrketin Stalınge hat jazǵan da osy bir zııaly, qalam qýatymen qaıratkerligi qabysqan tulǵalarymyz edi.
Alǵash «Ushqyn», keıingi saıası kezeńderde ataýy birneshe márte ózgerip, táýelsizdik jyldary «Egemendi Qazaqstan», «Egemen Qazaqstan» bolyp jańasha arnaǵa túsken baıtaǵymyzdyń bas basylymynyń shyǵa bastaǵanyna 100 jyl. Osy aıtýly merekege oraı ǵasyrlyq basylym jyl basynan beri oblys ortalyqtary men megapolısterde túrli sharalar sherýin ótkizip keledi.
Sondaı ıgi sharanyń biri Shymkentte ótip, gazet basshysy Darhan Qydyráli, basylym ardageri Súleımen Mámet pen tájirıbeli jýrnalıst Qarashash Toqsanbaı oqyrmandarmen júzdesti.
Áýeli shyǵarmashylyq top kezdesý ótetin kitaphana ǵımaratynda 100 jyldyq tarıhy bar basylymnyń ótkeni men búgininen syr shertetin kitap kórmesimen tanysty. «Otyrar» kitaphanasynda ótken baıtaǵymyzdyń bas gazetiniń mereıtoılyq kezdesýin «Alash» ádebı syılyǵynyń ıegeri, jazýshy Marhabat Baıǵut júrgizip otyrdy.
«Zamandar aǵysymen el gazetiniń mazmun men formatyna ózgeris engizdik. Elde bolyp jatqan saıası-qoǵamdyq ózgeristerge der kezinde ún qatyp, aqparat taratýda eldiń kóshin bastadyq. Eń birinshi kezekte oqyrman qaýym úshin oqylymdy, qyzyqty gazet usynýǵa talpyndyq. Elimizde kúrmeýi sheshilmeı, túıini tarqatylmaı jatqan ózekti máselelerdi gazettiń birinshi betinen berip, úkimet pen jergilikti bıliktiń nazaryna usyna bildik. Gazetimiz aqparattyq qoǵamǵa saı óz saıtyn iske qosyp, gazettiń elektrondy jazylýshylary úshin de jumys isteı bastady. Búginde «Egemendi» Qytaı, Mońǵolııa, Túrkııa, Eýropanyń biraz elderindegi qandastarymyz da úzbeı oqyp keledi. Zaman aǵymymen redaksııanyń shyǵarmashylyq quramyna jastar qabyldanyp, jýrnalıstıka fakýltetiniń stýdentteri «Egemenniń» akademııasynda» dáris alyp, maman bolýǵa mashyqtanýda», dedi D.Qydyráli oqyrmandarmen kezdesýde.
Salıqaly kezdesýde el gazetiniń ardageri Súleımen Mámet basylymda jaryq kórgen tushymdy maqalalarǵa toqtalyp, keńestik kezeńniń ózinde de syn maqalalardyń basylym betinen jıi-jıi kórinis tapqandyǵyn tilge tıek etti. Uzaq jyldar bas basylymda bilim, áleýmettik sala boıynsha qalam terbegen S.Mámet óziniń shyǵarmashylyq izdenisterimen bólisti.
Gazettiń sholýshysy Qarashash Toqsanbaı Shymkenttegi oqyrmandardyń qazaq gazetterine degen janashyrlyǵyn aıta kele, óziniń 30 jylǵa jýyq gazette ótken ómirinen syr shertti. Bir kezderi oblystyq «Ońtústik Qazaqstan» gazetinde óndiristik tájirıbeden ótkendigin eske aldy.
Al bas basylym basshysy «Egemenniń» kóptegen oqyrmany Ońtústik ólkesiniń turǵyndary ekendigin aıtyp, jazylymǵa janashyr aǵaıynǵa alǵysyn bildirdi.
Ońtústik ólkesi men úshinshi megapolıstiń tanymal qalamgerleri, belgili jýrnalıster, qalalyq ishki saıasat jáne din isteri basqarmasynyń basshysy Janar Bektaeva, BAQ ókilderi, kitaphana qyzmetkerleri men oqyrmandar qatysqan kezdesý suraq-jaýap túrindegi erkin pikir almasý alańyna aınaldy.
Júzdesý barysynda qalamgerler estelikterimen bólisip, el tarıhyndaǵy erekshe orny bar, ǵasyr jasaǵan gazettiń respýblıka ómirindegi alatyn orny men mańyzy týraly salıqaly sóz qozǵady.
Kezdesý barysynda óńirde eńbek etken ardager jýrnalıster Marhabat Baıǵut, Baqtııar Taıjan, Shoıbek Orynbaı men jergilikti jýrnalısterdiń aqsaqaly Baıdýlla Qonysbek «Egemen Qazaqstan» gazetine 100 jyl» mereıtoılyq medalimen marapattady.
Qazaq baspasózine qamqor shymkenttik oqyrmandar Nur-Sultan qalasynan kelgen qonaqtarǵa kókeıde júrgen suraqtaryn qoıyp, jaqsy suhbatqa kýáger boldy. Kezdesý sońynda gazet ardagerlerimen estelik sýretke túsip, ǵasyrlyq toıyna qutty bolsyn aıtyp, shyǵarmashylyq tabys tiledi.
ShYMKENT
