Tehnıkalyq baıqaý talapqa saı ma?

Mundaı keleńsiz jaǵ­daı qo­ǵamdy alańdatpaı qoı­ma­sy anyq. Osyǵan oraı atal­ǵan iske baqylaý júrgizý óki­let­tigi bar In­dýstrııa jáne ınfra­qury­lymdyq damý mınıstr­liginiń Kólik komıteti bul máse­leni júıeli zertteı kele teh­nıka­lyq baıqaý ortalyqtarynyń qyz­metinde týyndaǵan birqatar kem­shi­lik pen olqylyqtyń betin ashty.

Kólik komıteti tóraǵa­sy­nyń orynbasary Danııar Qos­pabaevtyń aıtýyna qaraǵanda, 2012 jylǵa deıin elimizde tehnıkalyq baıqaýdan ýaqytynda ótpeı tártip buzatyn kólikterdiń úlesi kóp bolatyn. Al munyń ózi jol qozǵalysynda edáýir qater týdyrady. Avtokólikter men túrli tehnıkalarǵa júrgiziletin min­detti tehnıkalyq baıqaýdy báse­kelestik ortaǵa bergen sátten beri tehnıkalyq baıqaýdan ótpe­gen kólik quraldarynyń úlesi edáýir tómendegeni anyqtalyp otyr. Máselen, 2012 jyly teh­nı­kalyq baıqaýdan ótpegen kólik quraldary 13%-dy qurasa, 2019 jyly bul kórsetkish bar bol­ǵany 5%-dy qurady. Búginde kólik quraldaryn tehnıkalyq baıqaýdan ótkizýdi óz quramynda 1500-den astam tehnıkalyq baı­qaý ortalyǵy bar 600-den astam operator júzege asyrýda. Iаǵnı, kólik ıesi úshin ony tehnıkalyq baıqaýdan ýaqytynda ótkizýdiń eshbir prob­lemasy joq jáne bul saladaǵy jemqorlyqtyń joly da kesilip otyr.

Mindetti tehnıkalyq baı­qaý­dy uıymdastyrý jáne ótkizý tártibiniń saqtalýyna mem­lekettik baqylaýdy júzege asyrý Indýstrııa jáne ınfraqu­rylymdyq damý mınıstrligine júk­telgen bolatyn.

Danııar Qos­pabaev­tyń aıtýyna qaraǵanda, tehnıkalyq baıqaýdan ótpegen kólik qu­ral­dary sanynyń tómen­deýine birinshi kezekte tehnıkalyq baıqaý ortalyqtaryn (TBO) ashý rásiminiń ońtaılandyrylýy, so­nyń ishinde TBO ashý úshin qu­jattar paketiniń qysqartylýy, ekinshiden, shaǵyn jáne orta bızneske qatysty baqylaý-qa­daǵalaý is-sharalaryn júrgizý bóliginde jeńildikter berilýi (habarlama tártibine kóshirý, tizilimge engizilgennen keıin TBO-nyń tekserý júrgizýi úshin negizderdi alyp tastaý) áser etken.

Degenmen «taıaqtyń bir ushyn bas­sań, ekinshi ushy ózińe tıedi» degendeı máseleni ońaılatý yqpalynda týyndaǵan ózindik olqylyqtar da bol­maı qalǵan joq. Birinshi kezekte buǵan jańadan qurylǵan baıqaý tehnıkalyq ortalyqtary men qoǵam­nyń ózi moraldyq turǵydan tolyq daıyn bolmaı shyqty. Sonyń saldarynan tehnıkalyq baıqaý salasyndaǵy óreskel tártip buzýshylyqtar («qolmen engizý», «fotoshop», kólik quralyn usynbaı tehnıkalyq baıqaýdy ótkizý, jalǵan dıagnostıkalyq kartalardy satý) sekildi keleńsizdikter týyndady.

Joǵaryda kórsetilgen faktorlarǵa baılanysty tehnıkalyq baıqaýdy ótkizý boıynsha alaıaqtyqtyń jańa túr­leri, sondaı-aq olardy Qazaqstan Respýb­lıkasynyń memlekettik standarttaryna jáne NQA talaptaryna sáıkes kelmeıtin jerlerde ótkizý sekil­di oqıǵalar oryn aldy.

Osyndaı jaǵdaılarǵa oraı aýmaq­tyq kóliktik baqylaý organdary ja­san­dy dıagnostıkalyq kartalardy anyq­taý boıynsha 150-den astam reıd­tik is-sharalar ótkizip, sońǵy jarty jyl ishinde ǵana dıagnostıkalyq kar­talardy qoldan jasaýdyń 84 fak­tisin anyqtady. Qorytyndysynda teh­­nıkalyq baıqaý operatorlaryna qa­tys­ty 26 ákimshilik materıal toltyryldy, qujattardy qoldan jasaý jáne alaıaqtyq faktileri boıynsha 2 qyl­mystyq is qozǵaldy.

Mamandardyń aıtýyna qaraǵanda, mundaı alaıaqtyq túrleriniń qyzmeti teh­nı­kalyq baıqaý nátıjelerine tú­zetý­ler engizý jáne ony kólik qura­lyn naqty usynbaı júrgizý túrinde júzege asyrylady.

Tehnıkalyq baıqaý salasyndaǵy joǵaryda kórsetilgen barlyq tártip pen zań buzýshylyqtar múddeli mem­lekettik organdar jáne bıznes ókil­derimen birge talqylandy. Sonyń nátı­jesinde tehnıkalyq baıqaý sala­syndaǵy qaýymdastyqtarmen jáne joǵaryda kórsetilgen ókildermen keli­se otyryp, Indýstrııa jáne ın­fraqurylymdyq damý mınıstrligi «Jol qozǵalysy týraly» Zańǵa já­ne mindetti tehnıkalyq baıqaýdy uıym­dastyrý jáne ótkizý erejesine ózgerister engizdi. Sondaı-aq «Ulttyq aqparattyq tehnologııalar» AQ bir­yńǵaı aqparattyq júıeniń operatory bolyp belgilendi.

Joǵaryda kórsetilgen alaıaqtyq áreketterdi boldyrmaý bóliginde «Ult­tyq aqparattyq tehnologııalar» AQ-ny «tehnıkalyq baıqaýdyń» bi­ryńǵaı aqparattyq júıesiniń opera­tory retinde belgilegennen keıin teh­nıkalyq baıqaý nátıjelerin berýdi jú­zege asyratyn baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdi tekserý bastaldy. Alaıda, osy ýaqytqa deıin qoldanylyp kel­gen bes baǵdarlamalyq qamtamasyz etý­diń ekeýi sáıkes kelmegendikten, «Ult­tyq aqparattyq tehnologııa­lar» AQ bel­gilengen talaptarǵa sáı­­kes kel­meıtin baǵdarlamalyq qam­tama­syz etý arqyly derekterdi berý­di júzege asyratyn tehnıkalyq baı­qaý ortalyqtarynan derekterdi qabyl­daýy toqtatyldy. Bul jaǵdaı 160 teh­nı­kalyq baıqaý ortalyǵynyń qyz­metine qatysty týyndady.

Búginde mınıstrlik baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdi ázirleýshilermen birlesip belgilengen talaptarǵa sáıkes kelmeıtin memlekettik tirkeý nómirlik belgisin taný bóliginde baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdi pysyqtaý boıynsha jumystar júrgizýde.

Sonymen osydan 7 jyl buryn tehnıkalyq baıqaý qyzmetin básekeli ortaǵa jiberýdiń nátıjesinde baıqaý­dan ótý prosedýrasy kólik ıeleri úshin jeńil­deı túsken. Endi soǵan sáıkes oryn alǵan saladaǵy beıbereket áre­ketterdi joıyp, ortalyqtardyń ju­mysyn tártipke keltirý úshin «Ult­tyq aqparattyq tehnologııalar» aksıo­nerlik qoǵamy biryńǵaı júıe daıyndapty. Budan bylaı tehnıkalyq baıqaý sharasy osy júıe arqyly baqylanbaq. «Ulttyq aqparattyq tehnologııalar» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Dáýlet Bekmanov biryńǵaı talapqa saı bolmaǵan 160 ortalyqtyń biryńǵaı júıeden shyǵarylǵanyn aıtady. «Tehnıkalyq baıqaý ortalyqtarynyń jumy­syn qamtamasyz etetin baǵdar­lamanyń talaptaryn shilde aıynda bekit­ken bolatynbyz. Negizi bul talapt­ar 2017 jyldan beri qoldanysta. Biraq ortalyqtar ol talapty elemeı kel­gen edi. Kólik baıqaý ortalyǵyna kir­gen kezde arnaıy baǵdarlama mem­le­kettik tirkeý nómirin ózdiginen anyq­­taýy kerek. Iаǵnı qolmen aqparat engizý múmkin bolmaýǵa tıis. Osy ta­lapqa saı kelmeıtin baǵdarlamamen jumys isteıtin 160 ortalyqtyń júıe­ge kiretin kiltin qaıtaryp aldyq. En­di olardyń óz baǵdarlamalaryn jetil­dirip, qatarǵa qosylýyn kútip otyrmyz», deıdi Dáý­let Bekmanov.

Kólik komıteti tóraǵasynyń orynbasary Danııar Qospabaev atalǵan orta­lyqtardyń qazirgi taǵdyry olar­ǵa arnaıy baǵdarlama usynǵan reseı­lik kásiporyndarǵa baılanysty eke­nin eskertti. «Qazir tehnıkalyq baı­qaý ortalyqtary 5 túrli baǵ­darlamamen jumys isteıdi. Sonyń úsheýi tekserý­den sátti ót­ken. Al 2 reseılik baǵdarlama tek­serýden ótpeı qaldy. Baǵdar­la­many jasaǵan kompanııa anyq­talǵan kem­shilikterdi joıýdy min­detine aldy. Qosymsha tekserýden keıin, ol baǵdar­lama da júıege engizilýi múmkin», dedi ol.