Kez kelgen jaǵdaıda azamattar kúızeliste jalǵyz qalmaıtynyn, memleket qolushyn sozatynyn sezinýi tıis. Budan memlekettiń áleýmettik qoldaýyna shyn máninde muqtaj jandar tiziminiń ózektiligi máselesi týyndaıdy. Osy oraıda Parlament Májilisiniń Áleýmettik-mádenı damý komıteti Gúlshara Ábdiqalyqovanyń tóraǵalyǵymen Qyzylorda qalasynda kóshpeli otyrys uıymdastyrdy. Elbasy N.Nazarbaevtyń 2018 jylǵy 5 qazandaǵy Joldaýyn iske asyrý aıasynda ótken jıynda respýblıka boıynsha «Otbasynyń áleýmettik kartasyn» engizý máselesi jan-jaqty qaraldy. Sondaı-aq áleýmettik qyzmetterdi jáne kómekti kórsetýdiń ıntegrasııalanǵan modelin damytý máselelerin sheshý joldary pysyqtaldy. Otyrys qorytyndysynda eldegi muqtaj adamdarǵa áleýmettik kómek kórsetý tetikterin jetildirý boıynsha Úkimetke usynymdar túzildi.
Aıta ketý kerek, buǵan deıin elimizde árbir qazaqstandyqtyń jaǵdaıy jeke qarastyrylatyn. Endi jeke adamdardyń emes, otbasynyń ahýalyn tutas baǵamdaýǵa jol ashatyn «Otbasynyń áleýmettik kartasy» jobasy óńirlerde júzege asyrylýda.
Bul jobanyń ózektiligi sol, ol eldegi árbir otbasynyń qazirgi shynaıy mártebesin dál anyqtaýǵa múmkindik beredi. Bul úshin memlekettik organdardyń barlyq aqparattyq júıelerindegi avtomattandyrylǵan jedel derekter taldanady. Onyń nátıjelerin ómirlik qıyn jaǵdaılarǵa tap bolǵandarǵa áleýmettik kómek kórsetetin, otbasy múshelerin jumyspen qamtıtyn organdar men memlekettik uıymdar paıdalanady.
Negizi, azamattardyń az qamtylǵan sanattaryn áleýmettik qoldaý tek búginde ǵana kún tártibinde turatyn másele emes, ol árdaıym, barlyq zamanda ózekti bolmaq. Qazaqstanda tabys deńgeıi eń tómengi kúnkóris sheginen de tómen azamattar jeterlik.
Búkil respýblıka boıynsha dáýletti otbasylar úlesi 10,2 paıyzdy ǵana quraıdy. Az qamtylǵan halyq sany kerisinshe, ósýde. Keıbir derekter boıynsha turmys deńgeıi tómen 2 mıllıon 738,5 myń otbasy bar. Bul Qazaqstandaǵy barlyq otbasy sanynyń 38 paıyzyna teń.
Sonymen birge elimizde áleýmettik qamsyzdandyrý júıesi turaqty damyp kele jatqanyn atap ótken jón. Osy saladaǵy mańyzdy zańnamalyq aktilerdiń biri «Memlekettik ataýly áleýmettik kómek týraly» Zań qabyldandy. Osy arqyly ulttyq zańnamada alǵash ret qıyn jaǵdaıǵa dýshar bolǵanda memlekettik kómek alýǵa quqyǵy bar azamattar sanaty anyqtaldy.
Biraq bul júıeniń keıbir tetikteri áli de jetilmegen. Saldarynan, bul sybaılas jemqorlyq jáne áleýmettik masyldyq kórinisteriniń paıda bolýyna ákelip soqtyrady. Kóptegen adamdar jumys isteýge qabiletti bola tura, onyń ornyna ártúrli aıla-sharǵymen osyndaı kómek resimdeýge qulshynýda.
«Otbasynyń áleýmettik kartasyn» qurý aıasynda tehnologııalyq tuǵyrnamalarynyń ártúrli bolýyna baılanysty Ishki ister mınıstrligi men Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń derekter bazasyn biriktirýde problemalar týyndaýda. Úkimet bul túıtkildiń túıini taıaý arada tarqaıtynyna sendiredi.
Sonymen qatar bul máselege keńirek turǵyda qaraý kerek. Áńgimeni tek járdemaqyǵa tireı berýge de bolmaıdy. Halyqty ýaqytsha emes, turaqty, zamanaýı ári sapaly jumyspen qamtý qajet. Ol úshin sapaly kadrlar daıarlaýdyń kemel ári birtutas júıesi qalyptasýy shart.
Áleýmettik qyzmetkerlerdi daıarlaýda da másele jeterlik. Densaýlyq saqtaý júıesinde –
3 850 áleýmettik qyzmetker, bilim berý salasynda – 4 815 áleýmettik pedagog, IIM-de – kámeletke tolmaǵandar isi boıynsha 2 myńnan asa ınspektor bar. Úkimettik emes uıymdardyń da arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetýdegi úlesi mardymsyz: jalpy qyzmet kórsetý kóleminiń bar-joǵy 4,5 paıyzyn quraıdy. Halyqtyń bılik qyzmetine qanaǵattanýyn qamtamasyz ete alar bul salada daǵdarý belgileri baıqalady. Aıtalyq, joǵary oqý oryndarynda áleýmettik jumys boıynsha mamandar daıarlaýǵa bólingen memlekettik bilim berý tapsyrysynyń kólemi kelesideı boldy:
2016 jyly – 60 grant;
2017 jyly – 122 grant;
2018 jyly – 300 grant;
2019 jyly – 0 grant.
О́mirlik qıyn jaǵdaılarda júrgen qazaqstandyqtarǵa áleýmettik kómek kórsetýdiń sapasyn arttyrý maqsatynda áleýmettik qyzmetkerlerdiń biliktigin turaqty túrde arttyryp otyrýdy uıymdastyrý qajet. Al áleýmettik qyzmetkerlerdi daıarlaıtyn, qaıta daıarlaıtyn jáne olardyń biliktiligin arttyrýmen aınalysatyn uıymdar úshin biliktilik talaptary men krıterııler bekitilýi shart.
Áleýmettik qyzmetkerlerge sondaı júk artqannan keıin olardyń eńbekaqylary da joǵary bolǵany durys. Áıtpese, ol jumysqa kim barady? Barǵannyń ózinde jumys sapasy qandaı bolady? Demek jaýapty memlekettik organdar salada qordalanǵan máselelerdi ár qyrynan zerdelep, jan-jaqty sheshýge talpynǵany mańyzdy.
Qalaı bolǵanda da, Qazaqstanda bar bolǵany 18 mıllıonnan astam halyq qana turady. Bul iri memleketterdegi bir megapolıstiń shamasyndaı ǵana. Olarda halyqty áleýmettik qorǵaý isin jergilikti merııanyń áleýmettik basqarmasy tyndyryp otyr. Endeshe bizdiń jaýapty organdar damyǵan elderdiń osy baǵyttaǵy tájirıbesin tereńirek zerttegeni abzal.
Baqytbek SMAǴUL,
Májilis depýtaty, Nur Otan fraksııasynyń múshesi
