– Marat Imanbaıuly, bıylǵy oraq naýqany qalaı aıaqtaldy?
– Oraq naýqany bıyl da jeńil bolǵan joq. Jaz óte ystyq bolyp, kóp ýaqyt boıy ylǵal bolmady. Oraq bastalǵanda aýa raıy birden qysyp, jaýyn úzilmeı jaýdy. Mundaıda astyq jınaý múmkin emes. Biraq áıteýir, keıin kún ashylyp, dıqandardyń eńbegi jandy. Bizdiń oblys elimizde jınalatyn barlyq astyqtyń tórtten birin beredi. Bıyl da sol mejeden shyǵyp otyrmyz. Oblysta jınalǵan barlyq dándi daqyldar 4,8 mln tonna, sonyń ishinde bıdaı – 3,3 mln tonna. Sóıtip eldiń azyq-túlik qaýipsizdigine súbeli úlesimizdi qostyq dep aıta alamyz.
– Gektar berekesi boıynsha qaı aýdandar alda boldy?
– Bizde jeriniń qunary men eńbekti utymdy uıymdastyrý boıynsha únemi alda júretin aýdandar bar. Bıyl da olar aldyńǵy oryndarǵa shyqty. Atap aıtatyn bolsaq, qyzyljarlyq dıqandar gektarynan 22, mamlıýttikter 19,1, aqjarlyqtar 19 sentnerden aldy. Qalǵan aýdandarda, negizinen aýa raıynyń qolaısyz bolǵany sebepti gektar berekesi tómendeý boldy.
– Astyq jınaý, tasymaldaý, saqtaý tehnıkalary, basqa da qajettilikter dıqandardyń eńbegine qolbaılaý jasaǵan joq pa?
– Bul jaǵynan kemshiligimiz joq dep aıtýǵa bolady. Bıylǵy oraqqa 7,5 myń kombaın qatyssa, jartysynan astamy joǵary ónimdi tehnıka. Astyq tasymaldaýǵa 6 myńnan asa júk mashınalary qatysty. Janar-jaǵar maı jetispeýshiliginen kidiris bolǵan emes, qajet otynmen tolyq qamtyldy.
Astyqty qabyldaıtyn jáne saqtaıtyn oryndardyń syıymdylyǵy 6 mln tonnadan artyq. Bul astyǵymyzdy qabyldaýǵa tolyq jetedi.
– Astyqtyń bıylǵy baǵasy da dıqan eńbeginiń esesin aqtaýǵa tolyq jetetin sııaqty?
– Ras, bıyl «Azyq-túlik korporasııasy UK» AQ 3-synypty, aqýyzy 23% bolatyn bıdaıdyń bir tonnasyn 85 myń teńgeden alyp jatyr. Bul dıqan eńbeginiń tolyq ótemi dep aıtýǵa bolady. Mundaı baǵa olardyń kóńilderin kóterip, eńbekke degen qulshynystaryn arttyra tústi. Qazir dıqandarmen kezdeskende olardyń jarqyn júzben júrgenin kóremiz.
– Dıqandarǵa memleket tarapynan beriletin kómektiń tıimdiligi qandaı?
– Memleket tarapynan beriletin sýbsıdııa túrindegi kómektiń tıimdiligi óte zor. Joǵary surypty tuqym, mıneraldy tyńaıtqyshtar, ósimdikti qorǵaý quraldaryn satyp alýǵa molynan múmkindik berilip otyr. Osynyń ózi dıqandardyń eńbekke yntasyn arttyra túsýde. Olar óz tarapynan aýyspaly egis normalaryn saqtap, parlar qaldyryp, agrotehnologııalardy qoldanýǵa qulshynys tanytty. Sharýashylyqtar agrotehnologııanyń talaptary tolyq saqtalǵanda jetistikke qol jetkizýge bolatynyna kóz jetkizdi.
Dıqandar mıneraldy tyńaıtqyshtar qoldanýdy jyl saıyn arttyryp keledi. Eger 2017 jyly 1,5 mln gektar egis alqabyna barlyǵy 91 myń tonna mıneraldy tyńaıtqysh sebilse, bıyl 2 mln gektar alqapqa 115 myń tonna sebildi. Sóıtip ósim 26%-dy qurady. Búgingi tańda dıqandar egis alqaptaryn kelesi egiske daıyndaýǵa qyzý kirisip ketti. Qazirdiń ózinde 3 mln gektar jerdiń súdigeri jyrtyldy.
Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy N.Nazarbaevtyń bergen naqty tapsyrmasynyń sheńberinde 2012 jyldan bastap egistikti ártaraptandyrý, maıly daqyldardy molynan egý jumystary júrgizilýde. Bul jerdiń qunarlylyǵyn saqtaýǵa, keıde ony arttyrýǵa da úlken áser etedi. Bul halyqaralyq básekelestikke tótep bere alatyn tabysqa qol jetkizetinine dıqandarymyzdyń kózin jetkizip keledi.
– Maıly daqyldar demekshi, onyń oblystaǵy kólemi qandaı?
– Biz bıyl 970 myń gektar jerge maıly daqyldar ektik. Bul barlyq egis alqabynyń 23%-y. Sonyń ishinde rentabeldigi joǵary soıa daqylynyń úlesi 20 myń gektar jerge jetti. Maıly daqyldardy jınaý keshirek bastalady, áli kúnge ony tolyq aıaqtaǵan joqpyz. Ázirge, 752 myń tonna ónim alyndy. Aldaǵy boljamdarǵa qaraǵanda, bıylǵy aýa raıy ony tolyq jınap alýǵa múmkindik berýge tıis. Maıly daqyldardyń ekonomıkalyq tıimdiligi óte joǵary, qazirdiń ózinde rentabeldilik 50%-dan asyp otyr.
– Al jemazyq, kartop, kókónister tolyq jınap alyndy ma?
– Barlyǵy tolyq jınalyp, qambaǵa úıildi. 2020 jylǵy tuqym da tolyq tazalanyp, qambalarda saqtaýǵa qoıyldy. Jemazyq úshin bıyl 799 tonna pishen, 202 myń tonna pishendeme, 191 myń tonna súrlem daıyndaldy. Bul da belgilengen mejeden artyq.
Áńgimelesken
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»
Soltústik Qazaqstan oblysy
