2,5 mıllıon halyq aýyzsýǵa zárý
Senat depýtaty Muhtar Qul-Muhammed tóraǵalyq etken jıynda Parlament Senatynyń Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi Qaırat Qojamjarov óz baıandamasynda elimizdegi sý resýrstarynyń jaı kúıine toqtalyp, halyqty sýmen qamtýǵa bólinetin qarajatty qadaǵalaýdy kúsheıtý kerektigin aıtyp ótti.
«Elbasy N.Nazarbaev Birikken Ulttar Uıymynyń Sý konvensııasy músheleriniń segizinshi sessııasynda «Sý adamzattyń shekteýli qory jáne onyń jetispeýshiligi álem aımaqtarynyń turaqty damýyna kedergi keltiredi» degen bolatyn. Qazaqstan sý qory men sý sharýashylyq júıeleri álsizdigimen erekshelenedi. Sondyqtan «Qazaqstan-2050» strategııasynda sý kózderine ıe bolý geosaıasattyń mańyzdy faktory retinde belgilengen.
«Ulttyq qaýipsizdik týraly» zańǵa sáıkes aýyzsý jetispeýshiligi ulttyq qaýipsizdiktiń qateri bolyp tabylady. El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda osy qaterdiń aldyn alýǵa erekshe kóńil bólip, Úkimetke qarjy kózderin anyqtaý tapsyrmasyn berdi», dedi. Depýtattyń aqparatyna súıensek, sý resýrstarynyń 56 paıyzy ǵana Qazaqstanda eken, al qalǵan 44 paıyzy – transshekaralyq ózender. Sonymen qatar Q.Qojamjarov 1,2 trln teńge bólingen «Aq bulaq», «Aýyz sý» baǵdarlamalary aıasynda halyqty sýmen qamtamasyz etý aýyldarda 80 paıyzǵa, qalalarda 100 paıyzǵa jetý kerektigin eske saldy. «Alaıda aýyl-aımaqtyń 51 paıyzy áli de taza aýyzsýmen qamtamasyz etilmegen. Bul – ortasha eseppen 2,5 mıllıonǵa jýyq halyq, ıaǵnı respýblıka azamattarynyń 13 paıyzy. Al 87 qalanyń tek 58-i ǵana káriz júıesimen qamtylǵan. Olardyń kóbi apattyq jaǵdaıda. 29 qalada káriz júıesi múlde joq, al bul paıdalanylǵan sýdyń tıisti jerlerge jetpeıtinin bildiredi. Quqyq qorǵaý organdary sý resýrstaryna qatysty 102 qylmystyq is qozǵady. Jalpy eseppen 5 mlrd teńgege jýyq shyǵyn esepteldi. Buǵan jaýapty 30 azamat sot aldynda jaýapqa tartyldy», dedi senator.
139 sý nysanynyń tek 3-eýi taza
Sonymen qatar Qaırat Qojamjarov elimizdegi eń taza ózenderdi atap ótti. «Zertteý jumystary kórsetkendeı, 139 sý nysanynyń ishinen «normatıvti turǵyda taza» sanatyna 3 ózen jatady. Atap aıtar bolsaq, bul tizimge Atyraý oblysyndaǵy Jaıyq, Qıǵash, Túrkistan oblysyndaǵy Bógen ózeni jáne Kaspıı teńizi engizildi», dedi ol. Onyń aıtýynsha, 102 sý nysany (68 ózen, 17 kól, 14 sý qoımasy men 3 aryq) «birqalypty deńgeıde lastanǵan» sanatyna kirgizilgen. «Joǵary deńgeıde lastanǵan» sanatynda 16 ózen men 14 kól bar. «Asa lastanǵan» sanatyndaǵy 3 ózen retinde Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy Krasnoıarka ózeni men Aqmola oblysyndaǵy Qylshyqty, Shaǵalaly ózenderi men Maıbalyq kóli atalyp otyr. «Sýdyń lastanýyna barlyq jaǵdaıda ónerkásiptik kásiporyndardyń qaldyqtary, qaldyq qoımalardyń komponentteri, shahta men ken oryndarynan shyǵarylǵan qaldyqtar sebep bolyp otyr», dedi depýtat.
Oǵan qosa Qazaqstandaǵy sý qoımalarynyń 40 paıyzy eskirip ketkenin de málimdedi. «Olardyń 82 paıyzynyń paıdalanyla bastaǵanyna 40 jyldan asqan. Qazirgi tańda sý qoımalarynyń ıeleri ınvestısııa salmastan, barlyq paıdany óz qaltalaryna salady. Al aınalyp kelgende tótenshe jaǵdaılarǵa memleket jaýapty bolyp otyr. Qyzylaǵashtaǵy oqıǵa báriniń esinde bolar», dedi Qaırat Qojamjarov. Osy sebepti senator sý qoımalarynyń aýqymyna qaramastan, ony kútip ustaýdyń biryńǵaı talabyn bekitý kerek dep esepteıtinin de jasyrmady. «Sonymen birge sý nysandarynyń esebi boıynsha jaýapty organnyń quzyretin bekitken durys. Sebebi Qazaqstanda sý qoımalarynyń sany, tehnıkalyq jaı-kúıi men qaıda ornalasqany týraly naqty tolyqqandy baza joq. Tıisti zań jobasy qazirgi tańda Senatta qaralýda», dep túıindedi ol.
218 mln tekshe metr sý tıimsiz paıdalanylǵan
Osy rette Esep komıtetiniń tóraıymy N.Godýnova táýelsizdik alǵaly Qazaqstanda sý obektileri men nysandaryn tirkeý júrgizilmegenin habarlady. Onyń aıtýynsha, elimizdegi gıdrotehnıkalyq nysandardyń kóbi apattyq jaǵdaıda, al magıstraldy kanaldar paıdalanýǵa jaramsyz bolyp qalǵan. «Gıdrotehnıkalyq nysandardyń rekonstrýksııasy men jóndeýi kóbine bıýdjet normasyn buzýmen jasalady. Osylaısha búgingi kúni 21 mlrd teńgeniń tıimsiz qoldanylǵany anyqtaldy. Esep komıteti bul salada úlken aýdıt jasap, jobalyq-smetalyq qujattardy daıyndady», dedi N.Godýnova óz sózinde.
Komıtet aqparatyna súıensek, tekserilgen 10 sý sharýashylyǵy nysandarynan 5,5 mlrd teńgege smeta baǵasyn asyrý tirkelgeni belgili bolyp otyr. Komıtet tóraǵasy N.Godýnova bul qarajatqa 600 oryndyq 5 mektep salýǵa bolatynyn aıtty. «Jalpy, memlekettik aýdıt nátıjesinde, sý resýrstary boıynsha 2,5 mlrd teńge kóleminde qarjylyq zań buzýshylyq, 26,3 mlrd teńgege jýyq tıimsiz paıdalaný anyqtaldy. Sonymen qatar 2018 jyl boıynsha 218 mln tekshe metr sý tıimsiz paıdalanylǵany, al qubyrlardyń jaramsyzdyǵy saldarynan 16 mlrd teńge kóleminde shyǵyn shyqqany belgili boldy», dedi ol.
Jıynǵa qatysqan depýtattar tıisti organdarǵa óz saýaldaryn joldady. Otyrys sońynda Senat Tóraǵasy Darıǵa Nazarbaeva sý resýrstaryn qorǵaý men nysandardyń jumysyn arttyrý elimiz úshin de, álem úshin de ózekti másele ekenin eske saldy. Osy oraıda sý resýrstary boıynsha memlekettik aýdıt júrgizgen Esep komıtetiniń tóraǵasy Natalıa Godýnovaǵa alǵys aıtyp, táýelsizdik alǵaly elimizde sý resýrstary boıynsha mundaı kólemdi tekserý jumystary júrgizilmegenin eske saldy.
