UQShU qaýipsizdiktiń Eýrazııalyq platformasy retinde nyǵaıýy tıis

Arnur ASQAR,

«Egemen Qazaqstan» – Bishkekten (Qyrǵyzstan)

Sodan keıin delegasııa músheleriniń qatysýymen kelissózder jalǵasty. Memleketter basshylary halyqaralyq jáne óńirlik qaýipsizdikti qamtamasyz etý jóninde pikir almasty. UQShU-nyń 2019 jylǵy basym baǵyttarynyń iske asyrylýyn qorytyndylap, al­daǵy josparyn anyqtady.

Qasym-Jomart Toqaev shaǵyn formatta ótken kezdesýde qatysýshy memleketter basshylaryna Qazaqstan­nyń UQShU formatyndaǵy ózara is-qımyldardyń ózekti máseleleri jónin­degi ustanymyn jetkizdi.

– Biz UQShU aıasyndaǵy saıası ynty­maqtastyqty damytýǵa, Uıymnyń ás­kerı-kúshtik áleýetin nyǵaıtýǵa jáne zamanaýı syn-qaterler men qaýipterge qarsy is-qımyldar jasaýǵa nıettimiz, – dedi Memleket basshysy.

Halyqaralyq qaýipsizdik sala­syn­daǵy saıası dıalogty kúsheıtý qajet­tigin atap ótken Qasym-Jomart Toqaev Eýrazııa kindiginde ornalasqan aýmaqtyń qaýipsizdigin qamtama­syz etý isindegi UQShU-nyń atqaratyn jaýap­kershiligine nazar aýdardy. Onyń pikirinshe, Uıym Eýropa men Azııany qaýipsizdiktiń biryńǵaı Eýrazııalyq platformasynda baılanystyra oty­ryp, óz pozısııasyn qazirgiden de ny­ǵaıta alatyny jóninde pikir bildirdi.

Qasym-Jomart Toqaev osy maqsatqa qol jetkizý úshin birqatar mindetti qarastyrý kerek ekenin aıtty. Atap aıtqanda, UQShU-nyń halyqaralyq bedelin arttyrý úshin jumys júrgizý qajettigine toqtaldy.

– Biz eshkimge qarsy shyqpaımyz, kerisinshe, ózara tıimdi dıalogqa da­ıynbyz. Bul ustanymdy ilgeriletý mańyzdy, – dedi Memleket basshysy.

Osyǵan oraı Qazaqstan Prezıdenti UQShU-ǵa múshe memleketterdiń Syrtqy ister mınıstrleriniń NATO-daǵy áriptesterine bıylǵy mamyr aıynda joldaǵan Ashyq úndeýiniń mańyzdylyǵyn atap ótip, onyń ózara senimdi nyǵaıtýǵa jáne yntymaqtastyqty damytýǵa septigin tıgizetinin aıtty.

Qasym-Jomart Toqaev UQShU ja­nyn­daǵy Seriktes jáne Baqylaýshy ınstıtýttardy odan ári damytýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Instıtýttardy qurý týraly sheshim byltyr Qazaqstan astanasynda qabyldanǵan bolatyn. Prezıdenttiń pikirinshe, bul ınstıtýttar jumystarynyń alǵashqy nátıjeleri de aıtarlyqtaı.

Prezıdent UQShU aıasyndaǵy sa­rapta­­ma­lyq-dıalogtyq ınfraqu­ry­lymdy keńeıtýge shaqyrdy. Mem­leket basshy­synyń aıtýynsha, Ujym­dyq qaýip­sizdik keńesiniń aldaǵy ses­sııa­lary­nyń birinde mınıstrler, Qaýip­sizdik keńesi hatshylary, iri sarapshylar men sheteldik qonaqtar deńgeıinde halyqaralyq konferensııa uıymdastyrý týraly oılanǵan jón.

Bul oraıda Qasym-Jomart Toqaev Mıýnhen konferensııasyn mysalǵa keltirdi. Onyń pikirinshe, bul jıyn bastapqyda NATO-ǵa múshe elderdiń qorǵanys vedomstvolary ókilderiniń beıresmı kezdesýi retinde uıymdastyrylǵan edi. Búgingi tańda ol Eýropanyń qaýip­siz­digine qatysty problemalardy talqy­laıtyn bedeldi forýmǵa aınaldy.

Memleket basshysy óz sózinde UQShU-ǵa múshe memleketter aýmaǵyndaǵy, so­nyń ishinde Aýǵanstandaǵy terrorızmge qarsy is-qımyl máseleleri týraly aıtty.

– Búginde resmı bılik el aýmaǵynyń jartysynan astamyn ǵana baqylaı­dy. Onda halyqtyń 65 paıyzy turady. Aýǵan­stannyń qalǵan aımaqtary terrorıs­tik uıymdardyń qolynda. Ońtústikten tónetin osyndaı qaýiptiń bar ekenin es­kere otyryp, UQShU halyqaralyq terro­rızm men basqa da qaterlerge qarsy kúresý úshin qarýly kúshter men qural­dardy saqadaı-saı ustaýy qajet, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Memleket basshysy Sammıt qaty­sý­shylaryna «Jýsan» arnaıy gýmanı­tar­lyq operasııasynyń nátıjesi týraly aıtyp, osy shara barysynda Qazaqstan men Sırııanyń salalyq organdary 595 azamatty, sonyń ishinde 400-den astam balany qaqtyǵys aımaǵynan alyp shyqqanyn jetkizdi. Prezıdent jýyrda ǵana Iraktan bir top balanyń qutqarylǵanyn habarlady.

Qasym-Jomart Toqaev zańsyz esirt­ki aınalymymen kúres, aqparattyq jáne kıberqaýipsizdik salalaryndaǵy ynty­maqtastyqty nyǵaıtý máselelerine nazar aýdardy.

Qazaqstan Prezıdenti sóziniń sońynda UQShU-ǵa tóraǵalyq etken qyrǵyz tarapynyń jetistikteri úshin Sooronbaı Jeenbekovke rızashylyq bildirip, Uıym tóraǵalyǵyn qabyldap alǵan reseılik áriptesterin quttyqtady. 

Qyrǵyz Respýblıkasynyń basshysy Sooronbaı Jeenbekov UQShU sessııasynyń kún tártibindegi barlyq máselege qatysty tolyq túsinistikke qol jetkizilgenin aıtty.

– Biz syndarly jáne senimgerlik turǵyda kún tártibindegi taqyryptardyń keń aýqymyn talqyladyq. О́ńirlik jáne jahandyq qaýipsizdikke qatysty ózekti problemalar boıynsha ashyq talqy­laý júrgizdik. Kún tártibindegi barlyq má­se­lelerge qatysty tolyqtaı ózara túsi­nistikke qol jetkizildi. Sonymen qatar sessııaaralyq kezeńdegi uıym qyz­metiniń negizgi qorytyndylaryn da tal­qyladyq. Qaýipsizdiktiń zamanaýı syn-tegeýrinderi men qaterlerine qar­sy áreket etý boıynsha sharalar qa­byl­dandy. 2020 jyly atqarylatyn ju­mys­tyń ózekti baǵyttary aıqyndaldy. Uıymǵa tóraǵalyq jasaǵan Qyrǵyz Respýblıkasynyń basshysy retinde men UQShU-nyń halyqaralyq bedelin kó­te­rý boıynsha belsendi jumystar júr­gi­zilgenin atap ótkim keledi, – dedi ol. Sooronbaı Jeenbekov aıtyp ótken­deı, Qyrǵyzstannyń tóraǵalyǵy tusyn­da UQShU daǵdarysty ahýalǵa qatys­ty is-qımyl jasaý ortalyǵyn quqyq­tyq rásimdeý aıaqtalyp, áskerı, áskerı-ekonomıkalyq jáne áskerı-tehnıka­lyq yntymaqtastyq salasynda alǵa qoıyl­ǵan mindetterdi júzege asyrý boıynsha naqty qadamdar jasaldy. Atap aıt­qanda, aýqymdy oqý-jattyǵý jıynda­ry ótkizildi. Sonyń nátıjesinde UQShU-ǵa múshe memleketterdiń qarýly kúsh­teri ózara is-qımyldardy úılesimdi júrgizýge qol jetkizdi, qarýly kúshterdiń jaýyngerlik daıarlyǵy artty.

Sammıt barysynda UQShU Bas hatshysy Valerıı Semerıkov buqaralyq aqparat quraldaryna sessııa jumysynyń qorytyndysy týraly baıandady.

– Byltyr Nur-Sultanda ótken UQShU Ujymdyq qaýipsizdik keńesiniń sessııasynda júzege asyrylýǵa tıisti sheshimder qabyldanǵan bolatyn. Men birinshi kezekte Qyrǵyz Respýblıkasynyń bas­shy­lyǵyna jáne Qyrǵyzstan prezıdentine, osy sessııaaralyq kezeńniń jumysyna jumyldyrylǵan barlyq mınıstrlikter men vedomstvolardyń basshylyǵyna alǵys bildiremin. Uıymǵa tóraǵalyq etken kezeńde alǵa qoıylǵan basymdyqtar tolyqtaı oryndaldy. Bul basymdyqtar UQShU-ny kóptegen baǵyt boıynsha ilgeriletýde óte mańyzdy dep sanaımyn,– dedi Valerıı Semerıkov.

Onyń aıtýynsha, sessııa barysynda memleketterdiń basshylary búkil álemde jáne Uıymnyń jaýapkershiligine jatatyn aımaqta qalyptasqan áskerı ahýaldy jan-jaqty talqylady. Ás­kerı ahýaldy talqylaý men sonyń negi­zind­e jasalǵan qorytyndy boıynsha bir­­qa­tar baǵytta jumys tıimdiligin art­tyrýǵa qatysty usynystar jasaldy. Atap aıtqanda, UQShU elderiniń túr­li máselelerde, birin­shi kezekte terro­rızmge jáne ekstremızmge qarsy kúres máse­lesinde syrt­qy saıasattaǵy is-qımyldy jáne halyq­aralyq uıymdarmen jumysty úılestirý, olarmen tyǵyz ózara is-qımyl ornatý máseleleri nazarǵa alyndy.

Sammıt qorytyndysy boıynsha UQShU-ǵa múshe memleketter basshylary jahandyq jáne óńirlik qaýipsizdikti nyǵaıtý maqsatynda halyqaralyq is-qımyldar men yntymaqtastyqty je­til­dirý týraly saıası málimdeme qabyldady.

Bishkekte qabyldanǵan qujattar UQShU aıasyndaǵy yqpaldastyqty odan ári nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan. Qujat­tar Uıymnyń ashyqtyǵyn jáne onyń ózge eldermen jáne halyqaralyq qurylym­darmen yntymaqtastyǵyn keńeıtýge beıildigin kórsetedi.

Ujymdyq qaýipsizdik keńesi sessııa­synyń qorytyndysy boıynsha 17 qu­jat­qa, sonyń ishinde jahandyq jáne óńir­­lik qaýipsizdikti nyǵaıtý maqsatynda halyq­aralyq ózara is-qımyldar men ynty­maqtastyqty jetildirý týraly málim­demege jáne Ujymdyq qaýipsizdik keńe­siniń 14 sheshimine qol qoıyldy. Olar:

1. «1941-1945 jj. Uly Otan soǵy­syn­daǵy Jeńistiń 75 jyldyǵyn merekeleý jónindegi is-sharalar jospary týraly»;
2. «Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıy­mynyń normatıvtik quqyqtyq aktilerine ózgerister engizý týraly»;
3. «Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıy­mynyń Ujymdyq qaýipsizdik keńesi týraly Erejesine ózgerister engizý týraly»;
4. «Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy organdary rásimderiniń qaǵıdalaryna ózgerister engizý týraly»;
5. «Birikken Ulttar Uıymynyń Ja­han­dyq terrorızmge qarsy strategııa­syn iske asyrý jónindegi Ujymdyq qaýip­sizdik týraly shart uıymyna múshe memle­ket­terdiń 2019-2021 jyldarǵa arnalǵan ujymdyq is-qımyldar jospary týraly»;
6. «Tájik-aýǵan shekarasy mańyndaǵy shıelenisti azaıtýǵa baǵyttalǵan qo­sym­sha sharalardyń tizbesi týraly»;
7. «Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıy­myna múshe memleketterdiń qorǵanys-ónerkásiptik (áskerı-ónerkásiptik) keshen­deriniń kásiporyndary men uıym­darynyń kooperasııalyq jáne ınte­grasııalyq baılanystaryn damytý sala­syndaǵy bazalyq uıym týraly»;
8. «Ujymdyq qaýipsizdik shart uıymy aıasynda birlesken ǵylymı-zertteý jáne tá­jirıbelik-konstrýktorlyq jumys­tardy uıymdastyrý ári júrgizý tártibi týraly ereje»;
9. «Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıy­myna múshe memleketterdiń aqparattyq tehnologııalar salasyndaǵy qylmystarǵa qarsy is-qımyldar jónin­degi turaqty is-áreketter operasııalary týraly erejege ózgerister engizý týraly («PROKSI» operasııasy)»;
10. «Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıy­my Qorǵanys mınıstrleri keńesi týraly erejege ózgerister engizý týraly»;
11. «Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıy­­my­nyń 2018 jylǵa arnalǵan bıýd­jeti­niń jumsalýy jónindegi esep týraly»;
12. «Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıy­my­nyń 2020 jylǵa arnalǵan bıýdjeti tý­raly»;
13. «Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıy­my­nyń nagradalarymen marapattaý týraly»;
14. Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy Ujymdyq qaýipsizdik qeńesi­niń kezekti sessııasynyń ótkizilý ýaqyty men orny týraly», sondaı-aq UQShU Ujym­dyq qaýip­sizdik júıesi jumystarynyń máse­­lelerine qatysty basqa da qujattar.

Qazaqstan úshin bul UQShU ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýdiń mańyz­dy quraldarynyń biri sanalady. Eli­miz Uıymǵa múshe memlekettermen birle­sip ujymdyq qaýipsizdiktiń yqpal­dy júıesin qurýǵa atsalysyp, halyqaralyq terrorızm men ekstremızmge, esirtki jáne psıhotropty materıaldardyń, qarý-jaraqtyń zańsyz aınalymyna, uıymdasqan transulttyq qylmysqa, zańsyz kóshi-qonǵa jáne basqalaryna qarsy kúreste ózge de áriptesterimen kúsh biriktirip keledi.