Ázil - ospaq, syn - syqaq
Esil de meniń erlerim!
(Aqtamberdi jyraý izimen)
Esil de bolǵan erler-aı!
Taǵdyrdan neni kórmedi-aı!
Jaratqan kúnnen adam qyp,
Qara bult basqa tóngeni-aı!
Janserik bolar jarlary
Aıtqanǵa júrip, kónbedi-aı!
Talasyp erkek isine
Eshqashan yryq bermedi-aı!
Qatal da qatal sóz arnap,
Erlerin talaı jerledi-aı!
Jaýabyn tappaı, qaıtedi,
Qara ter bolyp terledi-aı!
«Qabyrǵasy ediń ǵoı»
degenge esh ermedi-aı!
Qabyrǵaǵa qol salyp,
Qulashty keńge sermedi-aı!
«Jolyń bolsyn!» deı almaı,
«Qaıdasyń?» dep tergedi-aı!
Osynyń bári jón be edi-aı!
О́zgerip áni, áýeni,
Shalbardy aldy áýeli!
Shalbaryńdy alǵany –
Shamańa qoldy salǵany!
«Shyǵarma» dep «únińdi!»
Tartyp aldy shylymdy.
Shylymyńdy alǵany –
Aýzyńa qol salǵany!
Araǵyńdy iship júr,
Bet-aýyzy isip júr.
Araǵyńdy alǵany –
Namysqa qol salǵany!
Shuqyp-shuqyp kózińnen,
Ajyrasyp ózińmen
Tastap ketip anańdy,
Alyp qoıdy balańdy!
Al balańdy alǵany –
Urpaqqa qol salǵany!
Máshıneńdi aıdap júr,
Aıaǵyńdy baılap júr.
Rýlińdi alǵany –
Bılikke qol salǵany!
Solar rýl alǵaly,
Shopyr bitken dir etti.
Kóshelerde probka.
Sóz aıtamyn óseksiz –
Avarııa esepsiz.
Kóńilderi toq kisi,
Bir qolynda sotkasy,
Aýyzynda shylymy,
Short kesilgen burymy
Erke áıel-shopyrlar
Qozǵalystyń «tyǵyny».
Mine, osyndaı qaıtesiń,
Erkekterdiń búgini!
Solaı da solaı, erlerim,
Kóbeıtti áıel sholjańdy.
Bárin túgel ap qoıdy,
Endi almaǵan neń qaldy?
Tyǵyryqtan shyǵatyn
Aıtshy, qandaı jol qaldy?
Tolymbek ÁLIMBEKULY.
ALMATY.
Biz de jekeshelendik
Qostanaıdaǵy Dámer aǵamnyń úıinde otyryp ol kisiniń:
– Jeńgeńdi jekeshelendirip aldym, – degenin estip iship otyrǵan tamaǵyma qaqalyp qalǵanym bar.
– Bir sen emes, alǵash estigen ataýly osy keıipti kıgen, – dep kókem mán-jaıdy túsindirgen boldy. – Qolymnan kelgeni sol... bajaılap qarasam, myna zaman tek jekemenshikten turady eken. О́z basyma jekeshelendiretin birde-bir zat buıyrmapty. Eń aıaǵy úı, qora-qopsy, az-maz mal ataýlyny «tórińizden kórińiz jaqyn» degen mánde sóz aıtqan soń qoldaǵy kelin-balaǵa basybaıly ótkizip bergenbiz. Sodan «búırekten sıraq shyǵaryp», basqa bireýdiń menshigine ótip kete me degen qaýippen myna qara kempirdi jekeshelendirip aldym, – dep qarqyldap kep kúlip, onyń mór basylǵan, kýálandyrǵan qatyrma qaǵazdaryn aldyma jaıyp saldy.
Kózim jumylyp, aýzym ańqıǵan maǵan: «Baıaǵyda-aq sóıtýim kerek eken», dep alyp jekeshelengen jeńgemniń jaı-japsaryn aıtqanda kádimgideı kózim ashylyp, birden men de nege ǵana sóıtpeske degen oı keldi.
Sóıttim de men de kókemniń jón-jobasyn táptishtep surap bilip, birden menshiktep beretin mekemege tarttym.
Ondaǵylar: «Estimegen elde kóp... Qatynyn jekeshelendirýge kelgen sizdi kórdik» dep tań-tamasha bolyp, raıymnan qaıtpasymdy bilgendikten: «Jeńgemizdi jekeshelendirý úshin ol kisini dúnıege ákelgen áke-sheshesiniń jazbasha kýálandyrǵan ruqsaty kerek», degeni.
Salyp uryp atam men eneme kelip mán-jaıdy aıtyp edim, ekeýi de «Astapyralla!» dep jaǵalaryn ustap, maǵan asa mán bere bajaılap qarap, «aýrý-syrqaýdan» din aman-esen ekenimdi bilip, enem kórshi bólmeniń esigin jaýyp alyp qyzymen telefonda sál-pál kúbirlesken bolyp kelip:
– Al balam, jekeshelendirý úshin sen bizge... – dep alyp, kókı-sókıdi kóktetsin kelip. Kókı-sókıdiń úlkeni – myna otyrǵan úılerine kúrdeli jóndeý ótkizýim kerek eken... Kenje balasynyń úılený toıyn túp-túgel moınyma alýym kerek eken...
...Ashýǵa býlyǵyp úıge kelsem, qatyn:
– Ne, jolyń bolmady ma? – dep yrjııady.
– Atańanálet sen de tabalap otyrmysyń! – dep alara qarap edim:
– Oý, kókime, kózińdi ash. Ne, jekeshelendirý ońaı dep pe ediń! Múlik, zat emes, baqandaı adamdy jekeshelendirmek bolady! Taǵy da ashýlanady, baqyryp-shaqyrady! Táýbeńe kel! Meniń qunymdy bilesiń be óziń!? Otasqan otyz jyldaǵy otyńmen kirip, kúlińmen shyqqan mańdaı terimdi baǵala! Bir emes, baqandaı bes balany toǵyz aı kóterip tolǵatyp, jetkizip eseıtkendegi eńbegimdi eskerdiń be!.. – dep tereńnen tartyp tebirengen áıelimdi ázer dep toqtattym-aı!
– Qoıdym, oıbaı! Búıtken jekeshelendirýi bar bolsyn, – dep sabyrǵa shaqyryp edim:
– Qoımaımyn! Os yny bilip, Dámer qaıyn aǵadan estip, mende áreket jasap... seni men jekeshelendirip alǵanmyn... áke-shesheńdi erterek jutyp qoıǵan ózińnen kór. Ondaǵylar seniń áke-shesheńniń qaıtys bolǵandyǵy jónindegi anyqtamany talap etip, apara qalyp edim, seni maǵan basy bútin jekeshelendirip berdi... – deıdi.
Sasqan úırek artymen júzedi deýshi edi:
– Áp, bárekeldi, oń bolǵan. Bizdi bireýler jekeshelendirip almaı turǵanda munymyz jón bolǵan, – deppin.
Ersultan MAǴJAN.
TALDYQORǴAN.
Aqymaq
Bizdiń fırmaǵa dırektordyń erke balasy erkelep kelgen bolatyn.
Balaǵa mán beretin eki-úsh adam ony erkelete áldeneni aıta bastady.
– Seniń ákeń ǵajap adam! – dep qaldy Anna Konstantınovna.
– Sypaıylyǵyn, kishipeıildiligin aıtsańshy! – dep jymıdy Tanıa kerbez.
– Azamattylyǵyn, aqyldylyǵyn úlgi tutamyn! – dedi Sharafýtdınov.
Bulardyń aıtqandaryna mán bergen bastyqtyń balasy qaraptan qarap kózine jas úıirip, jylasyn kep...
Úrkip qalǵandar:
– Oý, jylaǵanyń qalaı? – dep basynan sıpap edi, erketotaı:
– Ákem únemi aıtyp otyratyn: el-jurt bir nárse dese – oıyndaǵysyn aıtpaıdy, bár-bári aıtaryn aına-qatesiz kerisinshe aıtady deıtin, – dedi.
Alǵashqy bolyp Sharafýtdınov:
– Seniń ákeń aqymaq! – dep qoıyp qaldy.
Lev KORSÝNSKII.
Jol saqshysynyń monology
O, Jaratqan!
Rızamyn, baq berdiń,
Qolyma ala taıaq ap berdiń,
Rızyǵymdy terip júrmin,
Aýzyma dýaly sóz sap berdiń.
Bilem-bilem, tártip saqshysymyn,
Bedeli zor jaqsysymyn.
Kóliktiler jek kóredi,
Keltirgen soń olarǵa shyǵyn.
Buta-butany tasalap turyp alam,
Zymyraǵandardy dúrbimmen atyp alam.
«Krýtoılardy» sálem berip shyǵaryp sap,
Basqalardyń aqshasy men kóligin tartyp alam.
Osyndaıda iship alsa tym jaqsy,
Kókten túsip keldi deı ber myń «baksy»,
Kóldetkenmen kóz jasyn jibimeımin,
Kóleńkeli bıznestiń bul aqysy.
Allaǵa myń rahmet,
Ala-taıaq ustap týylǵanyma,
Qaryq qylyp jatyr ǵoı qýyrdaǵyna,
Sýmılar zań buzatyn azaımasyn,
Olar bar da aýqat ta bar,
Úıdegi kóp shýyldaǵyma.
Maǵaýııa ÁLIMJAN.
Jambyl oblysy.
Qysqartý
«Qysqartý» indeti tórt túlik maldyń, aýyl turǵyndarynyń sanyn kemitti. Aqynnyń óleńi, jazýshynyń oıy juqardy. Mádenıet mekemeleri jutady. Kerek deseń, adam attary da qysqardy. Toqsanbaı, Naýryzǵalı, Quttybekteriń – Mısha, Maks, Rekspen, al Kúnjamal, Bıbisamal, Jaınagúlderiń – Bıbka, Jenıa, Katıamen aýysty.
Sońǵy kezderi «qysqartý» indeti jastar arasynda da beleń aldy. Jigitterdiń aqyly, qyzdardyń etek-jeńi, shashy qysqardy. Aýrý asqynǵan saıyn qyzdardyń etekteri qysqara-qysqara anadan týǵandaı tyrjalańash qalýy múmkin deıdi. Indet qoǵamdy birjola jaılady. Onyń zalaly SPID-ten de asyp túsip otyr. Oblystar qysqardy, aýdandar qysqardy. Aýyldar elenbeı, músirkeýden tys qaldy...
«Qysqartýdy» emdep jazýǵa bola ma? Shyndyǵyna kelgende, ázirge dertti jazatyn dári-dármekter tabylǵan joq. Biraq, bilikti mamandar aýrýǵa qarsy qoldanatyn vaksınaǵa bas qatyryp, tájirıbe jasaý ústinde. Qazir aýrýǵa qarsy «Bazar», «Kapıtal» jáne «Dollar» degen úsh dárini oılap tapty. Bul dáriler aýrýdan qulan-taza jaza almaıdy. Tek aǵzadaǵy vırýstyń kóbeıý úderisin ýaqytsha tejep, naýqastyń ómirin az-kem uzartady.
«Qysqartýdyń» qazaq halqynyń ulttyq keseline aınalý qaýpi bar... Aýrýdyń aldyn alý joldary: eger naýqasqa shaldyqpaǵyńyz kelse, myna sharalardy udaıy este saqtap júrińiz. Vırýstar mekeme basshylarynan taraıtyn bolǵandyqtan, olardyń kózine oǵash kórinýden saq bolyńyz! Qarsy kezdeskende basyńyz jerge jetkenshe ıilip, amandasyńyz. Retin keltirip, bir aılyq kólemindegi jalaqyńdy qurbandyqqa shalyp jiber. Otbasyndaǵy áıelinen bastap bala-shaǵasynyń týǵan kúnderin jatqa bilip al. Ýaqytynda syı-sııapat kórsetýdi umytpa! Merekelik kúndermen aldyn ala quttyqtap qoı... Osy qaǵıdalardy únemi qoldanyp júrseń, keselden aman qalýyń múmkin.
Taǵy da esińizge salamyn, SPID jynys qatynasynan tarasa, «qysqartý» turmys qatynasynan taraıdy. Aýrýdy qazirden bastap qolǵa almasa, bolashaqta bárimiz qysqaryp ketýimiz ábden múmkin.
Nurlybek JUBATQAN.
AQTО́BE.
Bala tili – bal
Balasy sheshesine:
– «5» alsań, bes saєat oınaısyń» dep edińiz...
– Ne bop qaldy?
– Bїgin eki-aq saєat oınaıtyn boldym.
***
Balasy anasynan:
– Nege qalyńdyq aq kóılek kıedi?
– Aq tús adaldyqtyń, jaqsylyq pen qýanyshtyń nyshany ǵoı, balam.
– Onda kúıeý jigit nege qara kıim kıedi?..
***
Nemeresi atasyna:
– Ata, sizdiń kezińizde kompıýter bolyp pa edi?
– Joq, balam.
– Uıaly telefon she?
– Joq.
– Dıvıdı de bolǵan joq pa?
– Bizdiń zamanymyzda túrli- tústi teledıdar da bolǵan emes.
– Onda siz dınozavrlardy kórgen shyǵarsyz...
***
Atasy nemeresine:
– Balam, mektepteriń jaqsy ma?
– Iá, ata, tamaqtary dámdi...
***
Balasy men anasy:
– Sheshe, nege ákemizdiń basynda shash óte az?
– Sebebi, ol – kóp oılaıtyn aqyldy adam.
– A-a! Al seniń shashyń nege óte kóp?
– Kóp sóılemeı, tamaǵyńdy ish!..
Jyrtyq qaltanyń jyry
(«Arman» ániniń áýenimen)
Qalaı kúıdim senen,
Qulaı kúıdim senen.
Júregimdi ustap,
Jylaı kúıdim senen, senen...
Qaıyrmasy:
Zaman, adastyrmaı meni qoıa tur,
Bank, qushaǵyńdy maǵan jaıa tur.
Teńge, seni saqtaı almadym,
Naryq, aldadyń sen meni,
Taǵy da aldadyń...
Estigen el kópten,
Daǵdarys pa jetken?
Qaıtarý paıyzben,
Qıyn edi netken, netken...
Aqsha izdep tynbaı,
Myna ómirge syımaı.
Kúlkiden aıyrǵan
Qurysyn ómir mundaı, mundaı...
Úmit ZULHAROVA.
ALMATY.
Aýyldyń aıtqyshtary
Endi bizge báribir
Shıeli aýdanyndaǵy Syrdarııa keńsharynyń dırektory Kanalbek Tájıevti aldyna shaqyrǵan aýdan ákimi Erdeshbaev sharýashylyqtyń tól alýdyń qorytyndysynda qandaı kórsetkishke toqtaıtynyn bilgisi keledi.
– Ár júz analyqqa 105-ten alsaq dep otyrmyz, – deıdi dırektor.
– Bul az. Aýdan oblystyń aldyna shyǵýdy josparlap otyr...
– Onda 110-nan keltirýdi kózdeımiz.
– Bul kórsetkishiń de tómen. Ár júz analyqqa 120-dan keltirgenderiń jón, – dep ákim túıindi sóz aıtady.
– Jóke, – deıdi sonda Kanalbek. – Anyq solaı bolsa, qansha deseńiz de qosa berińiz...
– Nege?
– Báribir sottalamyz. О́tirik aqpardyń azy ne, kóbi ne?!
Bıýro
О́ziniń sheshendigimen, sóz tapqyshtyǵymen aty shyqqan О́mirzaq Qýandyqov aǵamyz kezinde bir sebeppen partııa bıýrosynyń qatań talqylaýyna túsip, qyzmetinen bosap qalady. Aýdan basshylarynyń basqa qyzmet berý jónindegi ýádesi de sıyrquıymshaqtanyp, uzap ketedi. О́stip júrgende О́mekeńe oblys, aýdan basshylarymen saparlas bolýdyń sáti túsedi. О́mekeńniń aıtqyshtyǵynan habardar bir serigi oǵan: «Jol qysqarsyn, áńgime aıta otyr!» – deıdi. Sonda О́mekeń: «Aıtsam, aıtaıyn, biraq ursyp júrmeseńizder boldy», – dep áńgimesin bastap ketedi.
– Erterekte qazaq, aǵylshyn, fransýz úsheýi jabaıy úndisterdiń qolyna túsip qalady. Sonda álgiler «Sender bizge bir suraq berińder. Eger sheshýin taba almasaq – bosatamyz, tapsaq – jep qoıamyz», – deıdi. Olar aǵylshyn men fransýzdyń saýalyn ońaı sheship, ekeýin de taban astynda jep qoıypty. Kezek qazekeńe kelgende álgilerden záresi usha qorqyp turyp, sasqanynan: «Bıýro degenimiz ne?» – depti. Úndister ózara quj-quj desip ári aqyldasyp, beri aqyldasyp, bolmaǵan soń: «Jaýabyn óziń aıt, taba almadyq», – deıdi. Sonda qazekeń ólimnen qutylyp ketkenine masattanyp turyp: «Bıýro degenimiz – ózderiń sııaqty 5-6 adam quj-quj desip aqyldasyp, bir adamdy jep qoıatyn oryn», – depti. Basshylarǵa óziniń ókpesin osylaı jetkizgen О́mekeń kóp uzamaı jaqsy jumysqa turyp ketken eken.
«Ákesi bar bala «Qazaqstan» shegedi»
Qý tildi Álekeń temekisin tartpaq bolyp syrttaǵy kóleńkege otyrady. Qasyna jaqynda ǵana mektep bitirgen balasy da otyryp, qaltasynan «Qazaqstan» shylymyn shyǵaryp, tutata bastaıdy. Munysyn ersi kórgen Álekeń: «Iá, ákesi bar bala «Qazaqstan» sıgaretin shegedi. Ákesi joqtar arzanyn, tapqanyn shegedi», – degen eken. Sóz tórkinin túsingen balasy áke aldynda bundaı qylyqtan aýlaq bolypty.
Kórgen BILGENOV.
ASTANA.
Múıisti júrgizetin
Berik SADYR
