Maıdan dalasynda naǵyz erlerge tán erlik kórsetken Mádına Ysqaqova Aqmola oblysynyń Sandyqtaý aýdanyna qarasty Zverevka eldi mekeninde dúnıege kelgen. Soǵystan soń sol kezdegi Kókshetaý oblysyna qarasty Aıyrtaý aýdanynyń Birlestik aýylynda turǵan. Soǵys jáne eńbek ardageri eńbek maıdanynda da aq adal isimen ózgege ónege bolǵan. Balbarmaq saýynshy atanǵan.
Aldymen Ivan Kojedýb týraly bir aýyz sóz aıta ketelik. Batyr Ýkraınanyń Sýmy oblysyna qarasty Obrajıevka atty shaǵyn eldi mekende týǵan. Soǵysqa deıin Shostka hımııalyq-tehnologııalyq tehnıkýmynda bilim alǵan. Tehnıkýmda oqı júrip, aeroklýbta shuǵyldanǵan. Aspanǵa ǵashyq bozbala Chýgýev áskerı avıasııalyq ýchılıshesin aıaqtap, besinshi áýe armııasyna qarasty 240-shy joıǵysh avıasııalyq polkynda qyzmet etken. Soǵystyń basynda ataqty avıakonstrýktor Semen Lavochkınniń «La-5» joıǵysh ushaǵymen ushqan. 1944 jyldyń mamyr aıynda Stalıngrad qalasynda turatyn ara ósirýshi Vasılıı Konev óz qarajatyna ushaq jasatyp, «La-5 FN» joıǵysh ushaǵyn syıǵa tartqan eken. Osy ushaqpen 330 ret aspanǵa kóterilip, kók aspannyń kók tuıǵyny tárizdi zulym jaýǵa shúılikken. Jaýdyń 62 ushaǵyn joıyp jibergen. Talaı-talaı muzdaı qursanǵan bekinisterdiń kúlin kókke ushyrypty. Maıdan dalasynda da, elde de saıypqyran ushqyshtyń erligi men eptiligi ańyzǵa aınalǵan. Talaı órimdeı jastar dál Ivan Nıkıtovıch tárizdi ushqysh bolýdy armandaǵan. Al batyr bolsa kez kelgen jaýyngerdiń mańdaıyna buıyra bermeıtin ǵalamat marapat – Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn úsh márte ıelengen. Osy surapyl ekpindi suńqardyń uqypty da isker avıamehanıgi kókshetaýlyq erjúrek qazaq qyzy Mádına Ysqaqova bolǵan eken. Ivan Nıkıtovıchtiń ózi áskerı jýrnalıst Saparǵalı Jaǵyparovpen tildesken sátinde Mádına Ysqaqova týraly bylaısha eske alypty.
– Mádına ma? Ol quddy Merı Pıkford qoı. Tal shybyqtaı solqyldaǵan náziktigi, aıryqsha kelbetti sulýlyǵy, ádemi daýysy áıgili aktrısadan aýmaıdy, – degen eken batyr, – men tárizdi úsh márte batyr ataǵyn almasa da, sondaı ataqqa eńbegi men erligi ábden laıyq edi. Meniń ushaǵymdy urysqa daıyndap, ataǵymdy asqaqtatqan da Mádına Ysqaqova, Vıktor Ivanov, Marııa Razdorskaıalar.
Shyn máninde urys nátıjesi on saýsaǵynan óner tamǵan osyndaı mamandardyń tyndyrymdy eńbegine táýeldi bolatyn. Mádına Ysqaqova «KP-12» ottegimen jabdyqtaý quralymen jumys istep, ushaqtyń kem-ketigin ýaqytyly jóndep otyrǵan.
Ivan Kojedýb Mádınaǵa naǵyz batyrdyń batyry dep baǵa bergen eken. Shynynda da, batyr qyz maıdanǵa 17 jasynda ózi suranyp barady. Áskerı komıssarıattaǵylarǵa jasyn úlkeıtip kórsetip, 21-demin degen. Shyn máninde sol kezde toǵyzynshy synypta ǵana oqyǵan. Tabaldyryǵyn tozdyryp júrip, jas kókirektegi kek oty laýlaǵan armanyna jetip, 1942 jyldyń mamyr aıynda maıdan dalasyna attanyp ketken. Áýeli Kemerovo qalasyndaǵy avıasııa mektebinde oqypty. Osy kezde Mádınanyń úlken aǵasy Ábilqasen Baltyq teńizi jaǵalaýyndaǵy qııan-keski urystarda aty shyqqan bombalaýshy ushaqtyń ushqyshy eken. Mádına da batyr aǵasynyń jolyn jalǵastyrýdy murat tutqan. О́zi de ushqysh bolǵysy kelgen. Kim bilsin, joly ońǵarylyp ushqysh bola qalsa, qazaq qyzdarynyń arasynan tuńǵysh shyqqan batyr atanar ma edi. Áıtse de ushqysh bolýdyń ońaı-ospaq sharýa emes ekendigin aıtyp, áreń kóndirgen mektep basshylary Mádınaǵa ushqysh mehanıgi bolyp ta zulym jaýmen kúresýge bolatynyn túsindirgen. Osylaısha Mádına atalǵan áskerı mekteptiń eki jyldyq oqý baǵdarlamasyn nebary alty aıdyń ishinde bitirgen. Keıin óz esteliginde batyr apaı maıdan dalasyna qalaı barǵany týraly sarań bolsa da eske alǵan eken. Alǵashqy barǵanynda áskerı komıssar jap-jas qyzdyń keskinin bir sholyp ótip, «saǵan qaıdaǵy maıdan?!» dese kerek. Kelesi joly da dál sondaı jaýap qatqan. Kúnde-kúnde bara bergen soń ótinishin qabyl alsa kerek. Jalǵyz emes, 900-deı qyz-kelinshek. Qasynda Jamantuz aýylynan Raıhan Muhamedjanova, Petropavl qalasynan Zına Ýálıahmetova, Kókshetaý qalasynan Nazqııa Aqıeva tárizdi qurbylary bolypty.
Oqýdy aıaqtaǵan soń 240-joıǵysh avıasııa polkyna joldama alǵan. Kýrsk, Orel, Belgorod qalalaryn jaýdan azat etýge qatysqan. Kók aspannyń kók tuıǵyny Ivan Kojedýbtyń janynda. Biri aspanda – biri – jerde. Erlik te egiz, eńbek te ortaq. Aspandaǵynyń abyroıy asqaqtaǵanda, jerdeginiń jeńisti jaqyndatýǵa degen jansebil eńbegi de kóp edi.
Jeńis kúnin gvardııa serjanty Mádına Ysqaqova Praga qalasynda qarsy alsa kerek. Máskeýde ótken Jeńis paradyna Ekinshi Ýkraına maıdanynyń quramynda qatysqan. Maıdan dalasyndaǵy erligine oraı II dárejeli Uly Otan soǵysy, Qyzyl Juldyz ordenderimen jáne birneshe medaldarmen marapattalǵan.
Jeńis merekesine de 75 jyl tolyp otyr. El shetine jaý tıgende azamattarmen birge maıdan dalasyna ózi suranyp attanǵan Mádına Ysqaqovanyń erligi eskerilmeı jatyr. Batyr apanyń esimin baıandy etý jolynda nátıjesiz talpynys ta boldy. Alǵash ret 2000 jyly et jaqyn aǵaıyndary, tanyp-bilgen, erlikti baǵalaı biletin adamdar másele kóterdi. Bul kezde Kókshetaý qalasynyń ákimi Asqar Hasenov edi. Bastamashy topqa oblys ortalyǵyndaǵy №3 Málik Ǵabdýllın atyndaǵy orta mektep pen oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń ujymdary da qosyldy. Onomastıka komıssııasynyń sheshimine oraı Mádına Ysqaqovanyń esimi Kókshetaý qalasynyń bir kóshesine beriledi degen uıǵarym bolǵan. 2003 jyly jeltoqsan aıynda Kókshetaý qalalyq til saıasaty jáne onomastıka komıssııasy otyrystarynda osy máseleni qaıta qarap, yntaly tarapty qýantyp ta qoıǵan. Biraq áli kúnge nátıje joq.
Batyr apamyzdyń erligi baǵalanǵany jón. El óz erin ardaq tutpasa, ónegeni qaıdan almaq?!
Aqmola oblysy
