Shetelderde demalyp júr talaı qazaq balasy. Osylaısha óleńdete sóılesek, «oıpyrym-aı, qazaqtyń qaltasy qalyńdaǵan eken-aý» deıtin bolar keıbireýler. Biraq qazir kerisinshe, shetelde demalatyndardyń kópshiligi baıyǵandar emes, qazaqstandyq týrızmge nalyǵandar bolyp otyr. Olaı deıtinimiz, bizdegi demalys oryndarynyń baǵasy sheteldegilerden áldeqaıda qymbat, al qyzmet kórsetý sapasy nashar. Infraqurylym qurdymda. Dittegen demalys ornyna jetýdiń ózi qııamet. Jolaqysyn bylaı qoıǵanda, jol azaby taǵy bar. Iá, týrızm týrasynda sóz qozǵasań, kópshilik kóńilsiz otyryp aıtatyn áńgimeniń sıqy osyndaı. Sonda qalaı, týrızmdi damytýǵa dep qanshama qarjy bólinip, baǵdarlamalar qabyldanyp jatsa da týrızmimiz túrlenip, túlemegeni me?! Osy oıdyń jetegimen biz de týrızm taqyrybyn azdy-kópti qaýzap kórdik...
Shetelderde demalyp júr talaı qazaq balasy. Osylaısha óleńdete sóılesek, «oıpyrym-aı, qazaqtyń qaltasy qalyńdaǵan eken-aý» deıtin bolar keıbireýler. Biraq qazir kerisinshe, shetelde demalatyndardyń kópshiligi baıyǵandar emes, qazaqstandyq týrızmge nalyǵandar bolyp otyr. Olaı deıtinimiz, bizdegi demalys oryndarynyń baǵasy sheteldegilerden áldeqaıda qymbat, al qyzmet kórsetý sapasy nashar. Infraqurylym qurdymda. Dittegen demalys ornyna jetýdiń ózi qııamet. Jolaqysyn bylaı qoıǵanda, jol azaby taǵy bar. Iá, týrızm týrasynda sóz qozǵasań, kópshilik kóńilsiz otyryp aıtatyn áńgimeniń sıqy osyndaı. Sonda qalaı, týrızmdi damytýǵa dep qanshama qarjy bólinip, baǵdarlamalar qabyldanyp jatsa da týrızmimiz túrlenip, túlemegeni me?! Osy oıdyń jetegimen biz de týrızm taqyrybyn azdy-kópti qaýzap kórdik...
Týragenttikter emes, «Qur agenttikter»
– Allo, týragenttik pe? Maǵan Qazaqstan ishinde demalys oryndary jaıynda aqparat kerek edi, deı bergenimde tutqanyń arǵy jaǵynan «Keshirińiz, bizde Qazaqstan týrlary joq!» degen orys qyzdyń sańqyldaǵan daýysy búkil úmitimdi úzgendeı boldy. Orys deımin-aý, kim bilgen qaı ult ekenin, áıteýir týragenttikterdiń tili óńkeı oryssha eken. Habarlasqan qaısysynyń da qatyryp qazaqsha sóılegeni bolǵan joq. Saıttarynyń sıqy da sol, qazaqshadan múlde maqurym. Týragenttikterdi aıtamyz-aý, eldiń bildeı bir týrızm komıteti saıtynyń da tilin «túlen túrtkendeı», jartylaı qazaqsha, jartylaı oryssha, ala-qula. Al Qazaqstan týrıster assosıasııasy saıtynda qazaqsha múlde joq. Iá, týrızmdi damytýǵa da ulttyq rýh pen elge degen shynaıy janashyrlyq qajet-aq bolsa da til taǵdyryn ázir qoıa turalyq, ol óz aldyna bólek, úlken áńgime. Sonymen, Qazaqstan týrızmine úles qosyp, eldi álemge tanytpaqshy nıettegi Visitkazakhstan.kz syndy ájeptáýir ınternet-portalynda kórsetilgen týragenttikter tizimindegi birneshe agenttikke habarlasyp shyqtym. Jaýap joǵarydaǵydaı. «Qyzyq» qylǵanda, eshqaısysynyń Qazaqstanda sharýasy joq. Ataýlaryna shetinen «travel» degen aǵylshyn tilin tirkep alǵan agenttikter (máselen, «Otrar Trevel Astana», «Apple Trevel», «Travel system», «Astana Best Trevel» t.b.) qazaqtardy tek shetelge aparýmen ǵana aınalysady eken. Al kerek bolsa. Men óz elimde demalǵym kelgen edi, endi qaıttim?! Búıtken týragenttikteri ózderimen ketsin. Sonda bular el týrızmin damytýshy emes, shetel týrızmine «tábárik» jasap otyrǵan, biz úshin jaı, bos, qur agenttikter eken-aý degennen basqa amal bolǵan joq.Kelýshilerdiń bári týrıst emes
Jasyratyny joq, qazaq týrfırmalary áli kúnge deıin shetelge týrıst jóneltýmen ǵana shuǵyldanyp otyr. Al derek kózderi elge keletinder men shetelge ketetinderdiń arasynda 6-7 ese aıyrma bar ekendigin alǵa tartady. Bul rette, bizdiń elge kelýshilerdiń sany az bolǵanymen qoımaı, olardyń kópshiligi týrıst emes, qyzmet babymen kelgender bolýy da múmkin. Mysaly, resmı bılik oryndarynyń esebinshe, iskerlik, kásibı nemese kommersııalyq maqsattarmen sapar shekken, demalysqa, qonaqqa, emdelýge, kıeli oryndarǵa barǵan adamdardyń bári saıahatshylar. Bul qısynǵa júginsek, Qazaqstanda ótip jatqan halyqaralyq jıyndarǵa, konferensııa, forýmdarǵa kelgen qonaqtar, jýrnalısterdi, úkimettik emes uıym ókilderin de saıahatshy deýge týra keledi. Derekter kózi ótken jyly elimizge syrttan 5 mln.-nan astam adam kelgenin aıtady. Al bul bizdiń elge kelýshiler sanynyń artqanyn kórsetkenimen, týrızmniń damyǵanyn aıqyndaı almaıdy. Árıne, bizdiń týragenttikterge týrızmniń kez kelgen túrin qabyldaı alatyn, baǵasy da asa qymbat emes jáne qyzmet kórsetý salasy joǵary sheteldik týrlardy jarnamalaǵan ońtaılyraq bolýy múmkin. Olar búginde qazaqstandyqtardy shetelge shyǵarýǵa barynsha tyrysyp baǵýda. Al bul Qazaqstannan eleýli qarjynyń syrtqa ketýine sebepshi. Negizinen bizdiń qazaq demalýdan eshbir elden kende emes. Ispanııa, Italııa, Dýbaı deısiz be, Grekııa, Gavaı araldaryn, Taıland, Túrkııany da túgendep bolǵan «qydyrympaz» qazaqtardyń qatary qalyń qazir. Osy sebepten de ózgeni qoıyp, óz jurtymyzdyń jaǵdaıyn jasap, óz elimizde demaltýdyń qamyn qylsaq, qazaqstandyq týrızmniń «qambasy» tolar ma edi... Árıne, eshkimdi qınap, shetelden shektep, óz elimizde qaldyra almaımyz, ol úshin tek básekege qabiletti, baǵasy, sapasy jaqsy, ınfraqurylymy durys demalys oryndary qajet.Qonaqjaı edik qoı...
– Allo, bul Baıanaýyl ma? Týragenttikterden túk shyqpaǵan soń, sol saıttaǵy Qazaqstan týrlary degen bólimnen árbir baǵyttardy jekeleı ashyp, áıteýir aqtaryp otyryp taýyp alǵan telefonǵa qońyraý shaldym. Baıanaýylǵa barǵym kelgenin aıtyp, qonaq úıdiń baǵasyn bildim. Bir kúnge – 10 800 teńge, tamaq ózderińizden, deıdi. Oǵan qosa, qaı qalada otyrǵanyńa qaramastan ol jerge óziń jetýiń kerek. Arnaıy kólik degender joq. Bizdiń demalys oryndaryndaǵy basty problema osy – qalaı jetseń, olaı jet, ash qalyp jatsań, taǵy óziń bilesiń. Qyzmet kórsetý jaǵdaıy tómen degen sóz osydan kelip shyǵady. Al shetelderde týrısterdi charterlik ushaqpen ózderi alyp ketkenimen qoımaı, barǵan soń da qolyńnan jetelep otyryp, daıyn turǵan avtobýstaryna otyrǵyzyp, odan qaldy qonaq úıge jetken soń bir-bir gıd qyzmetshini saǵan jaýapty etip qoıatyndary qyzyqtyrady. Al qazir týrızm salasy boıynsha jaqsy damyǵan elderdiń biri Túrkııada tipti kúni boıǵy iship-jemiń tegin, ıaǵnı basynda satyp alǵan joldamańnyń qunymen esepteledi. Bizdiń elde jol qashyqtyǵynyń ózi qajytyp jiberedi. Sebebi, arnaıy ushaq, ne daıyn avtobýs bolmaǵan soń, buryn-sońdy kórmegen jerińe sharshap-shaldyǵyp jetýdiń ózi qııamet-qaıym. Iá, aıta berse olqylyqtar jetip artylady. Eń bastysy, tabıǵat baılyǵy, tarıhı jádigerge toly dalasy bar qazaq dál osy qyzmet kórsetý jaǵynan kelgende aqsap tur. «Jibekti túte almaǵan jún etedi» degendeı, týrızmge suranyp turǵan el baılyǵyn uqsata almaı otyrǵanymyz ókinishti, árıne. Qonaqjaı halyq edik qoı, biraq sol qasıetimizdi qazir týrızm salasyna sińire almaı otyrǵanymyzdy qaıtersiń...Alys ta bolsa Antalııa arzan
– Allo, keshirińiz, men shetelge.., deı bergenimde, sózimdi aıaqtatpastan: «Iá, sizge shetelge «kúıip bara jatqan» týrlar qyzyqtyra ma? Bizde dál qazir bar, jyldamdatpasańyz qur qalasyz, úsh kúnnen keıin ushasyz, brondaı bereıin be.., dep «kópten kórmegen kókesi» habarlasqandaı álgi orys tildi qyzym qýanyp qaldy. Baǵasyn salystyryp kórmek bolyp, ana-mynany surastyryp edim. Shynymen de, áldeqaıda arzan. 5 juldyzdy qonaq úıge 10 kúnge demalysqa barý úshin, baryp-kelý jol shyǵynymen, 5 mezgil tamaǵymen qosqanda Antalııaǵa 116 myń bolyp shyqty. Al bizdiń elde qonaq úıler baǵasy birshama qymbat. Máselen, Býrabaıda jaqsy degen qonaq úılerdiń eń arzan nómiri bir kúnge 25-30 myń teńge bolsa, lıýks nómirler 60 myńnyń ústinde. Al onyń ózine tańǵy astan ózge tamaq kirmeıdi. Aqtaýda 5 juldyzdy qonaq úıler 30-35 myń teńge, tipti odan da qymbat dese, Astanadaǵy Pekın palas oteliniń bir kisilik eń arzan nómiri bir kúnge – 64 000 teńge, eń qymbaty 200 myńnyń ústinde, Radisson – 76700, eń qymbaty 139 myń, Ramada Plaza – 60500, eń qymbaty 140 myń shamasynda.Qoldaýdan kende emes
Shynyn aıtý kerek, Qazaqstanda týrızmdi damytýǵa búginde az qarjy bólinip jatqan joq. Tipti, ótken jyly arnaıy týrızmdi damytýdyń 2020 jylǵa deıingi baǵdarlamasy qabyldanyp, bul salany túrlendirýge barynsha kúsh salynýda. Al oǵan deıin 2010-2012 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlama oryndaldy. Sonyń nátıjesi bolar, áıteýir 2012 jyly Qazaqstan Búkilálemdik reıtıngte bes kórsetkishke joǵarylap 88-orynǵa jetti. Ol reıtıngte úsh jyldan beri basty oryndy bermeı kele jatqan Shveısarııa bolsa, odan keıingi oryndarǵa Germanııa, Avstrııa, Fransııa, AQSh, Shvesııa, Ulybrıtanııa, Kanada, Sıngapýr jáne Ispanııa jaıǵasty. Al Reseı 59-shy orynda eken. Bizge 88-orynnan kóterilip, osy elderdiń qataryna jaqyndaýǵa áli talaı qajyr-qaırat kerek-aq. Biraq bizdiń týrızmdi damytý baǵdarlamamyzda qamtylǵan is-sharalar legi, elimizde týrızmniń túrlener kezeńi sonshalyq alys emes ekendigin aıtady. Máselen, osy baǵdarlamany Úkimet múshelerine tanystyrǵanda Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstri Áset Isekeshev tujyrymdamada 5 ulttyq týrıstik klaster anyqtalǵan, onyń ishinen 4 ulttyq jáne 20-dan astam óńirlik jobalar iriktelip alyndy, degen bolatyn. Tujyrymdamanyń negizgi mindetteriniń biri – jańa jumys oryndaryn qurý ekenin aıtyp, ony júzege asyrý barysynda týrızm salasy men oǵan janama salalarda jumysqa tartylatyndar sanyn birneshe esege arttyrý josparlanýda. Týrızm salasy damyǵan Malaızııa, Sıngapýr, Ispanııa jáne taǵy basqa álem elderi tájirıbeleri kórsetkendeı, bul tujyrymdamanyń sátti iske asýy men týrızmniń serpindi damýynda memlekettiń róli kepil bolyp tabylady, degen edi. Laıym solaı bolǵaı. Al bizdiń aǵaıyndar bolsa memlekettik qoldaýdan kende bolmaı otyrǵan týrızmniń túrlener shaǵyn kútýmen júr... Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan».
